Bulletin of pedagogs of new Uzbekistan

TALABALARNI SHAXS SIFATIDA RIVOJLANTIRISHDA MA’NAVIY-AXLOQIY TARBIYANING AHAMIYATI

Uchqun Boliyev — 2026-04-06

Pedagogik oliy ta’lim tashkilotlarida talabalarni shaxs sifatida ma’naviy-axloqiy tarbiyalash masalasi zamonaviy ta’lim tizimining ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. Zero, bugungi globallashuv, axborot oqimining keskin ortishi, ijtimoiy munosabatlarning murakkablashuvi sharoitida oliy ta’lim tashkilotlari talabalarni ma’naviy-axloqiy jihatdan tarbiyalash jarayoni aniq talablar, mezonlar va pedagogik yondashuvlarga asoslanishi zarur. Mazkur maqolada ularning har biri mazmunan keng yotilgan.

ULÍWMA BILIMLENDIRIW MEKTEPLERINDE QOSPA KLASLARDÍ OQÍTÍWDÍŃ ABZALLÍQLARÍ HÁM KEMSHILIKLERI

Sapura Sarsenbaeva — 2026-04-06

Bul maqalada ulıwma bilim beriw mekteplerinde qospa klaslardı shólkemlestiriw hám oqıtıw procesiniń ózine tán ózgeshelikleri tallanadı. Qospa klaslarda bilimlendiriwdi shólkemlestiriwdiń pedagogikalıq, metodikalıq hám shólkemlestiriwshilik tárepleri úyrenilip, oniń abzallıqları hám kemshilikleri ilimiy tiykarda kórsetiledi. Sonday-aq, qospa klalarda bilimlendiriw nátiyjeliligin arttırıwǵa qaratılǵan usınıslar beriledi.

INDIKATORLARNING KOMMUNIKATIV VA IDENTIFIKATSION FUNKSIYASI

Akbarali Boymirzayev — 2026-04-06

Maqolada toponimik indikatorlarning nutqiy jarayondagi kommunikativ va identifikatsion vazifalari tahlil qilinadi. Muallif indikatorni shunchaki nomning tarkibiy qismi emas, balki fazoviy kommunikatsiyani ta’minlovchi va ongdagi fazoviy modellarni sinxronlashtiruvchi markaziy mexanizm sifatida talqin etadi. Tadqiqotda "kommunikativ iqtisod" tamoyili asosida ma’lumotlarning semantik kompressiyasi, indikatorlarning kollektiv xotira va hududiy identitetni shakllantirishdagi roli ilmiy asoslab berilgan. Indikatorlarning kognitiv, kommunikativ va ijtimoiy darajadagi uch bosqichli faoliyat modeli taklif etilgan..

KUNJUT (SESAMUM INDICUM L.) GENOTIPLARIDA 1000 DONA URUG‘ MASSASI SHAKLLANISHINING MORFOBIOLOGIK XUSUSIYATLARI

Xumora Tolliyeva — 2026-04-06

Mazkur tadqiqot kunjut (Sesamum indicum L.) genotiplarida 1000 dona urug‘ massasining shakllanish xususiyatlarini baholashga qaratilgan. Tadqiqot ishlari O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi tizimidagi O‘simliklar genetik resurslari ilmiy-tadqiqot instituti tajriba maydonida olib borildi. Tadqiqotda dunyoning turli mamlakatlaridan keltirilgan 12 ta kunjut kolleksiya namunasi o‘rganildi. Urug‘ massasi analitik tarozi yordamida aniqlanib, 100 dona urug‘ni sanash va natijani qayta hisoblash usuli qo‘llanildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra o‘rganilgan genotiplarda 1000 dona urug‘ massasi 2,90–3,50 g oralig‘ida o‘zgarishi aniqlanib, genotiplar o‘rtasida sezilarli farqlanish kuzatildi. Eng yuqori ko‘rsatkich K66 (Afg‘oniston) namunasi uchun (3,50 g), nisbatan yuqori natijalar K119 (Eron), K161 (Turkiya) va K9428 (Venesuela) genotiplarida qayd etildi. Aksariyat genotiplar 3,0–4,0 g oralig‘ida bo‘lib, o‘rtacha yirik urug‘lar guruhiga mansubligi aniqlandi. Tadqiqot natijalari kunjut genofondini baholash, istiqbolli genotiplarni aniqlash hamda seleksiya ishlarini takomillashtirishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.

