Естественные науки в современном мире: теоретические и практические исследования

The orthodontic management of mesial occlusion in patients with unilateral cleft lip and palate (UCLP) involves complex biomechanical considerations and treatment strategies that must be adapted to the unique anatomical and functional challenges associated with cleft conditions. Mesial occlusion, often associated with a prognathic skeletal pattern, is characterized by altered sagittal relationships between the maxilla and mandible, leading to compromised occlusal function and facial harmony. In individuals with UCLP, these discrepancies are frequently exacerbated by maxillary hypoplasia, dental arch asymmetry, and the long-term effects of surgical repair.

Histological variability of human tissues across age and sex refers to the structural, cellular, and functional differences that emerge over the lifespan and between biological sexes. This variability has important implications for understanding biological aging, differences in health outcomes, and susceptibility to disease among diverse populations. As aging progresses, tissues undergo characteristic microscopic changes that contribute to functional decline, increased vulnerability to chronic disease, and frailty. At the same time, sex-specific hormonal influences shape tissue composition, regenerative capacity, and responses to physiological stress.

This article examines the multifaceted role of English in the modernization of medical education in Uzbekistan. Driven by a globalizing academic landscape and a national imperative to elevate healthcare standards, Uzbek medical institutions have strategically integrated English as a primary medium of instruction. This integration aims to enhance the international competitiveness of graduates, facilitate access to global medical knowledge, and attract international students. The paper explores the strategic drivers, implementation strategies, and challenges encountered, particularly concerning clinical communication and educational quality, discussing the transformative impact on curricula and research. While English proficiency opens avenues for global engagement and academic advancement, persistent challenges necessitate integrated solutions for sustainable modernization.

Maqola mintaqaviy turizmni rivojlantirishda ekskursiya xizmatlarining o‘rni, hududiy turistik resurslarni samarali ishga solish mexanizmlari, servis sifatini oshirish omillari hamda raqamli texnologiyalarni joriy etish imkoniyatlari tahlil qilingan. Mintaqalarda mavjud tabiiy, tarixiy va etnomadaniy meros ob’ektlaridan foydalangan holda barqaror ekskursiya faoliyatini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.

Menstrual sikl ayol organizmidagi murakkab neyroendokrin, gormonal va reproduktiv jarayonlar yig‘indisi bo‘lib, gipotalamus–gipofiz–tuxumdonlar o‘qi orqali boshqariladi. Ushbu tizimning har qanday bo‘g‘inida yuzaga keladigan funksional yoki organik buzilishlar menstrual sikl patofiziologiyasining shakllanishiga olib keladi. Menstrual sikl buzilishlari nafaqat reproduktiv salomatlikka, balki ayol organizmining umumiy metabolik, psixoemotsional va kardiovaskulyar holatiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Gormonal disbalans, yallig‘lanish jarayonlari, metabolik sindrom, stress omillari va genetik moyillik menstrual siklning patofiziologik mexanizmlarini chuqurlashtiruvchi asosiy omillar hisoblanadi.

Ginekologik xirurgiya amaliyotlarining muvaffaqiyati nafaqat operativ texnika va jarroh mahoratiga, balki bemorning biologik muhitiga, xususan, qin mikrobiotasining holatiga ham bevosita bog‘liqdir. Qin mikrobiotasi ayol reproduktiv tizimining muhim himoya mexanizmlaridan biri bo‘lib, uning muvozanatli holati patogen mikroorganizmlarning ko‘payishini cheklaydi va mahalliy immunitetni qo‘llab-quvvatlaydi. Disbioz holatlarida esa laktobatsillarning kamayishi, anaerob va shartli-patogen mikrofloraning ustunlashuvi natijasida to‘qimalarning infeksiyaga sezuvchanligi ortadi. Ushbu maqolada ginekologik xirurgiya amaliyotlari fonida qin mikrobiotasining disbiozi rivojlanish mexanizmlari, uning postopertsion infeksiyalar – endometrit, jarrohlik yarasi infeksiyasi, tos a’zolarining yallig‘lanish kasalliklari kabi asoratlar bilan bog‘liqligi chuqur tahlil qilinadi. Shuningdek, operatsiyadan oldingi va keyingi davrda mikrobiologik skrining, profilaktik antibakterial terapiya va probiotik yondashuvlarning ilmiy asoslari muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari ginekologik xirurgiyada infeksion asoratlarni kamaytirish va bemorlar reabilitatsiyasini yaxshilashga qaratilgan kompleks yondashuvlarning dolzarbligini ko‘rsatadi.

