AVTOMATIK XULOSALASH TIZIMLARIDA SO‘Z TURKUMLARINI ANIQLASH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
Keywords:
avtomatik xulosalash, tabiiy tilni qayta ishlash, so‘z turkumi, morfologik tahlil, BERT, GPT, mashinali o‘qitish, neyron tarmoqlar, semantik tahlil, o‘zbek tili, korpus lingvistika.Abstract
Mazkur maqolada avtomatik xulosalash tizimlarida tabiiy tilni qayta ishlash jarayonida so‘z turkumlarini aniqlash bilan bog‘liq muammolar va ularning yechimlari tahlil qilinadi. Sun’iy intellekt asosidagi matn tahlil modellarida so‘z turkumlarini to‘g‘ri belgilash, semantik bog‘liqlikni aniqlash va sintaktik tuzilmani tushunish darajasiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Tadqiqotda zamonaviy til modellari (BERT, GPT, RoBERTa va boshqalar) asosida o‘zbek tili uchun morfologik teglar yaratish, shuningdek, statistik va neyron yondashuvlar integratsiyasi orqali aniqlikni oshirish imkoniyatlari o‘rganiladi. Shuningdek, resurslar yetishmasligi, turli tildagi sintaktik xususiyatlar farqi va ko‘pma’nolilik (polysemy) kabi muammolarga ilmiy asoslangan yechimlar taklif etiladi.
References
Jurafsky, D. & Martin, J. H. (2023). Speech and Language Processing (3rd ed.). Stanford University Press. [241–243].
Manning, C. D. (2022). Part-of-Speech Tagging for Morphologically Rich Languages. Cambridge University Press. [115–119].
Rustamov, O. (2021). “O‘zbek tilida avtomatik tahlil tizimlarining dolzarb masalalari.” O‘zbek tilshunosligi jurnali, №4. [54–56].
Shamsiyev, B. (2020). “UzWordNet va O‘zTagger loyihalarining o‘zaro bog‘liqligi.” Filologiya masalalari, №2. [18–20].
Devlin, J. et al. (2019). “BERT: Pre-training of Deep Bidirectional Transformers for Language Understanding.” NAACL-HLT Proceedings. [11–15].
Hovy, E. & Lin, C.-Y. (2020). “Automated Summarization and Evaluation Metrics.” Computational Linguistics Review, 36(2). [65–70].
To‘xtayev, A. (2022). “Morfemik tahlil asosida o‘zbek so‘zlarini avtomatik belgilash.” Tashkent University Bulletin, №3. [34–36].
Conneau, A. et al. (2020). “Unsupervised Cross-lingual Representation Learning at Scale.” ACL Conference Proceedings. [41–45].
Nenkova, A., & McKeown, K. (2011). “Automatic Summarization.” Foundations and Trends in Information Retrieval. [47–50].
Tursunov, A. (2023). “O‘zbek tilida BERT asosida morfologik tahlil modellarini qo‘llash.” Applied AI Journal of Uzbekistan, №1. [59–61].
