STRESS VA UNING NERV HAMDA ENDOKRIN TIZIMGA TA’SIRI
Article Sidebar
Main Article Content
Аннотация:
Ushbu maqolada stressning inson organizmiga ta’siri, ayniqsa nerv va endokrin tizimlar faoliyatidagi o‘zgarishlar ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilinadi. Stress organizmning tashqi va ichki noqulay omillarga nisbatan moslashuv javobi bo‘lib, uning asosiy mexanizmlari markaziy nerv tizimi va gormonal boshqaruv orqali amalga oshadi. Maqolada gipotalamus–gipofiz–buyrak usti bezlari o‘qi (HPA o‘qi), kortikotropin-relizing gormon, adrenokortikotrop gormon, kortizol hamda katexolaminlarning fiziologik va patofiziologik roli yoritiladi. Shuningdek, surunkali stress sharoitida neyroendokrin regulyatsiya buzilishi, gomeostazning izdan chiqishi, metabolik jarayonlar o‘zgarishi va stress bilan bog‘liq somatik hamda psixosomatik kasalliklar rivojlanish mexanizmlari ko‘rib chiqiladi. Stressning qisqa muddatli adaptiv ta’siri va uzoq davom etuvchi stressning patologik oqibatlari ilmiy nuqtayi nazardan asoslab beriladi. Olingan ma’lumotlar umumiy tibbiyot amaliyotida stressni baholash, oldini olish va nazorat qilish muhimligini ko‘rsatadi.
Article Details
Как цитировать:
Библиографические ссылки:
Chrousos G.P., & Gold P.W. (1992). Stress and disorders of the stress system. Journal of the American Medical Association, 267(24), 1244–1252. – Stress tizimining ta’riflari, HPA o‘qi mexanizmi, gipotalamik kortikotropin-relizing gormon (CRH), adrenokortikotrop gormon (ACTH) va glukokortikoidlar tartibi bilan bog‘liq kontseptlar.
Chrousos G.P., Tsigos C., & Kyrou I. (2000–2026). In Stress: Endocrine Physiology and Pathophysiology (Endotext). NCBI Bookshelf. – HPA (gipotalamus–gipofiz–buyrak usti) o‘qi anatomik va fiziologik tuzilishi, CRH va ACTH sekretsiyasi, glukokortikoidlar sirkadiyal ritmi, stressning o‘zaro endokrin tizimlar bilan aloqalari haqida keng miqyosli bo‘limlar.
Guyton A.C., & Hall J.E. (2016). Textbook of Medical Physiology (13th ed.). Philadelphia, PA: Elsevier.
– Markaziy nerv tizimi, vegetativ nerv tizimi va endokrin tizimlarning integratsiyalashgan faoliyati; stressning fiziologik javob mexanizmlari (gipotalamus, simpatik nerv tizimi va HPA o‘qi asoslari) bo‘yicha asosiy bo‘limlar. (klassik fiziologiya darsligi)
Ganong W.F. (2015). Review of Medical Physiology (25th ed.). New York, NY: McGraw-Hill.
– Stress bilan bog‘liq neyroendokrin regulyatsiya, gipotalamus–gipofiz–buyrak usti bezlari o‘qi hamda gormonlar funksiyalari haqida qisqacha lekin ilmiy asoslangan ta’riflar. (klassik darslik)
Fink G. (Ed.). (2017). Stress: Neuroendocrinology and Neurobiology. Academic Press.
– Stressning neyroendokrin va neyrobiologik mexanizmlari bo‘yicha monografiya; gipotalamik CRH/ACTH-ja kortizol yo‘li, katexolaminlar, neyrotransmitterlar tizimi va stressning molekulyar darajadagi effektlari haqida boblar. (ilmiy-monografiya kontseptsiyasi)