Ushbu maqolada umumta’lim maktablarida geografiya darslarida ko‘rgazmali materiallardan foydalanishning didaktik ahamiyati va metodik jihatlari keng yoritiladi. 8–9-sinflarda o‘qitiladigan geografiya mavzularini o‘quvchilarga tushunarli va samarali yetkazishda xaritalar, diagrammalar, jadvallar, infografikalar va raqamli resurslarning roli o‘rganiladi. Maqolada ko‘rgazmali materiallarning o‘quvchilarning bilimini mustahkamlash, mantiqiy va hududiy tafakkurini rivojlantirish, darsga bo‘lgan qiziqishini oshirish va mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirishdagi ahamiyati ko‘rsatib o‘tiladi. Shuningdek, dars jarayonida ko‘rgazmali vositalardan foydalanishning metodik tavsiyalari, amaliy misollar va samarali yondashuvlar taqdim etilgan.

Ayollarda jarrohlik aralashuvlari organizm uchun kuchli stress omili bo‘lib, u murakkab neyrogumoral va vegetativ mexanizmlar orqali umumiy gomeostazning vaqtincha yoki barqaror buzilishiga olib keladi. Ushbu jarayonda vegetativ nerv tizimi (VNT) markaziy regulyator tizim sifatida jarrohlik stressiga moslashuv reaksiyalarini shakllantiradi. Simpatik va parasimpatik bo‘limlar o‘rtasidagi muvozanatning o‘zgarishi yurak-qon tomir tizimi, nafas olish, metabolik jarayonlar, immun javob va gormonal sekretsiyada sezilarli fiziologik o‘zgarishlarga sabab bo‘ladi. Ayollarda reproduktiv tizimning neyroendokrin bog‘liqligi, estrogen va progesteron gormonlarining vegetativ regulyatsiyaga ta’siri jarrohlik stressiga javobning jinsga xos jihatlarini shakllantiradi. Maqolada jarrohlik stressining rivojlanish bosqichlari, vegetativ nerv tizimi orqali amalga oshadigan adaptatsion va dezadaptatsion mexanizmlar, shuningdek, ayollarda kuzatiladigan vegetativ disfunksiya va uning klinik ahamiyati ilmiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Ushbu mavzu jarrohlik amaliyotida stressni kamaytirish, asoratlarning oldini olish va individual yondashuvni takomillashtirishda muhim nazariy va amaliy ahamiyatga egadir.

Вертеброген бел-думғаза радикулопатияси (ВБДР) сурункали ва қайталанувчи оғриқ, мушак тонуси бузилиши, психоэмоционал стресс ва ижтимоий дезадаптация билан боғлиқ касаллик бўлиб, унинг муваффақиятли реабилитацияси комплекс биопсихосоциал ёндашувни талаб қилади (Waddell, 2004; Gatchel et al., 2007). Замонавий тадқиқотлар шахснинг жинсий хусусиятлари ва гендер-рол типлари реабилитация самарадорлигига сезиларли таъсир кўрсатишини кўрсатади (Bem, 1981; Helgeson, 2017).

Arid va semiarid mintaqalarda o‘suvchi o‘simliklarning yashab qolishi va barqaror rivojlanishi, avvalo, ularning suv rejimi va transpiratsiya jarayonining samaradorligi bilan chambarchas bog‘liqdir. Transpiratsiya jarayoni o‘simlik tanasida suv aylanishi, mineral moddalarning harakati hamda haroratni me’yorlashtirishda muhim fiziologik mexanizm hisoblanadi. Shu sababli transpiratsiya jadalligini o‘rganish o‘simliklarning qurg‘oqchilikka chidamliligini baholashda asosiy ko‘rsatkichlardan biri sifatida qaraladi.

Usbu maqolada suv o‘simlik hayotida hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi, chunki u fotosintez, nafas olish, moddalarning aylanishi va mineral moddalarning o‘zlashtirilishida asosiy ishtirokchi ekanligini Tetradium danielli o’simligi misolida ilmiy asoslab oʻtilgan. Oʻzbеkistonning quruq va issiq iqlim sharoitida oʻsimliklarning suv rеjimini oʻrganish muhim ahamiyatga ega ekanligi, qishloq xoʻjaligi oʻsimliklarini sugʻorish tizimini takomillashtirish va introduksiya qilinayotgan turlarning moslashuv darajasini baholashga yordam beradi.

