Инновационные исследования в современном мире: теория и практика

ВЛИЯНИЕ СПОРТИВНОГО ТУРИЗМА НА ФИЗИЧЕСКОЕ И ПСИХОЭМОЦИОНАЛЬНОЕ СОСТОЯНИЕ ЧЕЛОВЕКА

Гульназ Марупова — 2026-03-05

В условиях стремительной урбанизации, роста цифровизации и увеличения доли малоподвижного образа жизни проблема сохранения здоровья населения становится особенно актуальной. Современный человек все чаще сталкивается с гиподинамией, стрессами и эмоциональным выгоранием. В этой связи возрастает значение активных форм отдыха, направленных на укрепление физического и психического здоровья. Одним из наиболее эффективных и доступных способов является спортивный туризм — вид деятельности, сочетающий физическую нагрузку, пребывание в природной среде и элементы преодоления трудностей. Он включает различные направления: пешеходный, горный, водный, лыжный и велосипедный туризм.

“YASHIL IQTISODIYOT SOHASIDA ILMIY DISKURS TARJIMASINING MUAMMOLARI”

Malohat Mavlyanova — 2026-03-06

"Yashil iqtisodiyot" tushunchasi barqaror rivojlanish, iqlim o'zgarishi va atrof-muhit siyosati bo'yicha global munozaralarda markaziy o'rinni egalladi. Xalqaro tashkilotlar, hukumatlar va tadqiqotchilar turli tillarda bilim almashganligi sababli, "yashil iqtisodiyot" munozarasining tarjimasi samarali muloqotda muhim rol o'ynaydi. Biroq, bu munozara iqtisodiyot, ekologiya, texnologiya va siyosat doiralarini o'z ichiga olgan fanlararo tabiati bilan ajralib turadi. Murakkablik tarjima uchun o'ziga xos qiyinchiliklarni tug'diradi. Rivojlangan mamlakatlarda ilmiy va texnologik jadal rivojlanish va ushbu fan va texnologiyalarni rivojlanayotgan mamlakatlarda yoyish zarurati tufayli "yashil iqtisodiyot" bo'yicha ilmiy tarjimaga talab oshdi. Ushbu tadqiqot tarjimonlar ilmiy matnlarni ingliz tilidan o'zbek tiliga tarjima qilishda duch keladigan asosiy muammolarni o'rganishga va bu muammolarning asosiy sabablarini aniqlashga qaratilgan. Tadqiqot shuni ko'rsatadiki, tarjimonlar "Yashil iqtisodiyot" bo'yicha ilmiy matnlarni tarjima qilishda so'zlarning aniqligi, aniqligi, terminologik izchilligi, so'z tartibi, kelishuv, zamon va aspekt hamda passiv tuzilma kabi leksik va sintaktik muammolarga duch kelishgan. Bundan tashqari, tadqiqot shuni ko'rsatadiki, tarjimonlarning bu sohada tajribasining yo'qligi, talabalarning so'zma-so'z tarjimaga to'liq bog'liqligi va ilmiy matnlarning sezgirligidan xabardor emasligi bu muammolarning eng muhim sabablaridan biridir.

TASVIRIY SAN’AT ASARLARIDA PERSPEKTIVE QONUNINING QO’LLANILISHI

ASILBEK HAMIDOV — 2026-03-09

Ushbu maqolada tasviriy san’at asarlarida perspektiva qonunining amaliy qo‘llanilishi, uning shakl, hajm va fazoviy chuqurlikni ifodalashdagi roli, kompozitsiyadagi ahamiyati keng yoritiladi. Perspektiva qonuni rassomga uch o‘lchamli makonni ikki o‘lchamli sathda to‘g‘ri ifodalash imkonini beradi. Maqola akademik va amaliy san’at yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar va pedagoglar uchun mo‘ljallangan.

BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARINING NUTQ MADANIYATINI SHAKLLANTIRISH YO'LLARI

Intizor Rustamova — 2026-03-09

Ushbu maqola boshlang'ich sinf o'quvchilarining nutq madaniyatini shakllantirish masalalariga bag'ishlangan. Maqolada og'zaki va yozma nutqni rivojlantirish yo'nalishlari, samarali pedagogik metodlar hamda ularni amaliyotga tatbiq etish yo'llari ko'rib chiqilgan. O'qituvchilarning roli va zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari yoritilgan

DETEKTIV JANRIDAGI ASARLAR TARJIMASIDA PRAGMATIK MOSLASHTIRISH (AGATA KRISTI ASARLARI MISOLIDA)

Mashxura Shoxidova — 2026-03-09

Ushbu maqolada detektiv janr matnlarida pragmatik moslashtirish jarayoni tahlil qilinadi. Tadqiqot Agata Kristi asarlarining inglizcha asl matni, ruscha va o‘zbekcha tarjimalari asosida olib borildi. Pragmatik moslashtirishning leksik, stilistik va sintaktik darajadagi namoyon bo‘lishi, madaniy va emotsional ekvivalentlik muammolari, shuningdek tarjimonlar tomonidan qo‘llanilgan strategiyalar (ekvivalentlik, kompensatsiya, modulyatsiya, transpozitsiya va madaniy moslashtirish) real matn parchalari misolida ko‘rib chiqildi. Natijalar detektiv matnning emotsional ta’sirini saqlashda pragmatik moslashtirishning muhim rolini tasdiqlaydi.

ҚОРАҚАЛПОҒИСТОН ФОСФОРИТ УНИНИ КИМЁВИЙ ФАОЛЛАШТИРИШ

Д.Ш. Уразматова — 2026-03-09

Қорақалпоғистон фосфорит унини 70^оС даги аммоний нитратининг 70 ва 85 %-ли эритмалари ҳамда 140^оС даги карбамид суюқланмаси билан кимёвий фаоллаштириш жараёни ўрганилган. Фаоллаштириш натижасида ўзлашувчан Р₂О₅шаклининг нисбий миқдори ортиши кўрсатилган.

OLIY TA’LIMDA AKADEMIK MUNOZARA TEXNOLOGIYASIDAN FOYDALANISH ORQALI TALABALARNING TANQIDIY FIKRLASH KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISHNING DIDAKTIK IMKONIYATLARI

Shohrux Toshqinboyev — 2026-03-09

Mazkur tezisda akademik munozaraning didaktik imkoniyatlari kognitiv, kommunikativ, metakognitiv va motivatsion qirralarda yoritiladi, munozarani dars dizayniga kiritish bosqichlari va metodik talablari asoslanadi. Munozara jarayoni ta’limning yuqori kognitiv darajalariga olib chiqishi, talabaning nutqiy madaniyatini kuchaytirishi, dalil va manba bilan ishlash intizomini shakllantirishi, refleksiya orqali o‘z fikrlashini boshqarishga yaqinlashtirishi ko‘rsatib beriladi. Baholash rubrikasi, tengdoshlar baholashi va tahliliy debrifing munozaraning ta’limiy qiymatini barqarorlashtiradigan mexanizmlar sifatida tavsiflanadi.

QISH MAVSUMIDA YURAK ISHEMIK KASALLIGIDA MIOKARDNING MORFOFUNKSIONAL O‘ZGARISHLARI

Uchkun Narzikulov — 2026-03-10

Yurak-qon tomir kasalliklari dunyo bo‘yicha o‘lim va nogironlikning asosiy sabablaridan biri hisoblanadi. Ularning ichida yurak ishemik kasalligi (YUIK) eng ko‘p uchraydigan patologiyalardan biri bo‘lib, yurak mushagining qon bilan ta’minlanishi buzilishi natijasida rivojlanadi. Zamonaviy kardiologiya yutuqlariga qaramasdan, ushbu kasallikning klinik kechishi ko‘plab omillarga bog‘liq bo‘lib, ular orasida tashqi muhit va iqlim sharoitlari muhim o‘rin egallaydi.