XIV–XV ASRLAR TARIXIY-ADABIY MUHITI VA HOFIZ XORAZMIY DEVONI

Dilmurod Xudayberganov — 2026-04-07

Mazkur maqolada XIV–XV asrlar tarixiy-adabiy muhiti hamda Hofiz Xorazmiy devonining o‘ziga xos xususiyatlari tahlil qilinadi. Shoir ijodida aks etgan vatanparvarlik, ona tiliga sadoqat, milliy g‘urur, tasavvufiy-falsafiy qarashlar va ma’naviy-axloqiy g‘oyalar ilmiy jihatdan yoritiladi. Shuningdek, Hofiz Xorazmiy merosining turkiy adabiyot taraqqiyotidagi o‘rni, uning devonining janriy tarkibi hamda ma’naviy-ruhiy tarbiya tizimidagi ahamiyati ochib beriladi. Tadqiqotda shoir ijodining Sharq falsafiy merosi bilan uyg‘unligi hamda “Yangi O‘zbekiston” sharoitida Uchinchi Renessans poydevorini barpo etishda tarixiy xotiraning o‘rni asoslab beriladi.

ICHKI ISHLAR ORGAN XODIMLARNI VATANPARVARLIK RUHIDA TARBIYALASHNING MUHIM AHAMIYATI

Oybek Askarov — 2026-04-10

Ushbu maqolada Ichki ishlar organlari (IIO) xodimlarini vatanparvarlik ruhida tarbiyalash bugungi kunda shunchaki ma’naviy tadbir emas, balki davlat xavfsizligi va ijtimoiy barqarorlikning strategik ustuvor yo‘nalishi hisoblanishini, ichki ishlar organlari shaxsiy tarkibi o‘rtasida vatanparvarlik tuyg‘usini shakllantirishning ma’naviy-ma’rifiy asoslari tadqiq etilgan. Global o‘zgarishlar va axborot xurujlari sharoitida xodimlarning xizmat intizomi va Vatanga bo‘lgan sadoqatini mustahkamlash masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqot yakunida IIO xodimlarini tarbiyalashning zamonaviy usullari, milliy qadriyatlarning xizmat faoliyatidagi o‘rni hamda xodimlarning psixologik barqarorligini oshirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar bayon etilgan. Hamda muxtaram birinchi prezdentimizning ilmiy asarlari va hozirgi kungacha O‘zbekiston Respublikasi Qonunlari va Prezdentimizning qarorlari, farmonlari, Vazirlar Maxkamasining qarorlaridan foydalangan holda olingan xulosalar mavjud.

ИСПОЛЬЗОВАНИЕ РЕАЛИСТИЧНОГО СИМУЛЯТОРА КОЛОНОСКОПИИ SIMBIONIX В ПОДГОТОВКЕ СТУДЕНТОВ-МЕДИКОВ: ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ ОБУЧЕНИЯ.

Б.Б. Каримов — 2026-04-10

Цель исследования: оценить эффективность использования реалистичного симулятора колоноскопии компании Simbionix в обучении студентов 5 курса лечебного факультета практическим навыкам эндоскопического исследования толстой кишки.

EPISTOLYAR ASARLARDA GERMENEVTIK TAHLILI.

Qahromon Dusmuratov — 2026-04-15

Mazkur maqolada zamonaviy o‘zbek nasrida epistolyar unsurlarning badiiy-falsafiy va germenevtik xususiyatlari tahlil qilinadi. O‘tkir Hoshimov, Xurshid Do‘stmuhammad, Xayriddin Sultonov, Iqbol Mirzo hamda Ilhom G‘aniyev asarlari misolida maktub, ichki monolog va ruhiy murojaat shakllarining inson ichki olamini ifodalashdagi o‘rni yoritiladi. Tadqiqotda germenevtik yondashuv asosida “hayrat” bilish jarayonining boshlanishi, “hijron” esa ruhiy yetilish bosqichi sifatida talqin qilinadi. Maqola epistolyar ifodaning zamonaviy adabiyotdagi falsafiy kengayishini ochib beradi.

