YUQUMLI KASALLIKLARI BILAN KASALLANGAN BEMORLARNING PSIXO-EMOTSIONAL XUSUSIYATLARI
Ключевые слова:
yuqumli kasalliklar, psixo-emotsional holat, depressiya, stigma, psixoterapiya, kognitiv–xulq-atvor terapiyasi, guruh terapiyasi, psixofarmakologiya, bemor xulqi, ruhiy qo‘llab-quvvatlash.Аннотация
Ushbu maqolada yuqumli kasalliklarga chalingan bemorlarning psixo-emotsional holatlari va ularning xulq-atvoriga ta’siri ilmiy-nazariy hamda amaliy jihatdan tahlil qilingan. Kasallikning o‘zi bilan bir qatorda, bemorning ruhan tushkunlikka tushishi, ijtimoiy chetlanish, stigma, xavotir va depressiv holatlar kabi psixologik holatlari umumiy sog‘ayish jarayoniga salbiy ta’sir ko‘rsatishi isbotlangan. Tadqiqot davomida OIV/OITS, sil, COVID-19, gepatit, teri yuqumli kasalliklari kabi infektsion holatlar psixologik misollar bilan yoritilib, har bir holatga mos psixoterapevtik yondashuvlar (kognitiv–xulq-atvor terapiyasi, guruh terapiyasi, oilaviy psixoterapiya) va zarur psixofarmakologik davolash usullari ko‘rsatib o‘tilgan. Maqolada psixologik yondashuvlarning yuqumli kasalliklarga qarshi kurashda nechog‘lik muhim omil ekani asoslab berilgan. Yakuniy xulosa sifatida, har bir yuqumli kasallikda faqat biologik emas, balki psixososial yondashuv ham muhim o‘rin tutishi ta’kidlanadi.
Библиографические ссылки
Karimova M.T. Tibbiy psixologiya. – Toshkent: Tibbiyot, 2018. – 256 b.
Abdukarimov A., Ergashxo‘jaeva S. Psixologiya. – Toshkent: Iqtisodiyot, 2020. – 360 b.
Rakhmonov R.A., Shodmonov M.M. Yuqumli kasalliklar. – Toshkent: Tibbiyot, 2022. – 472 b.
WHO (World Health Organization). Mental health and psychosocial considerations during the COVID-19 outbreak. – WHO, 2020. URL: https://www.who.int
American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). – 5th ed. – Washington, DC: APA, 2013.
Kalpan D., Sadock B. Synopsis of Psychiatry: Behavioral Sciences / Clinical Psychiatry. – 11th ed. – Lippincott Williams & Wilkins, 2014.
UNICEF Uzbekistan. Psixologik yordam ko‘rsatish bo‘yicha qo‘llanma. – Toshkent: UNICEF, 2020.
CDC (Centers for Disease Control and Prevention). Mental Health and Coping During COVID-19. URL: https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/daily-life-coping/managing-stress-anxiety.html
Valiente C, Vázquez C, Contreras A, Peinado V, Trucharte A. A symptom-based definition of resilience in times of pandemics: patterns of psychological responses over time and their predictors. Eur J Psychotraumatol. 2021 Feb 2;12(1):1871555. doi: 10.1080/20008198.2020.1871555. PMID: 34992748; PMCID: PMC8725762.
Valero-Moreno S, Lacomba-Trejo L, Tamarit A, Pérez-Marín M, Montoya-Castilla I. Psycho-emotional adjustment in parents of adolescents: A cross-sectional and longitudinal analysis of the impact of the COVID pandemic. J Pediatr Nurs. 2021 Jul-Aug;59:e44-e51. doi: 10.1016/j.pedn.2021.01.028. Epub 2021 Feb 16. PMID: 33608182; PMCID: PMC7886281.
García-Rodríguez MT, Juanatey-Rodríguez I, Seijo-Bestilleiro R, González-Martin C. Psycho-emotional distress in children and adolescents in relation to COVID-19 confinement and pandemic: A systematized review : Author lists. Ital J Pediatr. 2023 Apr 15;49(1):47. doi: 10.1186/s13052-023-01450-7. PMID: 37061740; PMCID: PMC10105541.
Stavridou A, Michailidou D, Panagouli E, Sergentanis TN, Tzila E, Psaltopoulou T, Tsolia M, Vlahos N, Tsitsika A. Psycho-emotional consequences in pregnant women during the COVID-19 pandemic. Folia Med (Plovdiv). 2022 Feb 28;64(1):21-26. doi: 10.3897/folmed.64.e61406. PMID: 35851903.
Narmetova, Y. K. (2016). Organization of the psychological support in the cardiology clinics. Theoretical & Applied Science, (7), 28-31.
Нарметова, Ю. К. (2017). Актуальные проблемы организации психологической службы в клинических учреждениях. Человеческий фактор: Социальный психолог, (1), 119-123.
Нарметова, Ю. К. (2022). Особенности психокоррекционного подхода при психосоматических заболеваниях (на примере ишемической болезни сердца). Gospodarka i Innowacje., 21, 258-261.
Нарметова, Ю. (2015). Психосоматик беморларда эмоционал холат бузилишлари ва уларга психологик ёрдам курсатишнинг узига хослиги. УзМУ хабарлари.
Нарметова, Ю. (2022). Психосоматик беморларда эмоционал–невротик бузилишлари ва уларга психологик ёрдам кўрсатишнинг ўзига хослиги. Общество и инновации, 3(2), 64-71.
Нарметова, Ю. (2017). Психология ва медицинада психосоматик ёндашувлар. ЎзМУ хабарлари.
Нарметова, Ю. (2016). Согликни саклаш тизимида психологик хизматнинг бугунги хрлати ва истикболлари.
Нарметова, Ю. К., & Ахмадова, М. Ш. (2021). Психосоматик касаллик билан касалланган беморларнинг психологик хусусиятларининг ўзига хослиги. In interdisciplinary conference of young scholars in social sciences (pp. 339-342).