Центральноазиатский журнал академических исследований

PLACEBO EFFEKTI: ONG VA TANA O‘RTASIDAGI PSIXOBIOLOGIK MEXANIZM

Umida Mirzayeva — 2026-03-05

Mazkur maqolada placebo effektining psixologik va neyrobiologik mexanizmlari tahlil qilinadi. Placebo effekti — faol farmakologik ta’sirga ega bo‘lmagan vosita orqali bemorda real fiziologik o‘zgarishlarning yuzaga kelishidir. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, placebo effekti kutilma, ishonch va shifokor–bemor o‘rtasidagi munosabat orqali shakllanadi hamda miya darajasida dopamin va endorfin ajralishi bilan bog‘liq. Maqolada placebo effektining psixologik asoslari, neyrobiologik mexanizmlari va amaliy ahamiyati ko‘rib chiqiladi.

QAYTA QURISH YILLARIDA QORAQALPOG'ISTON QISHLOQ XO'JALIGI FAOLIYATI VA SANOATLASHTIRISH JARAYONLARI

Umit Meretdurdiyev — 2026-03-05

Ushbu maqola qayta qurish davri va mustaqillik yillarida Qoraqalpog'iston Respublikasi qishloq xo'jaligi tarmoqlarining rivojlanishi hamda sanoatlashtirish jarayonlarini tarixiy-tahliliy nuqtai nazardan o'rganishga bag'ishlangan. Natijalar shuni ko'rsatadiki, mintaqa qishloq xo'jaligi va sanoat sektorlari o'rtasidagi muvozanatli rivojlanish strategiyasi iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda muhim ahamiyatga ega.

ЗАМОНАВИЙ КРИМИНОЛОГИЯДА САБАБЛАР НАЗАРИЯСИНИНГ ИЛМИЙ-НАЗАРИЙ ТАҲЛИЛИ

Даврон Ахмедов — 2026-03-09

Мазкур мақолада замонавий криминологияда сабаблар назариясининг илмий-назарий асослари комплекс таҳлил қилинган. Жиноятчилик этиологияси доирасида сабаб ва шарт-шароит тушунчаларининг мазмун-моҳияти, уларнинг ўзаро боғлиқлиги ҳамда фарқли жиҳатлари очиб берилган. Криминоген вазият сабабий омиллар ва шарт-шароитларнинг ўзаро таъсири натижасида шаклланувчи ижтимоий-ҳуқуқий ҳодиса сифатида асосланган. Шунингдек, ижтимоий муҳит назарияси, девиант хулқ-атвор концепциялари (аномия, ижтимоий назорат, субмаданият ва ижтимоий дезорганизация назариялари) ҳамда тизимли ёндашув доирасида криминоген омиллар таҳлил этилган.

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA RO’YXATGA OLINGAN METABOLIK TA’SIRGA EGA DORI VOSITALARINING MARKETING TAHLILI

Shirinnigor Pirmatova — 2026-03-09

Ushbu maqola O’zbekiston Respublikasida tibbiyot amaliyotida qo’llanilishiga ruxsat etilgan metabolik ta’sirga ega dori vositalarining retrospektiv marketing tahlilini o’z ichiga oladi. Tahlil assortiment, geografik taqsimot, ATC klassifikatsiyasi va dori shakllari yo’nalishlari bo’yicha amalga oshirildi. Natijalar reestrda metabolik dori vositalarining salmiqli o’rin egallashini, ularda xorijiy ishlab chiqaruvchilar ustunligini, L-karnitin guruhining boshqa ATC guruhlariga nisbatan hukmron mavqeini hamda parenteral shakllarning enteral shakllardan ustunligini ko’rsatdi. Olingan ma’lumotlar milliy dori ta’minoti siyosatini takomillashtirish va mahalliy farmatsevtika ishlab chiqarishini kengaytirish bo’yicha amaliy tavsiyalar uchun ilmiy asos bo’lib xizmat qiladi.