BARQAROR QISHLOQ XO‘JALIGINI RIVOJLANISHDA XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI VA ULARDAN FOYDALANISH YO‘LLARI

Komoliddin Raxmatov — 2026-03-10

Iqtisodiy rivojlanishning zamonaviy tendensiyalari globallashuv, normarkazlashuv, iqtisodiyotni erkinlashtirish, raqobatning shiddatli tus olishi, innovatsion iqtisodiyotni yo‘lga qo‘yish, ijtimoiy ehtiyojlarning insonlarning hayot darajasi va sifatini yaxshilashga yo‘naltirilishi bularning barchasi, bugungi kunda Yangi O‘zbekiston uchun xos bo‘lgan jihat hisoblanadi. Dunyo hamjamiyatining ajralmas bir qismi sifatida O‘zbekiston bundan buyon kutilayotgan texnologik o‘zgarishlarning yangi to‘lqini va ulardan samarali foydalanish; xomashyo eksportiga asoslangan iqtisodiy o‘sish modelidan voz kechish; barqaror qbshloq xo‘jaligini rivojlantirish, hududlar o‘rtasidagi tavofutlarni bartaraf etish;iqtisodiy rivojlanishning asosiy omili sifatida inson kapitaliga alohida e’tibor qaratishi lozim.

SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA TALABALARNING BILIM DARAJASINI ANIQLOVCHI VA TAHLIL QILIB XULOSA CHIQARUVCHI PLATFORMA YARATISH

Juldiz Dauletmuratova — 2026-03-10

XXI asrda raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt tizimlarining jadal rivojlanishi inson hayotining barcha sohalariga, ayniqsa, ta’lim tizimiga katta ta’sir ko‘rsatmoqda. Zamonaviy ta’limda o‘qitish jarayonini standart, hamma uchun bir xil usulda olib borish o‘quvchilarning individual farqlarini hisobga olish imkonini bermaydi [2]. Har bir o‘quvchining bilish faolligi, o‘rganish tezligi, eslab qolish qobiliyati va qiziqish sohasi turlicha bo‘lganligi sababli, an’anaviy ta’lim yondashuvlari hamma uchun birdek samarali natija bermaydi. Shu bois, ta’lim jarayonida shaxsga yo‘naltirilgan o‘qitish va individual ta’lim yo‘nalishlarini shakllantirish zamon talabi bo‘lib qolmoqda [4]. Sun’iy intellekt (SI) texnologiyalari ta’lim jarayonini optimallashtirish, o‘quvchilarning bilim darajasi va o‘rganish xususiyatlarini aniqlash hamda ularga mos o‘quv strategiyalarini taklif qilish imkonini beradi [1]. Bunday tizimlar o‘qituvchilarga har bir o‘quvchi haqida chuqur tahliliy ma’lumot beradi, shu orqali o‘qitish jarayonini individual ehtiyojlarga moslashtirish imkonini yaratadi.

KEYT SHOPEN BADIIY METODIGA TA’SIR KO‘RSATGAN ADABIY OQIMLAR

ZILOLA IBODULLAYEVA — 2026-03-10

Mazkur maqolada amerikalik yozuvchi Keyt Shopen ijodining badiiy metodiga ta’sir ko‘rsatgan asosiy adabiy oqimlar ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda yozuvchi asarlarida realizm, naturalizm, regionalizm (local color) hamda feministik g‘oyalarning aks etish xususiyatlari o‘rganilgan. Xususan, Shopen asarlarida inson psixologiyasi, ayol shaxsiyati, ijtimoiy muhit hamda shaxs erkinligi masalalarining badiiy talqini realizm va naturalizm tamoyillari asosida namoyon bo‘lishi ko‘rsatib beriladi. Shuningdek, yozuvchining Luiziana hududining madaniy muhitini tasvirlash orqali regional adabiyot an’analarini davom ettirgani hamda ayol erkinligi va gender tengligi masalalarini yoritishi proto-feministik qarashlar bilan bog‘liqligi ilmiy asosda yoritiladi. Tadqiqot natijalari Keyt Shopen ijodining Amerika realizmi va feministik adabiyot rivojidagi muhim o‘rnini aniqlashga xizmat qiladi.

