Естественные науки в современном мире: теоретические и практические исследования

Oshqozon osti bezi o‘smalari onkologik kasalliklar tarkibida yuqori o‘rinlardan birini egallaydi va ko‘pincha qandli diabet bilan birga kechadi. Ayniqsa 2-tip qandli diabet bilan yangi tashxis qo‘yilgan bemorlarda oshqozon osti bezi o‘smalarini erta aniqlash muhim klinik ahamiyatga ega.[1,2] Qandli diabet oshqozon osti bezi o‘smalarida [3]UTT va Kompyuter tomografiya (KT) o‘smaning Oshqozon osti bezining umumiy tuzilishini lokalizatsiyasi, o‘lchami, invaziyasi va metastazlarini aniqlashda asosiy diagnostik usullardan biri hisoblanadi.

В данной статье исследовано влияние экологических факторов на уровень гемоглобина и количество эритроцитов у учащихся школ в возрасте 7–14 лет, проживающих в Кунградском районе в условиях техногенной нагрузки в период август–декабрь 2025 года. На фоне повышенной концентрации пыле-солевых аэрозолей в осенне-зимний период у детей основной группы выявлено достоверное снижение показателей красной крови по сравнению с контрольной группой. Доказано, что хроническая интоксикация тяжёлыми металлами является определяющим фактором формирования железодефицитной анемии.

Впервые на основе комплексного исследования определены распространение, факторы риска, клинико-эпидемиологические характеристики метаболического синдрома среди военнослужащих, выявлены закономерности, специфичные для условий службы, на научной основе раскрыты специфические механизмы физической нагрузки, психоэмоционального стресса, питания, режима сна и экстремальных условий службы, а также впервые изучен их клинико-эпидемиологический профиль.

Бесплодие является важной медико-социальной проблемой во всем мире. По данным Всемирной организации здравоохранения, около 17,5% взрослого населения мира сталкиваются с бесплодием, то есть примерно каждый шестой человек испытывает проблемы с зачатием. В среднем 10–15% женщин репродуктивного возраста страдают бесплодием, причем в структуре причин около 40% приходится на женский фактор.

По данным клинических исследований, различные нарушения менструального цикла могут выявляться у значительной части пациенток гинекологических клиник, причем у подростков они являются одной из наиболее распространённых гинекологических проблем.

Soft tissue sarcomas (STS) are a heterogeneous group of rare mesenchymal tumors that account for approximately 1% of all adult malignancies but represent a significant diagnostic and therapeutic challenge due to their biological diversity (Stiller et al., 2021). Accurate differentiation between benign and malignant soft tissue lesions and reliable histological grading are essential for appropriate treatment planning, surgical strategy, and prognosis assessment. Conventional magnetic resonance imaging (MRI) provides excellent anatomical detail; however, it is often limited in its ability to reliably distinguish between benign and malignant lesions based solely on morphological characteristics.

Mazkur maqolada Markaziy Osiyo me’moriy-badiiy an’anasida doira, besh qirrali yulduz, olti qirrali yulduz (Dovud yulduzi) hamda spiral shakllarning ramziy-falsafiy va kosmologik mazmuni tahlil qilinadi. Ushbu belgilar qadimiy ibodatxonalar rejasida, me’moriy obidalar bezagida va xalq amaliy san’atida qanday talqin etilgani yoritiladi. Ayniqsa, doira ramzining koinot, abadiylik va uyg‘unlik timsoli sifatidagi mohiyati, uning futuvvat ta’limoti hamda xalq marosimlaridagi aks etishi alohida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot geometrik shakllarning bezak emas, balki ma’naviy-ma’rifiy mazmun tashuvchi timsollar ekanini asoslaydi.

Metabolik sindrom zamonaviy tibbiyotda keng tarqalgan metabolik buzilishlar majmuasi bo‘lib, uning rivojlanishida endokrin tizim, xususan buyrak usti bezlarining funksional holati muhim o‘rin tutadi. Ushbu tadqiqot metabolik sindrom sharoitida buyrak usti bezining morfologik tuzilishi va funksional holatidagi o‘zgarishlarni eksperimental tahlil qilishga qaratilgan. Tadqiqot davomida yuqori kaloriyali parhez yordamida modellashtirilgan metabolik sindromli oq kalamushlarda buyrak usti bezining morfometrik va gistologik o‘zgarishlari o‘rganildi. Gistologik tekshiruvlar natijasida buyrak usti bezining po‘stloq qavatida, ayniqsa zona fasciculata qismida hujayralar gipertrofiyasi, lipid vakuolizatsiyasi hamda perivaskulyar shish kabi o‘zgarishlar kuzatildi. Bundan tashqari, adrenal korteksda gormonal disbalans bilan bog‘liq proliferativ va apoptotik jarayonlar o‘rtasidagi muvozanat buzilganligi qayd etildi. Qon plazmasida kortikosteron darajasining ortishi kuzatilgan morfologik o‘zgarishlar bilan o‘zaro bog‘liqligi aniqlanib, gipotalamus–gipofiz–buyrak usti bezi o‘qining faollashuvi metabolik sindrom patogenezida muhim rol o‘ynashi ko‘rsatildi. Olingan natijalar metabolik sindrom rivojlanishida buyrak usti bezining morfofunksional qayta qurilishi muhim patogenetik mexanizm ekanligini tasdiqlaydi.

