O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA AUDITORLIK KASBINING AXLOQIY TALABLARI VA ULARNING ZARURLIGI (“O’ZMILLIYBANK” AJ MISOLIDA)
Abstrak
O‘zbekiston Respublikasida auditorlik kasbi bozor iqtisodiyoti sharoitida moliya-xo‘jalik faoliyatining shaffofligini ta’minlash, xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarning moliyaviy hisobotlari ishonchliligini baholash, investitsion muhitni yaxshilash va moliyaviy intizomni kuchaytirishda muhim o‘rin tutadi. Auditorlik faoliyatining sifatli amalga oshirilishi uchun auditorning nafaqat kasbiy bilim va ko‘nikmalari, balki axloqiy tamoyillarga rioya qilishi ham zarur hisoblanadi. Auditorlik kasbining axloqiy talablari – bu auditorning ish jarayonida halollik, xolislik, mustaqillik, sir saqlash, professionallik va ehtiyotkorlik kabi me’yorlarga qat’iy amal qilishi bo‘lib, ular O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi va xalqaro standartlarda aniq belgilab qo‘yilgan. O‘zbekiston Respublikasida auditorlik faoliyatini tartibga soluvchi asosiy hujjat “Auditorlik faoliyati to‘g‘risida”gi Qonun bo‘lib, unda auditorning kasbiy faoliyatida amal qilishi shart bo‘lgan etik me’yorlar va majburiyatlar aniq ko‘rsatib o‘tilgan. Shu bilan birga, O‘zbekiston auditorlari xalqaro miqyosda e’tirof etilgan Xalqaro auditorlik axloq kodeksi (IESBA Code) talablariga ham mos faoliyat yuritishlari kerak.
Iqtiboslar
O‘zbekiston Respublikasi “Auditorlik faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuni, 2000 yil 26 may, O‘RQ–67-son, (so‘nggi o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan).
O‘zbekiston Respublikasi “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonuni, 2016 yil 13 aprel, O‘RQ–404-son.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasida auditorlik faoliyatini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–4611-son qarori, 2019 yil 24 fevral.
O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, “Auditorlik faoliyatining milliy standartlari” to‘plami, Toshkent, 2022.
International Ethics Standards Board for Accountants (IESBA). International Code of Ethics for Professional Accountants (including International Independence Standards), 2023 Edition.
International Federation of Accountants (IFAC). International Standards on Auditing (ISA), Handbook of International Quality Control, Auditing, Review, Other Assurance, and Related Services Pronouncements, 2023.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari, “Moliyaviy sektor ko‘rsatkichlari”, Toshkent, 2024.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, “O‘zmilliybank” AJ moliyaviy hisobotlari, 2022–2024 yillar.
Karimov, A. (2021). Auditorlik faoliyatining nazariy va amaliy asoslari. Toshkent: Iqtisodiyot va huquq nashriyoti.
Xolmatov, B., & Jo‘raqulov, D. (2020). Audit nazariyasi va amaliyoti. Toshkent: “Fan va texnologiya”.
Suyunov, O. (2019). Auditorlik axloq kodeksining milliy va xalqaro talablari. Moliyaviy tahlil jurnali, №4, 45–52-betlar.
Shavkatova, M. (2022). Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari va auditorlik jarayonida ularning ahamiyati. Buxgalteriya hisobi va audit jurnali, №2, 17–25-betlar.
Deloitte, KPMG, EY, PwC. (2023). Global Audit Ethics and Independence Survey. London: IFAC Publications.
Savitskaya, G. V. (2020). Analiz hozyaystvennoy deyatel’nosti predpriyatiya. Minsk: Novoye Znaniye.
