SOTSIOLINGVISTIKA: NAZARIY YONDASHUVLAR, IJTIMOIY FARQLILIK VA GLOBAL XILMA-XILLIK
;
Sotsiolingvistika; til variatsiyasi; ijtimoiy identifikatsiya; jins va til; etniklik; ko‘p tillilik; til va jamiyat; til xilma-xilligi; til mafkurasi; lingvistik o‘zgarish; til va hokimiyat; global kommunikatsiya; tuzilgan geterogenlik; kod almashtirish; til siyosati.Abstrak
Sotsiolingvistika — bu til va jamiyat o‘rtasidagi o‘zaro munosabatni o‘rganadigan fan bo‘lib, unda til shakllari ijtimoiy tuzilmalar tomonidan qanday shakllanishi va shaxsiy hamda ijtimoiy identifikatsiyalar til orqali qanday ifodalanishi tahlil qilinadi. Ushbu maqolada Labov, Wardhaugh va Fuller, Bucholtz va Hall, Deumert, Fought hamda Calderning ishlari asosida sohaning nazariy tahlili keltirilgan. Unda til variatsiyasi, jins, etniklik, identitet va ko‘p tillilik kabi asosiy yo‘nalishlar empirik tadqiqotlar va global statistik ma’lumotlarga tayangan holda yoritilgan. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, til variatsiyasi tasodifiy emas, balki ijtimoiy mazmunga ega bo‘lib, til inson jamiyatlarining nafaqat aks ettiruvchisi, balki ularni shakllantiruvchi omil sifatida ham xizmat qiladi.
Iqtiboslar
Bucholtz, M. & Hall, K. (2005) Identity and interaction: A sociocultural linguistic approach. Discourse Studies, 7(4–5), 585–614.
Calder, J. (2020) Language, gender and sexuality in 2019: Interrogating normativities in the field. Gender and Language, 14(4), 429–454.
Deumert, A. (2011) Multilingualism. In Mesthrie, R. (ed.), The Cambridge Handbook of Sociolinguistics (pp. 262–282). Cambridge: Cambridge University Press.
Ethnologue (2022) Languages of the World. 25th ed. Dallas: SIL International.
Fought, C. (2011) Language and ethnicity. In Mesthrie, R. (ed.), The Cambridge Handbook of Sociolinguistics (pp. 238–257). Cambridge: Cambridge University Press.
Labov, W. (1963) The social motivation of a sound change. WORD, 19(3), 273–309.
Labov, W. (1972) The social stratification of (r) in New York City department stores. In Sociolinguistic Patterns (pp. 43–69). Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
Mesthrie, R., Swann, J., Deumert, A. & Leap, W. L. (2009) Introducing Sociolinguistics. Edinburgh: Edinburgh University Press.
UNESCO (2023) World Report on Linguistic Diversity and Multilingualism. Paris: UNESCO.
Wardhaugh, R. & Fuller, J. M. (2014) An Introduction to Sociolinguistics. 7th ed. Oxford: Wiley-Blackwell.