Ushbu ilmiy tezisda g‘o‘za ( Gossypium hirsutum L. ) genomida qurg‘oqchilik stressiga chidamlilikni ta’minlovchi molekulyar-genetik markerlarni aniqlash masalalari yoritilgan. Tadqiqotlarda DNK markerlari, xususan SSR, SNP va QTL tahlillari asosida qurg‘oqchilikka chidamli genetik hududlar identifikatsiya qilinganligi ilmiy manbalar asosida tahlil etilgan. G‘o‘zaning suv tanqisligiga fiziologik va molekulyar javob mexanizmlari hamda ularning seleksiya jarayonidagi amaliy ahamiyati yoritilgan. Tezisda marker-assotsiatsiyalangan seleksiya (MAS) usullarining g‘o‘za navlarini takomillashtirishdagi roli asoslab berilgan.

To date, there are two methods of industrial production of phosphoric acid: dry (electric furnace) extraction and (wet) method. The process of recovering phosphorus from the product obtained by burning phosphates in blast furnaces, followed by oxidation in blast furnaces and subsequent dissolution in water is called thermal phosphoric acid (TPA), and the phosphoric acid extracted from the phosphate rock product with the participation of mineral acids is called extraction phosphoric acid (EPA). The concentration and purity of TPA are higher than that of EPA, but since its cost is much higher, phosphate fertilizers are produced from EPA.

Latent endotelial disfunktsiya (LED) - bu tomirlarni qoplaydigan endotelial hujayralar to'g'ri ishlamaydigan holat bo'lib, bu tanadagi turli xil buzilishlarga olib kelishi mumkin [4,5]. Latent endotelial quvvatsizlik aniq klinik belgilari holda, erta bosqichlarida o'zini namoyon, lekin bunday anemiya kabi jiddiy asoratlarni xavfini oldindan belgilab mumkin[2,3] . Anemiya, o'z navbatida, homilador ayollarning ko'p soniga ta'sir qiladigan keng tarqalgan holat bo'lib, ona va homila uchun salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin, shu jumladan erta tug'ilish, kam vazn va turli xil perinatal asoratlar [1,6].

This article discusses hepatoprotective medicinal agents used in the treatment of liver diseases, with particular emphasis on drugs possessing lithoprotective properties. The mechanisms of action, indications for use, and clinical significance of hepatoprotectors are analyzed. Special attention is paid to the role of lithoprotective agents in preventing the formation of cholesterol gallstones within the biliary system and in protecting hepatocytes. The article is intended for medical students and practicing physicians.

This scientific study analyzes the effectiveness of complex hepatoprotective and lithoprotective medicinal agents used in the pharmacotherapy of liver and biliary tract diseases. The cellular and biochemical mechanisms of action of a combination of monoammonium glycyrrhizinate, glycine, and L-cysteine hydrochloride are described. The possibilities of improving the functional state of the liver through enhancement of antioxidant defense, activation of detoxification processes, and normalization of bile circulation are substantiated based on scientific sources. The article has practical significance for modern pharmacology and clinical medicine.

This article discusses how reading books fascinating changes the way we think and see the world. It looks at how reading helps to develop our critical thinking and perspective-shifting. By looking at how the mind works during reading something, the study shows that readers have better focus, more empathy and a stronger imagination than non-readers.