MIGRANTLAR HUQUQLARINING XALQARO VA MILLIY HUQUQIY KAFOLATLARI: REAL HIMOYA VA QOG’OZDAGI QONUN

Mehribon Temirova — 2026-03-09

Ushbu maqola migrantlar huquqlarining xalqaro va milliy huquqiy kafolatlarini tahlil qiladi va ularning amaliy samaradorligini baholaydi. Tadqiqot doirasida International Convention on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families, BMT monitoring mexanizmlari va O‘zbekiston Respublikasidagi mehnat migratsiyasi sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar, jumladan 2024-yilgi islohotlar va 2030-yilgacha mo‘ljallangan strategiya tahlil qilinadi. Huquqiy-normativ, qiyosiy-huquqiy va amaliy holatlar tahlili metodlari qo‘llanildi. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, normativ asos mavjud bo‘lsa-da, amaliy ijrodagi zaifliklar, monitoringning yetarli emasligi va xalqaro hamkorlikning samarador emasligi migrantlar huquqlarini to‘liq ta’minlashga to‘sqinlik qilmoqda. Maqolada ilmiy asoslangan tavsiyalar berilgan

DAVLATNING ASOSIY VA QO‘SHIMCHA BELGILARI: NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLAR VA KONSEPTUAL YONDASHUVLAR

Islom Choriyev — 2026-03-10

Ushbu maqolada davlatning asosiy va qo‘shimcha belgilari nazariy-metodologik yondashuvlar asosida keng qamrovli tahlil qilinadi. Asosiy belgilar — hudud, aholi, davlat hokimiyati va suverenitet — mahalliy va xorijiy olimlar qarashlari orqali chuqur izohlanadi. Tadqiqotda Odilqoriev, Saidov, Xidoyatov kabi o‘zbek olimlari hamda Vebber, Bodin, Jeykobz singari klassik nazariyachilar fikrlari solishtirilgan holda davlat belgilari mazmuni ochib beriladi. Qo‘shimcha belgilar — davlat ramzlari, pul birligi, qurolli kuchlar, poytaxt va ayniqsa soliq tizimi — davlatning barqaror faoliyat yuritishidagi zaruriy iqtisodiy-moliyaviy asos sifatida izohlanadi. Shuningdek, davlatning vujudga kelishiga doir ilohiy, shartnoma, zo‘rlov, patriarxal, iqtisodiy va marksistik nazariyalar qiyosiy o‘rganilib, zamonaviy davlatning shakllanishida har bir nazariyaning nisbiy o‘rni ko‘rsatiladi. Tadqiqot natijasida davlatning asosiy belgilari bir-biri bilan uzviy bog‘liq murakkab tizim bo‘lib, qo‘shimcha belgilar ushbu tizimning mustahkamlanishida muhim rol o‘ynashi xulosasi keltiriladi.

BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARNING TASAVVUR QILISH, YANGICHA YECHIMLARNI TOPISH VA IJODIY ISHLASH KO‘NIKMALARINI OSHIRISH

M.R. Rasulova — 2026-03-10

Ushbu maqolada Toshkent farmatsevtika instituti va A.S.Sodiqov nomidagi bioorganik kimyo instituti va olimlari tomonidan Polygonaceae oilasiga mansub bo‘lgan Atraphaxis pyrifolia o‘simligi yer ustki qismidan olingan quruq ekstraktning elementar tarkibini o‘rganish borasida olib borilgan tadqiqotlar natijalari keltirilgan. ICP OES - plazmaga induktiv bog‘langan optik-emission spektrometda namunalarning tarkibidagi makro va mikroelementlar miqdoriy jihatdan quruq ekstrakt tarkibida 20 dan ortiq mikro va makroelementlar mavjud bo‘lib, shundan 45% - hayotiy muhim elementlar, 55% - makro va mikroelementlardir. Tadqiqotlar davomida Te, Se, Sb, Sn, Ag, Hg, Cd, Pb elementlari aniqlanmadi, aniqlangan og’ir metallarning umumiy miqdori O’zbekiston Respublikasi Davlat Farmokopeyasida va Rossiya davlat farmakopeyasi XIV tahririda ruxsat etilgan meyorlar asosida tahlil qilindi [1,2]..

