ARAB TILIDA MISOL FE’LLARDA VOVI TUSHIB QOLMAYDIGAN FE’LLARNING FONETIK-MORFEMIK XOSLIGI
Keywords:
arab tili morfologiyasi, misol feʼllar, vov harfi, fonetik-morfemik tahlil, boʻgʻin tuzilishi, fonologik ogʻirlik, Basra va Kufa maktablari, zaif harflar, morfofonologiya.Abstract
Mazkur maqolada arab tili morfologiyasining muhim masalalaridan biri — misol feʼllarning fonetik-morfemik tahlili, xususan, vovi tushib qolmaydigan feʼllarning oʻziga xos jihatlari tadqiq etiladi. Anʼanaviy arab tilshunosligida misol feʼllar tarkibidagi zaif harflar (vov va yo) ning turli morfologik qoliplarda tushib qolish yoki saqlanib qolish hodisasi keng kuzatiladi. Biroq ayrim feʼllarda kutilgan fonetik oʻzgarishning yuz bermasligi, yaʼni vov harfining saqlanib qolishi alohida ilmiy qiziqish uygʻotadi. Maqolada aynan shunday feʼllarning lugʻaviy-semantik va fonologik xususiyatlari, boʻgʻin tuzilishi va fonetik muhit bilan bogʻliq omillar zamonaviy lingvistik nazariyalar asosida yoritiladi. Shuningdek, Basra va Kufa nahv maktablari olimlarining ushbu masala yuzasidan bildirgan qarashlari qiyosiy-tarixiy jihatdan tahlil qilinadi.
References
Sībawayh, ʻAmr ibn ʻUthmān. Al-Kitāb. Tahrir va sharh: ʻAbd al-Salām Muḥammad Hārūn. 5 jild. Qohira: Maktabat al-Khānjī, 1988.
Ibn Jinnī, Abū al-Fatḥ ʻUthmān. Al-Khaṣāʼiṣ. Tahrir: Muḥammad ʻAlī al-Najjār. 3 jild. Bayrut: Dār al-Hudá, 1970.
Al-Farāhīdī, al-Khalīl ibn Aḥmad. Kitāb al-ʻAyn. Tahrir: Mahdī al-Makhzūmī va Ibrāhīm al-Sāmarrāʼī. 8 jild. Bayrut: Muʼassasat al-Aʻlamī, 1988.
Abd al-Tawwāb, Ramaḍān. Al-Taṭawwur al-Naḥwī li-al-Lughah al-ʻArabīyah. Qohira: Maktabat al-Khānjī, 1999.
Anīs, Ibrāhīm. Al-Aṣwāt al-Lughawīyah. Qohira: Maktabat al-Anjlū al-Miṣrīyah, 1979.
Anīs, Ibrāhīm. Fī al-Lahajāt al-ʻArabīyah. Qohira: Maktabat al-Anjlū al-Miṣrīyah, 1965.
Baalbaki, Ramzi. The Legacy of the Kitāb: Sībawayhi's Analytical Methods Within the Context of the Arabic Grammatical Theory. Studies in Semitic Languages and Linguistics. Leiden: Brill, 2008.
Carter, Michael G. Sībawayhi. Makers of Islamic Civilization. London: I.B. Tauris, 2004.
Owens, Jonathan. Early Arabic Grammatical Theory: Heterogeneity and Standardization. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company, 1990.
Versteegh, Kees. The Arabic Language. 2-nashr. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2014.
Versteegh, Kees. Arabic Grammar and Qurʼānic Exegesis in Early Islam. Leiden: Brill, 1993.