Erta homiladorlik yo‘qotishlari reproduktiv salomatlikdagi dolzarb muammolardan biri bo‘lib, klinik jihatdan aniqlangan homiladorliklarning taxminan 15 foizigacha bo‘lgan qismini tashkil etadi. So‘nggi yillarda olib borilgan tadqiqotlar homila tushishining etiologiyasida platsentar yetishmovchilik va yo‘ldosh to‘qimasining strukturaviy buzilishlari muhim rol o‘ynashini ko‘rsatmoqda. Yo‘ldosh homiladorlikning dastlabki haftalaridanoq ona va homila o‘rtasida modda almashinuvi, gazlar transporti hamda immunologik muvozanatni ta’minlovchi asosiy organ hisoblanadi. Shu bois uning erta bosqichdagi morfologik holati homiladorlikning davomiyligi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Ushbu tadqiqot respirator-sintsitial virus (RSV) infeksiyasining bolalarda klinik kechishi, og‘irlik darajasi va gospitalizatsiya davomiyligiga ta’sir etuvchi xavf omillarini aniqlashga qaratilgan. Kuzatuvchi kohort tadqiqot Xorazm viloyati ko‘p tarmoqli markaziy bolalar shifoxonasida 2024–2025-yillar davomida RSV-infeksiya bilan gospitalizatsiya qilingan 39 nafar bolani qamrab oldi. RSV etiologiyasi polimeraza zanjir reaksiyasi va ekspress antigen testlari yordamida tasdiqlandi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, kasallik asosan 2 yoshgacha bo‘lgan bolalarda uchrab, og‘ir kechish ko‘proq 6 oylikdan kichik yosh guruhida qayd etildi. Og‘ir kechish yoshning kichikligi, muddatidan oldin tug‘ilish hamda hamroh surunkali kasalliklar bilan bevosita bog‘liq bo‘ldi. Bundan tashqari, gematologik, nerv-mushak va oshqozon-ichak tizimi kasalliklari shifoxonada uzoqroq qolish bilan sezilarli darajada bog‘liq ekanligi aniqlandi. Tadqiqot natijalari RSV-infeksiyasi xavf guruhidagi bolalarni erta aniqlash va klinik boshqaruvni takomillashtirish uchun muhim ahamiyatga ega.

Мазкур тезисда ҳаво ифлосланишининг инсон иммун ва марказий асаб тизимларига таъсири илмий асосда ёритилади. Узоқ муддатли ифлосланишнинг организмнинг ҳимоя механизмларини сусайтириши ва умумий соғлиқ ҳолатига таъсири таҳлил қилинади.

Ушбу тезисда атмосфера ҳавосининг ифлосланиши ва унинг инсон организмига, хусусан нафас олиш ҳамда юрак-қон томир тизимларига кўрсатадиган салбий таъсири илмий манбалар асосида атрофлича таҳлил қилинади. Тадқиқот давомида ҳаво ифлослантирувчи омилларнинг физиологик механизмларга таъсири очиб берилиб, экологик муҳофаза чораларининг аҳамияти асослаб берилади.

Ushbu tezisda qon plazmasida kechadigan muhim biokimyoviy jarayonlar, xususan umumiy oqsil, protrombin, glyukoza, glikogen va lipidlarning peroksidlanishi bilan bog'liq mexanizmlar tahlil qilinadi. Ushbu ko'rsatkichlarning oqsil, uglevod va lipid almashinuvi, shuningdek gameostaz va oksidlovchi stress jarayonlaridagi ahamiyati yoritiladi.

Mazkur tezisda o‘simliklarda keng tarqalgan biologik faol birikmalar sinflari, ularning biologik roli hamda tibbiyot va farmatsevtika sohalaridagi qo‘llanilish istiqbollari ilmiy adabiyotlar asosida bayon etildi. 

Sho‘rlanish qishloq xo‘jaligi yerlarida hosildorlikni pasaytiruvchi asosiy omillardan biridir. Ushbu tezisda dukkakli yem-xashak ekini bo‘lgan esparset (Onobrychis)ning sho‘rlangan tuproqlarda agroekologik holatni yaxshilashdagi roli yoritilgan.

Ushbu maqola, o’quvchilarda ekologik ta’lim va bilimlarni oshirishda biologiya fanining o’rni haqida bayon qiladi. Hozirgi kunda muhim va dolzarb muammo va mavzulardan bo’lib kelayotgan ekologik muammolarni o’quvchilarga maktab yoshidan tushuntirib borish, o’quvchilarda ekologik madaniyatni oshirish,kelajakda  ekologik muammolarni oldini olishga yordam beradi. Bunday yo’lda biologiya fanining ham o’rni muhimdir.

С каждым годом растет количество кистозных образований яичников у девочек, что может отражаться на репродуктивном здоровье молодежи. Опухолевые и опухолевидные процессы яичников могут появляться в любом возрасте женщины – от периода внутриутробного развития плода до глубокой старости. У детей такие изменения происходят в пубертатном периоде и являются одними из наиболее важных проблем в детской и подростковой гинекологии.

Histomorphometric evaluation of bone remodeling is a key area of research focused on analyzing the structural and functional properties of bone tissue, particularly in the setting of metabolic disorders. This approach utilizes various quantitative techniques to assess the balance between bone formation and resorption, which is fundamental to understanding diseases such as osteoporosis, Paget’s disease, and osteogenesis imperfecta. These conditions are associated with substantial disturbances in bone architecture and strength, leading to an increased risk of fractures and other clinical complications. As a result, histomorphometry plays an essential role in both diagnostic assessment and therapeutic planning in clinical practice.