THE LINGUISTIC AND TRANSLATIONAL NATURE OF METAPHOR: A COGNITIVE AND CROSS-CULTURAL PERSPECTIVE.

Fotima Rakhmatullayeva — 2026-04-15

Metaphor is a fundamental mechanism of human cognition and language, extending far beyond its traditional role as a literary device. This article investigates the linguistic and translational dimensions of metaphor from cognitive and cross-cultural perspectives, drawing on Conceptual Metaphor Theory (CMT) as proposed by Lakoff and Johnson (1980). The study examines how metaphors are conceptually structured, culturally embedded, and linguistically realized across different languages, with particular attention to the challenges these features pose for translators. Through a comparative analysis of metaphorical expressions in English, Uzbek, and Russian, the article demonstrates that while some conceptual metaphors exhibit cross-linguistic universality rooted in shared embodied experience, others are deeply culture-specific and resist direct translation. The findings reveal that translators must navigate not only lexical equivalence but also cognitive and cultural mapping in order to preserve metaphorical meaning. This paper argues that an adequate approach to metaphor translation requires a framework that integrates cognitive linguistics, pragmatics, and intercultural communication. The implications of this research extend to translation pedagogy, lexicography, and the broader field of applied linguistics.

BOZOR IQTISODIYOTI SHAROITIDA TALAB VA TAKLIF MUVOZANATI

Begzod Iskandarov — 2026-04-15

Ushbu maqolada bozor iqtisodiyotining muhim kategoriyalari hisoblandan talab va taklif tushunchalarining iqtisodiy mohiyati, ularning o’zaro bog’liqligi hamda bozor muvozanatini shakllantirishdagi o’rni keng yoritilgan. Maqolada talab va taklifga ta’sir etuvchi asosiy omillar, jumladan narx darajasi, iste’molchilar daromadi, ishlab chiqarish xarajatlari, texnologik taraqqiyot va davlat siyosatining ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, talab va taklif elastikligi tushunchasi ham ko’rib chiqilib, uning amaliy ahamiyati izohlanadi. Bozor mexanizmimnig o’z-o’zini tartibga solish xususiyati muvozanat narxi orqali asoslab berilgan. Tadqiqot natijasida talab va taklif qonunlarining iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi o’rni ochib beriladi hamda ularni amaliyotda qo’llash zaruriyati asoslanadi.

O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDA GENDER KATEGORIYASINING IFODALANISHI: LINGVISTIK VA SOTSIOMADANIY YONDASHUV

Feruza Axmadova — 2026-04-15

Mazkur tadqiqotda o‘zbek va ingliz tillarida gender kategoriyasining ifodalanishi lingvistik hamda sotsiomadaniy yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida genderning grammatik, leksik va semantik darajalarda namoyon bo‘lish xususiyatlari o‘rganilib, ikki til o‘rtasidagi o‘xshash va farqli jihatlar aniqlanadi. O‘zbek tilida gender kategoriyasining grammatik jihatdan mavjud emasligi va uning asosan leksik hamda kontekstual vositalar orqali ifodalanishi ko‘rsatib beriladi. Ingliz tilida esa genderning qisman grammatik ifodasi, ayniqsa olmoshlar tizimi orqali namoyon bo‘lishi tahlil qilinadi. Shuningdek, gender kategoriyasining ifodalanishida sotsiomadaniy omillarning ta’siri, xususan, zamonaviy ingliz tilida gender neytralligi tendensiyasining kuchayib borayotgani yoritiladi.

МЕТОДИКА ОБУЧЕНИЯ РУССКОМУ ЯЗЫКУ С УЧЁТОМ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ СПЕЦИФИКИ ДЛЯ СТУДЕНТОВ ФАКУЛЬТЕТА ВОСТОЧНОЙ КЛАССИКИ И АРАБСКОГО ЯЗЫКА.