Metabolik sindrom zamonaviy tibbiyotda keng tarqalgan metabolik buzilishlar majmuasi bo‘lib, uning rivojlanishida endokrin tizim, xususan buyrak usti bezlarining funksional faoliyati muhim o‘rin tutadi. Ushbu tadqiqot metabolik sindrom sharoitida buyrak usti bezining morfologik tuzilishi va funksional holatidagi o‘zgarishlarni eksperimental jihatdan tahlil qilishga qaratilgan. Tadqiqot davomida yuqori kaloriyali parhez yordamida modellashtirilgan metabolik sindromli oq kalamushlarda buyrak usti bezining morfometrik va gistologik o‘zgarishlari o‘rganildi. Gistologik tahlillar natijasida bezning po‘stloq qismida, ayniqsa zona fasciculata qavatida hujayra gipertrofiyasi, lipid vakuolizatsiyasi, shuningdek perivaskulyar shish va distrofik jarayonlar kuzatilgani aniqlandi. Bundan tashqari, adrenal bez korteksida gormonal disbalans bilan bog‘liq proliferativ va apoptotik jarayonlar o‘rtasidagi muvozanat buzilganligi qayd etildi. Qon plazmasida kortikosteron darajasining ortishi kuzatilgan morfologik o‘zgarishlar bilan o‘zaro bog‘liqligi aniqlanib, bu holat gipotalamus–gipofiz–buyrak usti bezi o‘qining kompensator faollashuvi bilan izohlanadi. Olingan natijalar metabolik sindrom rivojlanishida buyrak usti bezining morfofunksional qayta qurilishi muhim patogenetik mexanizmlardan biri ekanligini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari metabolik kasalliklarning patogenezini chuqurroq tushunishga hamda adrenal bez faoliyatini modulyatsiya qiluvchi yangi terapevtik yondashuvlarni ishlab chiqishga ilmiy asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

Anti-Müllerian gormoni  asosan Sertoli hujayralari tomonidan ishlab chiqariladi va erkak reproduktiv tizimi faoliyatining muhim biomarkerlaridan biri hisoblanadi. Anti-Müllerian gormoni erkaklarda spermatogenez jarayoni va Sertoli hujayralari funksional holatini baholashda muhim diagnostik ko'rsatkich sifatida xizmat qiladi .

В данной статье проведен поперечный анализ факторов, использованных в исследуемый период, для определения их влияния на рост и развитие растений подсолнечника, а также на их урожайность.

Hozirgi kunda yurak qon tomir patologiyalari aholi orasida uchrashi bo‘yicha birinchi o‘rinda turadi. Statistik ma’lumotlarga ko’ra, eng yuqori o’lim ko’rsatgichi yurak-qon tomir tizimi kasalliklarga to’g’ri keladi. Miokard infarkti, stenokardiya va ateroskleroz kabi kasalilklar ortiqcha vazn, zararli odatlar hamda noto’g’ri turmush tarzi ta’sirida rivojlanadi. Bunday patologiyalarni aniqlashda koronografiya ahamyatli.

Mazkur maqolada ilmiy tadqiqot jarayonida muhim ahamiyat kasb etadigan empirik ma’lumotlarning turlari va ularning ilmiy izlanishlarda qo‘llanish xususiyatlari tahlil qilinadi. Empirik ma’lumotlar tadqiqot obyekti yoki jarayonini bevosita kuzatish, tajriba o‘tkazish, so‘rovnoma, intervyu, monitoring hamda statistik ma’lumotlarni yig‘ish orqali olinadigan faktik axborot sifatida talqin etiladi. Tadqiqotda empirik ma’lumotlarning asosiy turlari sifatida kuzatuv natijalari, eksperimental ma’lumotlar, so‘rovnoma asosidagi ma’lumotlar, statistik va hujjatli ma’lumotlar alohida ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, ularning ilmiy tadqiqotning ishonchliligi, obyektivligi va dalilliligini ta’minlashdagi o‘rni ochib beriladi. Empirik ma’lumotlarni to‘plash, tizimlashtirish va tahlil qilish jarayonida zamonaviy metodologik yondashuvlarning ahamiyati ham yoritiladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, empirik ma’lumotlarning turli shakllari ilmiy izlanishning nazariy asoslarini mustahkamlash, ilmiy farazlarni tekshirish hamda yangi ilmiy xulosalar chiqarishda muhim manba hisoblanadi. Maqolada empirik ma’lumotlarni to‘g‘ri tanlash va ularni ilmiy jihatdan qayta ishlash tadqiqot samaradorligini oshirishga xizmat qilishi ta’kidlanadi. Shu bilan birga, empirik ma’lumotlarning sifatini ta’minlash uchun tadqiqot metodlarining uyg‘unligi va tizimliligi muhim omil sifatida baholanadi.

Batat - Ipomoea batatas nomi bilan mashhur bo‘lgan, tugunak hosil qiluvchi oziq-ovqat ekini hisoblanadi. Mazkur maqolada batatning kelib chiqishi, biologik xususiyatlari, hayotiy jarayonlari (fiziologiyasi), kimyoviy tarkibi, agrotexnik talablari hamda oziq-ovqat va parhezbop mahsulot sifatidagi ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, uning hosildorligi, iqlim va tuproq sharoitiga moslashuvchanligi hamda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashdagi o‘rni ilmiy manbalar asosida tahlil qilinadi.Batat yuqori energiya qiymatiga ega bo‘lishi bilan birga, organizmda antioksidant xususiyat ko‘rsatadi, immunitetni mustahkamlashga xizmat qiladi va sog‘lom ovqatlanish tizimida muhim o‘rin egallaydi. Shu bois, uni yetishtirish va qayta ishlash texnologiyalarini takomillashtirish qishloq xo‘jaligi hamda oziq-ovqat sanoati uchun dolzarb masalalardan biridir.