Headache as an initial manifestation of neurological emergencies represents a major clinical challenge, as it may be the first indicator of serious, life-threatening conditions requiring urgent intervention. Headaches are broadly classified into primary and secondary forms. Primary headaches, including migraine and tension-type headache, occur independently and are not associated with structural or systemic disease. In contrast, secondary headaches arise as a consequence of underlying pathological processes such as intracranial hemorrhage, cerebrovascular accidents, and central nervous system infections. Identifying specific headache features—particularly clinical “red flags” that suggest a secondary cause—is crucial for prompt diagnosis and timely management, ultimately improving patient outcomes.

Mazkur maqolada zamonaviy dunyoda tabiiy fanlarning jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni va ahamiyati atroflicha tahlil qilingan. Unda fizika, kimyo, biologiya va geografiya fanlarining texnologik rivojlanish, tibbiyot, ekologiya hamda ta’lim tizimidagi tutgan o‘rni ilmiy asosda yoritilgan. Shuningdek, inson genomini o‘rganish, iqlim o‘zgarishi va STEM ta’lim modeli kabi dolzarb yo‘nalishlar misolida tabiiy fanlarning amaliy ahamiyati ochib berilgan. Maqolada keltirilgan faktlar va ilmiy manbalar tabiiy fanlarning innovatsion taraqqiyot va barqaror rivojlanishni ta’minlashdagi muhim rolini asoslab beradi. Ushbu ish ilmiy-tadqiqot faoliyati bilan shug‘ullanuvchi talabalar, o‘qituvchilar hamda keng kitobxonlar ommasi uchun mo‘ljallangan.

Mazkur tezisda Buxoro viloyatida turizmni barqaror va raqamli rivojlantirish strategiyasi ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan asoslanadi. Hudud turizm tizimini boshqarishda kompleks yondashuvni ta’minlash maqsadida integrallashgan SDT-indeks (sustainable-digital tourism) va uni kuchaytiruvchi omil sifatida raqamli multiplikator konsepsiyasi qo‘llanildi. Tadqiqot natijalari viloyatda turizmning raqamli infratuzilmasi va xizmatlarining fragmentarligi, raqamli platformalar integratsiyasining yetarli emasligi hamda monitoring va boshqaruv tizimlarining takomillashtirilishi zarurligini ko‘rsatadi. SDT-indeks bo‘yicha 2026–2030 yillarga prognoz ssenariylari ishlab chiqilib, barqarorlik va raqamlashtirish uyg‘unligini ta’minlaydigan strategik chora-tadbirlar taklif etildi.

Mazkur maqolada maxsus funksiyalar nazariyasida muhim o‘rin egallagan H-funksiyaning asosiy xossalari tahlil qilinadi. H-funksiyaning integral ta’rifi, linearlik, masshtablash, differensiallash hamda maxsus holatlarga o‘tish xususiyatlari yoritiladi. Tadqiqot Kilbas va Saigo hamda Mathai, Saxena va Haubold asarlariga tayanilgan holda olib borilgan. Olingan natijalar H-funksiyaning kasr tartibli hisob, matematik fizika va amaliy modellashtirishdagi universal vosita ekanligini ko‘rsatadi.

Оценить клиническую эффективность и безопасность модифицированных вариантов перкутанной нефролитотомии при эндоскопическом лечении камней почек и определить их клинико-практическое значение.

Патология щитовидной железы занимает одно из ведущих мест в структуре эндокринных заболеваний у женщин репродуктивного и перименопаузального возраста. Хирургическое лечение узловых форм зоба, аутоиммунных поражений и опухолевых процессов нередко сопровождается развитием послеоперационного гипотиреоза, обусловленного снижением функциональной активности тиреоидной ткани. Несмотря на внедрение современных стандартов заместительной гормональной терапии, проблема своевременной диагностики и профилактики послеоперационного гипотиреоза остаётся актуальной, поскольку у значительной части пациенток в отдалённом послеоперационном периоде выявляются субклинические и манифестные формы заболевания. Анализ частоты и структуры гипотиреоза после струмэктомии имеет важное значение для совершенствования системы диспансерного наблюдения и оптимизации послеоперационного ведения пациенток.