ИХТИРОГА НИСБАТАН ҲУҚУҚЛАРНИ БУЗГАНЛИК УЧУН ЖАВОБГАРЛИК

Дилмурод Вахобжонов — 2026-03-10

Мақолада ихтирога нисбатан ҳуқуқларни бузганлик учун жавобгарликнинг ҳуқуқий асослари ва амалий муаммолари таҳлил қилинган. Хусусан, патент ҳуқуқларини бузиш ҳолатлари, фуқаролик-ҳуқуқий, маъмурий ва жиноий жавобгарлик механизмлари ҳамда интеллектуал мулк ҳуқуқларини суд тартибида ҳимоя қилиш усуллари кўриб чиқилган. Шунингдек, ҳуқуқбузарлик натижасида етказилган зарарни қоплаш, ноқонуний ишлаб чиқарилган маҳсулотларни муомаладан чиқариш ва бошқа ҳуқуқий чораларни қўллаш масалалари таҳлил қилинган. Мақолада амалдаги қонунчилик нормалари ва илмий қарашлар асосида саноат мулки ҳуқуқларини ҳимоя қилиш механизмларини такомиллаштириш зарурлиги асослаб берилган. Тадқиқот натижасида патент ҳуқуқларини бузганлик учун жавобгарлик институтини такомиллаштириш, ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш ҳамда ҳуқуқ эгаларининг манфаатларини самарали ҳимоя қилиш бўйича илмий таклифлар илгари сурилган.

“GLUCOSE METABOLIC REPROGRAMMING IN CANCER CELLS: MOLECULAR BASIS, REGULATORY NETWORKS, AND THERAPEUTIC OPPORTUNITIES”

Gulnoza Saydullayeva — 2026-03-10

Metabolic reprogramming is a defining hallmark of cancer, enabling malignant cells to sustain rapid proliferation, resist apoptosis, and adapt to hostile microenvironments. One of the most prominent metabolic alterations is the preferential utilization of aerobic glycolysis, known as the Warburg effect. Despite its lower ATP yield compared to oxidative phosphorylation, glycolysis provides essential metabolic intermediates required for anabolic growth and redox homeostasis. This review examines the molecular mechanisms underlying glucose metabolic reprogramming in cancer cells, including the roles of oncogenes, tumor suppressors, hypoxia signaling, and key glycolytic enzymes. Furthermore, the clinical implications of altered glucose metabolism are discussed, highlighting its utility in diagnostic imaging and targeted therapeutic strategies. Understanding cancer glucose metabolism provides critical insights into tumor biology and reveals novel avenues for precision oncology.

IQTISODIY PROTSESSUAL HUQUQI VA UNI O‘QITISHNING ZAMONAVIY MUAMMOLARI

Boymurod Abdullayev — 2026-03-10

Mazkur maqolada iqtisodiy protsessual huquq fanining nazariy va amaliy ahamiyati, uni o‘qitish jarayonida yuzaga kelayotgan zamonaviy muammolar hamda ularni bartaraf etishning ilmiy-huquqiy yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Xususan, iqtisodiy sudlar faoliyatining kengayishi, tadbirkorlik subyektlari bilan davlat organlari o‘rtasidagi nizolarning murakkablashuvi hamda huquqiy ta’sir choralarini qo‘llash bilan bog‘liq ishlarning ko‘payishi iqtisodiy protsessual huquq fanining ta’lim tizimidagi o‘rnini yanada muhimlashtirmoqda. Maqolada iqtisodiy protsessual huquqni o‘qitishda nazariya va sud amaliyoti o‘rtasidagi tafovut, normativ-huquqiy bazaning murakkabligi, sud amaliyoti asosida o‘qitish metodikasining yetarli darajada shakllanmaganligi kabi muammolar yoritiladi. Shuningdek, iqtisodiy protsessual huquqni o‘qitishda zamonaviy pedagogik yondashuvlardan foydalanish, sud amaliyotiga asoslangan “case-study” metodini joriy etish, raqamli texnologiyalar imkoniyatlaridan foydalanish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ilgari suriladi.

СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ ЛЕЧЕНИЯ РАКА МОЛОЧНОЙ ЖЕЛЕЗЫ: АНАЛИЗ ТРЕНДОВ И СТАТИСТИКИ В УЗБЕКИСТАНЕ

Мохинур Махмуджанова — 2026-03-10

Рак молочной железы (РМЖ) занимает лидирующее положение в структуре онкологической заболеваемости у женщин в экономически развитых странах на протяжении нескольких десятилетий. Число новых случаев заболевания РМЖ в мире превышает 1,4 миллиона в год. РМЖ остается наиболее распространенным онкологическим заболеванием и среди женщин в Узбекистане. Согласно данным за 2025 год, ежегодно в республике выявляется более 4 500 новых случаев заболевания

IOT QURILMALARIDA RAQAMLI DALILLARNI ANIQLASH VA EKSPERTIZA JARAYONINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI

Mohidil Raxmanova — 2026-03-12

Ushbu maqolada IoT (Internet of Things) qurilmalarida mavjud bo‘lgan raqamli dalillarni aniqlash, yig‘ish, saqlash va tahlil qilish jarayonining o‘ziga xos xususiyatlari yoritilgan. IoT qurilmalarining texnik arxitekturasi, tarmoq orqali ishlash mexanizmi va bulutli muhit bilan integratsiyasi sababli dalillarni aniqlash va mustahkamlash jarayoni an’anaviy raqamli ekspertizadan farq qiladi. Maqolada IoT ekspertizasida uchraydigan muammolar, xesh qiymatlar orqali dalil yaxlitligini ta’minlash, tezkor xotira va log fayllarni tahlil qilish masalalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, IoT qurilmalariga nisbatan ekspertiza tayinlashning protsessual jihatlari va amaliy tavsiyalar bayon etiladi

ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ДИАЛЕКТОВ В ПРОИЗВЕДЕНИИ Н. В. ГОГОЛЯ «ВЕЧЕРА НА ХУТОРЕ БЛИЗ ДИКАНЬКИ»

Гаухар Хамидуллаева — 2026-03-12

В статье анализируются особенности использования диалектной лексики в произведении Н. В. Гоголя «Вечера на хуторе близ Диканьки». Рассматривается мастерство писателя в создании национального колорита посредством обращения к народной речи, прежде всего к элементам украинского диалекта. Особое внимание уделяется роли диалектных слов и выражений в художественном тексте, их значению в раскрытии характеров персонажей и отражении народного мировосприятия. В ходе исследования показано, что в произведениях Н. В. Гоголя диалект выступает не только как средство стилистического украшения речи, но и как важный художественный инструмент, позволяющий передать особенности народной жизни и культуры.

BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA MUSIQA VA SAN’AT MASHG‘ULOTLARINING ESTETIK TARBIYADA TUTGAN O‘RNI

Gulhayo Nazarova — 2026-03-12

Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida musiqa va san’at mashg‘ulotlarining estetik tarbiyani shakllantirishdagi o‘rni hamda pedagogik ahamiyati ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda estetik tarbiyaning mazmun-mohiyati, uning shaxs kamolotidagi o‘rni hamda musiqiy va tasviriy san’at faoliyati orqali o‘quvchilarning estetik didi, emotsional sezgirligi va ijodiy tafakkurini rivojlantirish imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, san’at vositalari orqali milliy va umuminsoniy qadriyatlarni singdirishning pedagogik mexanizmlari asoslab berilgan. Natijada musiqa va san’at mashg‘ulotlari boshlang‘ich ta’lim jarayonida estetik madaniyatni shakllantirishning samarali omili ekanligi ilmiy xulosalar asosida isbotlangan..

GAMIFICATION IN TEACHING SPEAKING SKILLS IN ENGLISH LANGUAGE EDUCATION

Sabina Akmalova — 2026-03-12

In recent years, the integration of innovative pedagogical approaches into foreign language education has become increasingly significant due to the growing demand for effective and engaging learning environments. Among these approaches, gamification has emerged as a powerful instructional strategy capable of enhancing learners’ motivation, participation, and communicative competence. This article examines the role of gamification in developing speaking skills in English language education. The study explores how game-based elements such as rewards, challenges, competition, and interactive tasks contribute to improving learners’ oral communication abilities. Furthermore, the research highlights the psychological and pedagogical advantages of incorporating gamified activities into language classrooms. The findings indicate that gamification not only increases learners’ motivation but also reduces speaking anxiety and promotes active participation in communicative tasks.

ФАРМАКОЭКОНОМИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ МЕДИКАМЕНТОЗНОГО ЛЕЧЕНИЯ БОЛЬНЫХ ГРИБКОВЫМИ ЗАБОЛЕВАНИЯМИ

Малика Абдуллаева — 2026-03-12

В статье представлен фармакоэкономический анализ медикаментозного лечения больных грибковыми заболеваниями на основе 15 выписок из историй болезни стационарных пациентов 3-отделения дерматомикологии Республиканского центра дерматовенерологии и косметологии, а также результатов анкетирования 40 пациентов. В исследуемой группе преобладали женщины, а по возрасту - пациенты 18–34 лет. В клинической структуре доминировали инфильтративные формы трихофитии гладкой кожи и лобковой области, у детей чаще регистрировалась микроспория волосистой части головы.

PLACEBO EFFEKTI: ONG VA TANA O‘RTASIDAGI PSIXOBIOLOGIK MEXANIZM

Umida Mirzayeva — 2026-03-12

TIBBIYOT XODIMLARIDA KASBIY STRESS VA EMOTSIONAL CHARCHOQNI KAMAYTIRISHDA SOG’LOM TURMUSH TARZI VA TO’G’RI OVQATLANISHNING AHAMIYATI

Shahloxon Ro’zimatova — 2026-03-12

Mazkur maqolada tibbiyot xodimlarida uchraydigan kasbiy stress va emotsional charchoqning kelib chiqish omillari, ularning sog‘liq va mehnat faoliyatiga ta’siri tahlil qilindi. Shuningdek, stress va emotsional zo‘riqishni kamaytirishda sog‘lom turmush tarzi, jismoniy faollik hamda to‘g‘ri ovqatlanishning ahamiyati yoritildi. Tadqiqot davomida tibbiyot xodimlari faoliyatida yuqori mas’uliyat, ish yuklamasi va dam olish vaqtining yetarli emasligi stressning asosiy sabablaridan biri ekani aniqlandi. Natijalar sog‘lom turmush tarziga amal qilish, muvozanatli ovqatlanish hamda psixogigiyenik choralar emotsional charchoqni kamaytirishda muhim omil ekanligini ko‘rsatdi.

MUSIQA MASHG‘ULOTLARIDA MUSIQA TERAPIYA DARSLARINI TASHKIL ETISHNING PEDAGOGIK SHART-SHAROITLARI

Husnida Muxammadjonova — 2026-03-13

Mazkur maqolada musiqa mashg‘ulotlarida musiqa terapiya darslarini tashkil etishning pedagogik shart-sharoitlari ilmiy-pedagogik jihatdan tahlil qilinadi. Hamda, musiqa terapiya mashg‘ulotlarini samarali tashkil etish uchun zarur bo‘lgan pedagogik omillar, ya’ni ta’lim jarayonini to‘g‘ri rejalashtirish, interaktiv metodlardan foydalanish, musiqiy materiallarni yosh va psixologik xususiyatlarga mos tanlash hamda ijodiy muhitni shakllantirish masalalari ko‘rib chiqiladi.

QADRIYATLI YONDASHUVNING PEDAGOGIK KATEGORIYA SIFATIDAGI NAZARIY ASOSLARI VA EVOLYUTSIYASI

Quvonchbek G‘aybullayev — 2026-03-13

Mazkur maqolada qadriyatli yondashuvning pedagogik kategoriya sifatida tarixiy shakllanishi, nazariy asoslari va zamonaviy ta'limdagi evolyutsion taraqqiyoti IMRAD tuzilmasi asosida chuqur tahlil etiladi. Tadqiqotda qadriyatli yondashuvning falsafiy va psixologik ildizlari, uning didaktik tizimga integratsiyasi hamda XXI asrda shaxs kamolotini ta'minlashdagi strategik ahamiyati ko'rsatiladi. Maqolada antik davrdan hozirgi kungacha bo'lgan pedagogik tafakkur taraqqiyotida qadriyatlarning tutgan o'rni, turli maktablar (aksiologik, gumanistik, konstruktivistik) nuqtai nazaridan qiyosiy tahlil qilinadi.