MAQOLLARDA NUTQIY AKTNING VOQELANISHI
;
maqol, nutqiy akt, pragmatika, illokutsiya, perlokutsiya, kommunikativ vazifa, til va madaniyatAbstrak
Ushbu maqolada o‘zbek xalq maqollarida nutqiy aktlarning voqelanishi, ya’ni ularning illokutsional va perlokutsional xususiyatlari tahlil qilinadi. Maqollar faqatgina til birliklari emas, balki ijtimoiy munosabat va axloqiy qadriyatlarni ifoda etuvchi pragmatik vositalar sifatida ko‘riladi. J. Ostin va J. Searlning nutqiy akt nazariyalari asosida maqollarning assertiv, direktiv, komissiv, ekspressiv va deklarativ turlariga mansubligi aniqlanadi. Shuningdek, maqollar orqali bajariladigan kommunikativ vazifalar – nasihat qilish, ogohlantirish, undash, baholash kabi illokutsional maqsadlar va ular orqali tinglovchiga ta’sir o‘tkazish (perlokutsional samaradorlik) yoritiladi. Maqola tilshunoslikda pragmalingvistik tahlilning amaliy namunasi sifatida alohida ahamiyatga ega.
Iqtiboslar
Остин Дж. Л. Как совершать действия при помощи слов. – М.: Прогресс, 1986.
Searle J.R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. – Cambridge University Press, 1969.
Hakimov M., G‘aziyeva M. Pragmalingvistika asoslari. – Toshkent, 2020.
Abdullaeva N. O‘zbek maqollarining pragmatik tahlili. – Toshkent, 2018.
Yusupova N. Nutq madaniyati va kommunikatsiya. – Toshkent, 2021.
Шаховская Н. А. Теория речевых актов и прагматика коммуникации. – Москва, 2005.
