"STRESS, UYQU VA TURMUSH TARZINING XOTIRAGA TA’SIRI"
;
Xotira, kognitiv faoliyat, stress, uyqu gigienasi, zararli odatlar, aqliy salomatlik, demensiya, altsgeymer kasalligi, ruhiy holat, nevrologik buzilishlar, oziqlanish, jismoniy faollik, meditatsiya, konsentratsiya, miyaga foydali mahsulotlar, kognitiv buzilishlar, sinaptik plastiklik, neyrotransmitterlar, gipokampus, xotiraning buzilishi.Abstrak
Ushbu maqolada xotira va uning samaradorligiga ta’sir qiluvchi omillar tahlil qilingan. Xotiraning zaiflashishi va buzilishi nafaqat kasalliklar, balki stress, noto‘g‘ri uyqu tartibi, zararli odatlar va turmush tarziga bog‘liq ekanligi yoritilgan. Shuningdek, maqolada xotira buzilishlariga sabab bo‘luvchi asosiy omillar, jumladan, miya patologiyalari, gipoksik holatlar, ruhiy buzilishlar, zararli odatlar va stressli vaziyatlar haqida batafsil ma’lumot berilgan. Maqolada xotirani yaxshilashning tabiiy usullari, jumladan, uyqu gigienasini saqlash, jismoniy faollik, to‘g‘ri ovqatlanish va aqliy mashg‘ulotlar muhimligi ta’kidlangan. Xotira buzilishlarini oldini olish va samaradorligini oshirish uchun muntazam intellektual faoliyat bilan shug‘ullanish, stress omillarini kamaytirish hamda sog‘lom turmush tarziga rioya qilish tavsiya etiladi. Maqola xotiraning salomatlik va kundalik hayotdagi ahamiyatini tushunishga, uni yaxshilash yo‘llarini ko‘rsatishga qaratilgan.
Iqtiboslar
McEwen B.S., Sapolsky R.M. "Stress and cognitive function." Current Opinion in Neurobiology, 1995; 5(2): 205–216. ➔ Stressning miya va xotira faoliyatiga ta’siri haqida fundamental tadqiqot.
Walker M.P. "The Role of Sleep in Cognition and Emotion." Annals of the New York Academy of Sciences, 2009; 1156: 168–197. ➔ Uyquning xotira konsolidatsiyasi va hissiy salomatlikdagi roli.
Kalia M. "Assessing the economic impact of stress — The modern day hidden epidemic." Metabolism, 2002; 51(6 Suppl 1): 49–53. ➔ Stress va salomatlik o‘rtasidagi bog‘liqlikni iqtisodiy va tibbiy nuqtai nazardan ko‘rsatadi.
Killgore W.D.S. "Effects of sleep deprivation on cognition." Progress in Brain Research, 2010; 185: 105–129. ➔ Uyqu yetishmasligi va kognitiv funksiyalarga ta’siri haqida zamonaviy tadqiqot.
Erickson K.I., Voss M.W., Prakash R.S. et al. "Exercise training increases size of hippocampus and improves memory." Proceedings of the National Academy of Sciences USA, 2011; 108(7): 3017–3022. ➔ Jismoniy faollikning gipokampus va xotira faoliyatiga ijobiy ta’siri.
Kivipelto M., Mangialasche F., Ngandu T. "Lifestyle interventions to prevent cognitive impairment, dementia and Alzheimer’s disease." Nature Reviews Neurology, 2018; 14(11): 653–666. ➔ Sog‘lom turmush tarzining demensiya va kognitiv buzilishlar profilaktikasidagi roli.
Banks S., Dinges D.F. "Behavioral and physiological consequences of sleep restriction." Journal of Clinical Sleep Medicine, 2007; 3(5): 519–528. ➔ Uyqu cheklanishi natijasida yuzaga keladigan xulq-atvor va fiziologik o‘zgarishlar haqida.
Lupien S.J., Maheu F., Tu M., Fiocco A., Schramek T.E. "The effects of stress and stress hormones on human cognition: Implications for the field of brain and cognition." Brain and Cognition, 2007; 65(3): 209–237. ➔ Stress gormonlari va inson kognitiv faoliyati o‘rtasidagi murakkab bog‘liqlik.