TURKIY TILLAR TAJRIBASI ASOSIDA QORAQALPOQ TILI UCHUN MORFOLOGIK KORPUS YARATISH

Abdimurat Esemuratov — 2026-03-10

Ushbu maqola qoraqalpoq tili uchun morfologik korpus va teglangan modellarni yaratish muammosiga bag‘ishlangan. Tadqiqotda turkiy tillar (o‘zbek, qozoq, turk) uchun mavjud morfologik resurslar tahlil qilinib, ularni qoraqalpoq tiliga moslashtirish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Transfer o‘rganish usuli orqali mavjud turkiy tillar modellarini moslashtirish konsepsiyasi taklif etiladi.

BANKLAR FAOLIYATI SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING IQTISODIY AHAMIYATI

Dildora Babaxanova — 2026-03-10

Hozirgi kunda jahon moliya tizimida yuz berayotgan globallashuv jarayonlari, moliyaviy bozorlarning integratsiyalashuvi hamda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi bank tizimi faoliyatining samaradorligini oshirish masalasini dolzarb iqtisodiy masalalardan biriga aylantirmoqda. Banklar iqtisodiyotda moliyaviy vositachilikni amalga oshiruvchi asosiy institutlar sifatida iqtisodiy resurslarni samarali taqsimlash, investitsiya jarayonlarini moliyalashtirish hamda iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Shu sababli banklar faoliyati samaradorligini oshirish nafaqat bank tizimining barqaror rivojlanishi, balki milliy iqtisodiyotning barqaror o‘sishini ta’minlashda ham muhim ahamiyat kasb etadi.

CHAQAQALOQLARDA VIRUSLI GEPATIT: EPIDEMIOLOGIYA, DIAGNOSTIKA VA PROFILAKTIKA MASALALARI

Nilufar Jórayeva — 2026-03-10

Mazkur maqolada chaqaloqlarda virusli gepatitning epidemiologik xususiyatlari, kasallikning etiologik omillari, diagnostika usullari va profilaktika choralarining samaradorligi tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, neonatal davrda virusli gepatitning asosiy yuqish yo‘li vertikal transmissiya hisoblanadi. Ayniqsa, gepatit B virusi chaqaloqlarda surunkali infeksiya rivojlanishiga olib keluvchi asosiy omillardan biri bo‘lib, erta yoshda infeksiyalangan bolalarning 90% gacha qismida kasallik surunkali shaklga o‘tishi mumkin. Tadqiqot davomida epidemiologik ma’lumotlar, statistik tahlillar hamda zamonaviy ilmiy manbalar asosida neonatal gepatitning klinik xususiyatlari va profilaktika choralarining ahamiyati yoritildi. Shuningdek, kasallikning oldini olishda homilador ayollarni skrining qilish va tug‘ilgandan keyingi vaksinatsiyaning muhim roli ko‘rsatib berildi.

NOGIRONLIGI BO‘LGAN SHAXSLARNI QO‘LLAB-QUVVATLASH BO‘YICHA YANGI TIZIM VA INKLYUZIV MUHIT YARATISH

Noila Uzaqova — 2026-03-11

Ushbu tezisda nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun qulay muhit yaratishning dolzarbligi, Yangi O‘zbekistonda ijtimoiy tenglikni ta’minlash kabi masalalar yoritiladi. Shuningdek, inklyuziv muhitning yutuq, kamchilik va istiqbollari haqida taklif va tavsiyalar bayon etiladi.

