DARS JARAYONIDA ILMIY VA BADIIY TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISH METODIKASI
Keywords:
ilmiy tafakkur, badiiy tafakkur, integratsiya, dialogik pedagogika, dalillash, interpretatsiya, refleksiya, ijodiy yozuv, formatif baholash.Abstract
Tezisda dars jarayonida ilmiy va badiiy tafakkurni integrativ rivojlantirish metodikasi nazariy va amaliy jihatdan yoritiladi. Ilmiy tafakkur kuzatish, muammo qo‘yish, gipoteza ilgari surish, dalillash va xulosa chiqarish kabi mantiqiy operatsiyalarni faollashtirsa, badiiy tafakkur estetik idrok, obrazli mushohada, empatiya va interpretatsiya ko‘nikmalarini kuchaytiradi. Tadqiqotda konstruktivizm, sotsiokonstruktiv yondashuv va dialogik pedagogika tamoyillari asosida darsning uch bosqichdan iborat dizayni taklif etiladi: muammoli kontekst yaratish va oldindan faollashtirish; matn bilan chuqur ishlash hamda ilmiy-badiiy tahlilni uyg‘unlashtirish; refleksiya va ijodiy sintez. Metodlar sifatida savol-javobning sokratik modeli, dalilga asoslangan fikrlash, konseptual xaritalash, yaqin rivojlanish zonasi bo‘yicha qo‘llab-quvvatlovchi scaffold strategiyalari, shuningdek, o‘quvchilarni o‘quvchi—matn—muallif uchburchagi doirasida faol subyektga aylantiruvchi reader-response amaliyoti qo‘llanadi. Natijalar murakkab matnlarni idrok etish tezligi va aniqligining oshishi, dalil va obraz o‘rtasidagi bog‘lanishlarni ko‘ra olish, bahs-munozarada pozitsiyani asoslash hamda ijodiy yozuvda metafora va intertekstuallikni maqsadli ishlatish ko‘nikmalarining mustahkamlanishi bilan ifodalanadi. Xulosa sifatida, ilmiy va badiiy tafakkurni bir vaqtning o‘zida rivojlantirish darsning mazmuni, metodikasi va baholash usullarida uzviylikni taqozo etishi, integrativ rubrikalar va formatif baholash vositalari esa o‘sishni doimiy kuzatish imkonini berishi ta’kidlanadi.
References
Vygotskiy L. S. Myshlenie i rech’. — M.: Labirint, 1999. — 352 s.
Dewey J. How We Think. — Boston: D. C. Heath, 1910. — 224 p.
Bruner J. S. The Process of Education. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 1960. — 97 p.
Bloom B. S. Taxonomy of Educational Objectives: The Classification of Educational Goals. — New York: Longman, 1956. — 207 p.
Gardner H. Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences. — New York: Basic Books, 1983. — 440 p.
Bakhtin M. M. Problemy poetiki Dostoevskogo. — M.: Sovetskaya Rossiya, 1972. — 320 s.
Lotman Yu. M. Analiz poeticheskogo teksta. — L.: Prosveshchenie, 1972. — 272 s.
Rosenblatt L. M. The Reader, the Text, the Poem: The Transactional Theory of the Literary Work. — Carbondale: Southern Illinois University Press, 1978. — 220 p.
Davydov V. V. Tipy obobshcheniya v obuchenii. — M.: Pedagogika, 1972. — 424 s.
Yusupov Sh. Adabiyot o‘qitish metodikasi. — Toshkent: O‘qituvchi, 2008. — 256 b.
