ESKI TURKIY (CHAG‘ATOY) ADABIY TILIDA OT KONSEPTINING BADIIY-ESTETIK QIRRALARI VA MAZMUNIY KENGAYISHI
;
ot konsepti; badiiy-estetik talqin; konseptual metafora; timsol; aksiosemiotika; kognitiv poetika; intertekstual tahlil; sufiyona diskurs; epik kod; leksik-semantik kengayish.Abstrak
Maqolada Eski turkiy (Chag‘atoy) adabiy tili materiallari asosida “ot” konseptining badiiy-estetik qirralari va mazmuniy kengayishi kognitiv-poetik yondashuvda tadqiq etildi. “Ot” lexemasi va uning sinonimik-variant qatlami (tulpor, yilqi, duldul va b.) Chag‘atoy matnlarida nafaqat nomlovchi birlik sifatida, balki kuch-qudrat, davlat, shon-shuhrat, sadoqat, safar, jangovar jasorat, taqdiriy yo‘l kabi qadriyat maydonlarini faollashtiruvchi timsol darajasida namoyon bo‘lishi ko‘rsatildi. Navoiy, Lutfiy, Sakkokiy, Bobur singari ijodkorlar poetikasida “ot” obrazining metafora, metonimiya, tamsil, kinoya kabi trop va badiiy vositalar orqali semantik “ko‘payishi” (polysemantik va assotsiativ kengayish) izchil tahlil qilindi.
Iqtiboslar
Alisher Navoiy. Xamsa. Toshkent: Fan nashriyoti, 1980.
Zahiriddin Muhammad Bobur. Boburnoma. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti, 1989.
Mahmud Koshg‘ariy. Devonu lug‘otit turk. Toshkent, 1960.
Ergashev, M. Chag‘atoy tili leksikasining tarixiy qatlamlari. Toshkent, 2008.
Mirzaev, A. Turkiy xalq og‘zaki ijodida hayvonlar timsoli. Samarqand, 2012.
To‘xliyev, B. Eski turkiy tilda metaforik birliklarning semantik tahlili. Toshkent, 2016.
