ARIMA MODELLARI YORDAMIDA JISMONIY SHAXSLARLARNING XORIJIY PUL O‘TKAZMALARI KO‘SATKICHINI PROGNOZLASHTIRISH (SURXONDARYO VILOYATIDA)
;
ADF test, ACF, PACF, model, ARIMA, SARIMA, MAPE, Fisher, avtokorrelatsiya.Abstrak
Maqolada asosiy e’tibor ARIMA modellari yordamida jismoniy shaxslarlarning xorijiy pul o‘tkazmalari ko‘satkichini prognozlashtirish jarayoniga qaratilgan. Boks-Jenkins usulini qo‘llagan holda mavsumiy integratsiyalashgan avtoregressiya va sirg‘aluvchi o‘rtacha model qurilgan. Natijada vaqtli qator statsionarligi tekshirilib, SARIMA (0,2,2), (2,2,2) modeli tuzilgan. Model ahamiyatliligi MAPE bo’yicha hamda parametrlari statistik ahamiyatliligi esa Fisherning z mezoni bilan baholangan. Qoldiqlar normal taqsimot qonuniga bo‘ysunishi hamda ularda avtokorrelatsiya mavjud emasligi o’rganilgan. Natijada modeldan foydalanib, 2028 yilga qadar pul o‘tkazmalari hajmining prognoz qiymatlari ishlab chiqilgan.
Iqtiboslar
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 04.04.2024 yildagi PF-59-sonli “Mehnat migratsiyasi jarayonlarini takomillashtirish hamda xorijda vaqtincha mehnat faoliyatini amalga oshirayotgan shaxslarni qo‘llab-quvvatlashga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” farmoni. lex.uz
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "Migratsiya jarayonlarini boshqarish tizimini isloh qilish bo‘yicha birinchi navbatdagi chora-tadbirlar to‘g‘risida"gi Prezident Farmoni (PF-162-son, 17.10.2024-yil). lex.uz
“Jismoniy shaxslarning valyuta operatsiyalari bo‘yicha qisqacha sharh” Markaziy bankning 2024-yil yanvar-dekabr oylari bo‘yicha hisobotidan. cbu.uz
Ismagilov I.I., Kadochnikova Ye.I. Gretl muhitida maxsus ekonometrika modellari / rus tilidan B.E.Turayev tarjimasi - Termiz: Nashriyot, 2024. – 114 b.
Hein de Haas. Remittances, Migration and Social Development. №34 oktabr. 2007
Hein de Haas. Remittances, Migration and Social Development. №34 oktabr. 2007
H.Richard, Jr. Adamslar. International Migration, Remittances, and Poverty in Developing Countries December 2003
Zaripova M.D. Yuqori malakali kadrlar tayyorlash sifatining statistik tahlili va prognozlashtirish-“Yashil iqtisodiyot varaqiyot” №11 son noyabr,2024 yil (892-901 b.)
Turayev B. E., Xatamov O. Q. ARIMA modeli yordamida qurilish ishlari hajmini prognoz qilish (Surxondaryo viloyatida misolida). “UzBridge” elektron jurnali, 2021-yil 1-son, 74–84-betlar.