THE DEVELOPMENT OF ARCHITECTURAL DECORATIVE ARTS AND MUQARNAS IN THE TIMURID PERIOD

Madina Saipova — 2026-03-11

This article examines the flourishing of architectural and decorative arts during the Timurid period, with particular attention to thematic ornamentation in monumental architecture and the development of muqarnas as a complex three-dimensional decorative system. Special emphasis is placed on the architectural projects of Mirzo Ulugʻbek, where astronomical imagery, symbolic motifs, and polychrome glazed decorations were widely applied. The theoretical foundations of muqarnas, as described in the works of Ghiyath al-Din Jamshid al-Kashi, are also analyzed. The study highlights the synthesis of science, symbolism, and aesthetics in Timurid architectural monuments.

THE EMERGENCE AND STAGES OF DEVELOPMENT OF ISLAMIC PHILOSOPHY

Akobir Meliboyev — 2026-03-12

When we say “Islamic philosophy”, we should understand this idea as a set of philosophical teachings of the Eastern peoples who used the Arabic language extensively and adopted the religion of Islam. In this sense, terms such as “Arab philosophy”, “Muslim philosophy”, “Arab-Muslim philosophy”, “Arab Oriental philosophy” are also used in science. In the last century, the concept of “Islamic philosophy” was mainly used in the form of “Arab-Muslim philosophy”. This term was understood as the philosophy of various peoples who were part of the Arab Caliphate. However, part of this philosophy was created not only in Arabic, but also in Persian, and Persian-speaking peoples, as well as Turkic and other peoples, made a significant contribution to this philosophy. Although this philosophy did not always have a religious content, it developed within the culture dominated by Islam. It is also worth noting that over the past half century, most researchers, both Eastern and Western, have preferred to use the term “Islamic philosophy” instead of the term “Arab-Muslim philosophy.”

THE EMERGENCE AND STAGES OF DEVELOPMENT OF ISLAMIC PHILOSOPHY

Akobir Meliboyev — 2026-03-12

INTERAKTIV METODLAR ORQALI TALABALARNING TANQIDIY VA IJODIY FIKRLASHINI RIVOJLANTIRISH

Zuxra Tuxtayeva — 2026-03-12

Oliy ta’limda bilimni yodlashga tayangan o‘qitish modeli talabaning real muammolarni ko‘rishi, tahlil qilishi, dalil bilan baholashi va yangi yechim yaratishi kabi asosiy intellektual ehtiyojlarni to‘liq qondirmaydi. Tanqidiy fikrlash dalilni saralash, mantiqiy xulosa chiqarish, qarama-qarshi pozitsiyani tushunish, xatoni aniqlash va qarorni asoslash ko‘nikmalarini birlashtiradi. Ijodiy fikrlash esa muammoni qayta talqin qilish, g‘oyalar oqimini ko‘paytirish, noodatiy kombinatsiyalar topish, yechimni sinovdan o‘tkazish va takomillashtirish qobiliyatini anglatadi. Interaktiv metodlar talabaning fikrlashini faollashtirib, hamkorlikdagi muloqot, muammoli vaziyat, bahs va loyiha jarayonida bilimni amaliy harakatga aylantiradi.

BOSHLANG’ICH SINFDA SINFDAN TASHQARI MASHG’ULOTLARIDA MATEMATIK O’YINLAR ORQALI MANTIQIY FIKRLASHINI RIVOJLANTIRISH

Umida Bovanova — 2026-03-12

Bugungi kunda yosh avlodni hozirgi zamonaviy ilm-fan bilan qurollantirish orqali ularning intellektual salohiyatini maksimal darajada rivojlantirish umumta’lim maktablar oldida turgan eng muhim vazifalardan biridir. Ushbu vazifani amalga oshirishda sinfdan tashqari ishlarning o’rni beqiyosdir. Mazkur maqolada boshlang’ich sinf o’quvchilarining sinfdan tashqari mashg’ulotlarida mantiqiy fikrlashi va kognitiv salohiyatini rivojlantirishda matematik o’yinlardan foydalanish haqida so’z boradi.