Шаходат Асланова — 2026-04-16

В данной статье рассматриваются актуальные вопросы преподавания русского языка как неродного студентам-востоковедам в высших учебных заведениях Узбекистана. Автор обосновывает важность интеграции профессионально-ориентированного материала (текстов по арабистике, исламоведению, классической литературе Востока) в процесс языковой подготовки. Описываются методы преодоления межъязыковой интерференции и формирования коммуникативной компетенции, необходимой для будущей научно-исследовательской и переводческой деятельности.

MUSIQIY CHOLGʻULARNI YOSH AVLODGA MAʼNAVIY OZUQA SIFATIDA SINGDIRISH TAMOYILLARI.

Gulshona Saydaqulova — 2026-04-17

Mazkur maqolada musiqiy cholgʻularning yosh avlod maʼnaviy kamolotidagi oʻrni, ularni taʼlim jarayoniga samarali tatbiq etish tamoyillari hamda milliy cholgʻu ijrochiligi orqali yoshlarning estetik didini shakllantirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, musiqiy merosni asrab-avaylash va uni yoshlar ongiga singdirishning pedagogik asoslari ham tahlil qilinadi.

DIRIJORLIKNING ASOSI O‘QUVCHILARNI O‘QITISHDA NIMALARGA TAYANADI.

Zarif Saydaqulov — 2026-04-17

Ushbu maqolada dirijorlik san’atining asosiy tamoyillari hamda o‘quvchilarni dirijorlikka o‘rgatishda qo‘llaniladigan pedagogik yondashuvlar tahlil qilinadi. Dirijorlik texnikasi, musiqiy eshitish qobiliyati, ritm tuyg‘usi va jamoa bilan ishlash ko‘nikmalarining ahamiyati ilmiy jihatdan yoritiladi. Shuningdek, dirijorlikni o‘qitish jarayonida nazariy bilimlar va amaliy mashg‘ulotlarning o‘zaro bog‘liqligi ko‘rsatib beriladi.

O’ZBEKISTONDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLLIK RIVOJLANISHIDAGI MUAMMOLAR VA ULARNING MAKROIQTISODIY BARQARORLIKKA TA’SIRI.

Muslimaxon Karimova — 2026-04-18

O‘zbekistonda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik rivojlanishida mavjud muammolar hamda ularning makroiqtisodiy barqarorlikka ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot davomida kichik biznes subyektlarining moliyaviy resurslarga kirish imkoniyatlari, kreditlash tizimidagi kamchiliklar, foiz stavkalarining yuqoriligi, garov ta’minoti bilan bog‘liq muammolar hamda moliyaviy savodxonlik darajasi o‘rganildi. Shuningdek, ushbu omillarning bandlik, investitsiya faolligi, hududiy rivojlanish va iqtisodiy o‘sishga ta’siri tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash orqali makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash mumkinligini ko‘rsatadi. Shu asosda mavjud muammolarni bartaraf etish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.

ИСПОЛЬЗОВАНИЕ STEAM-ТЕХНОЛОГИЙ В НАЧАЛЬНОМ ОБРАЗОВАНИИ.

Дилафруз Худайбердиева — 2026-04-21

Современная система начального образования находится на этапе глубокой трансформации, где ключевую роль играют интегративные и междисциплинарные подходы. Одним из наиболее перспективных направлений становится внедрение STEAM-технологий, сочетающих в себе науку (Science), технологии (Technology), инженерное мышление (Engineering), искусство (Arts)и математику (Mathematics). В статье рассматривается значимость STEAM подхода в формировании у младших школьников когнитивных, творческих и исследовательских компетенций. Проведён анализ международного и отечественного опыта применения STEAM - моделей, а также раскрыты основные педагогические принципы, методы и средства, обеспечивающие успешную реализацию данной концепции в образовательном процессе. Подчёркивается роль учителя как фасилитатора и медиатора между знаниями и опытом учащихся, а также необходимость цифровой грамотности педагогов для эффективного применения STEAM-технологий.