NAFAS OLISH TIZIMIDA GAZLAR TRANSPORTI VA UNING NERV-GUMORAL BOSHQARILISH MEXANIZMLARI

Аннотация:

Ushbu ilmiy ishda nafas olish tizimida gazlar almashinuvi va ularning tashilishi bilan bog‘liq fiziologik mexanizmlar batafsil yoritiladi. Asosiy e’tibor kislorod va karbonat angidridning alveola–kapillyar to‘siq orqali diffuziyalanishi, aerogematik membrananing tuzilishi va uning funksional ahamiyatiga qaratilgan. Gazlar almashinuvi jarayonida parsial bosimlar farqining roli, gazlarning eruvchanligi va diffuziya tezligiga ta’sir etuvchi omillar ilmiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Shuningdek, qonda kislorodning gemoglobin bilan bog‘lanish mexanizmlari, oksigemoglobinning dissotsiatsiya egri chizig‘i, uning harorat, pH, karbonat angidrid tarangligi va 2,3-difosfoglitserat miqdoriga bog‘liqligi keng yoritiladi. Karbonat angidridning qonda tashilishi, bikarbonat tizimi, karboangidraza fermentining ahamiyati va eritrotsitlar ishtirokida kechadigan ion almashinuvi jarayonlari ilmiy asosda tushuntiriladi. Ishda nafas olish jarayonining nerv va gumoral boshqarilish mexanizmlariga alohida e’tibor qaratilib, uzunchoq miya va Varoliy ko‘prigida joylashgan nafas markazlarining funksional tashkiloti, inspirator va ekspirator neyronlar faoliyati tahlil qilinadi. Periferik va markaziy xemoretseptorlar, mexanoretseptorlar hamda reflektor yo‘llarning nafas ritmi va chuqurligini boshqarishdagi roli yoritiladi. Ushbu jarayonlarning o‘zaro uyg‘unligi organizmning metabolik ehtiyojlariga mos holda gazlar homeostazini ta’minlashdagi ahamiyati bilan asoslanadi