АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ ОХРАНЫ ТРУДА И СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ЕЕ ОРГАНИЗАЦИОННО-ПРАВОВЫХ АСПЕКТОВ В ЦИФРОВУЮ ЭПОХУ
Ключевые слова:
Охрана труда, аттестация рабочих мест, вредные условия труда, искусственный интеллект, трудовая инспекция, прокурорский надзор, цифровой мониторинг, EU AI Act, производственная безопасность.Аннотация
В статье анализируются актуальные вопросы охраны труда, её организационно-правовые аспекты, а также научно-теоретические основы обеспечения прав граждан, занятых во вредных условиях труда. На основе динамики несчастных случаев, зарегистрированных в Республике Узбекистан в 2024 и 2025 годах, и примеров из практики органов прокуратуры выявлены проблемы действующего законодательства. Предложены научно-практические рекомендации по внедрению технологий искусственного интеллекта в систему охраны труда. Проведён сравнительно-правовой анализ Регламента ЕС об искусственном интеллекте (Regulation 2024/1689) и опыта кампании EU-OSHA по безопасности труда в цифровую эпоху
Библиографические ссылки
Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси (Янги таҳрир). – Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.05.2023 й., 03/23/837/0241-сон. – URL: https://lex.uz/docs/6445145
Ўзбекистон Республикасининг Меҳнат кодекси: 2022 йил 28 октябрдаги ЎРҚ-798-сон Қонун билан тасдиқланган. – URL: https://lex.uz/docs/6257288
"Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида"ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни: 1993 йил 6 майдаги 839-XII-сон (2016 йил 22 сентябрдаги ЎРҚ-410-сон Қонуни таҳририда). – URL: https://lex.uz/docs/3031427
Ўзбекистон Республикасининг "Шахсга доир маълумотлар тўғрисида"ги 2019 йил 2 июлдаги ЎРҚ-547-сон Қонуни. – URL: https://lex.uz/docs/4396428
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 11 сентябрдаги ""Ўзбекистон – 2030" стратегияси тўғрисида"ги ПФ-158-сон Фармони.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 5 октябрдаги ""Рақамли Ўзбекистон – 2030" стратегиясини тасдиқлаш ва уни самарали амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги ПФ-6079-сон Фармони. – URL: https://lex.uz/docs/5030957
Халқаро меҳнат ташкилотининг 1947 йил 11 июлдаги 81-сонли "Саноат ва савдода меҳнат инспекцияси тўғрисида"ги Конвенцияси.
Халқаро меҳнат ташкилотининг 1981 йил 22 июндаги 155-сонли "Меҳнат хавфсизлиги ва гигиенаси ҳамда ишлаб чиқариш муҳити тўғрисида"ги Конвенцияси.
Халқаро меҳнат ташкилотининг 2006 йил 15 июндаги 187-сонли "Меҳнат хавфсизлиги ва гигиенасига кўмаклашиш асослари тўғрисида"ги Конвенцияси.
Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act) // Official Journal of the European Union, L 2024/1689, 12.07.2024.
Industrial Safety and Health Act of Japan (Act No. 57 of 1972, last amended by Act No. 71 of 2018). – URL: https://www.japaneselawtranslation.go.jp/en/laws/view/3440/en
ISO 45001:2018. Occupational health and safety management systems – Requirements with guidance for use. – Geneva: International Organization for Standardization, 2018.
Pieper R. ArbSchR – Arbeitsschutzrecht: Arbeitsschutzgesetz, Arbeitssicherheitsgesetz und andere Arbeitsschutzvorschriften. – 7. Aufl. – Frankfurt am Main: Bund-Verlag, 2021. – 1200 S.
Takahashi M. Sociomedical problems of overwork-related deaths and disorders in Japan // Journal of Occupational Health. – 2019. – Vol. 61, Issue 4. – P. 269–277. – DOI: 10.1002/1348-9585.12016.
Takala J., Hämäläinen P., Sauni R. et al. Global-, regional- and country-level estimates of the work-related burden of diseases and accidents in 2019 // Scandinavian Journal of Work, Environment & Health. – 2024. – Vol. 50, Issue 2. – P. 73–82. – DOI: 10.5271/sjweh.4132.
Hauke A., Flaspöler E., Reinert D. Trend Analysis by Risk Observation: How the German Statutory Accident Insurance Prepares for the Future in Occupational Safety and Health // Safety and Health at Work. – 2022. – Vol. 13, Issue 4. – P. 500–507. – DOI: 10.1016/j.shaw.2022.09.006.
Fisher E., Flynn M.A., Pratap P., Vietas J.A. Occupational Safety and Health Equity Impacts of Artificial Intelligence: A Scoping Review // International Journal of Environmental Research and Public Health. – 2023. – Vol. 20, Issue 13. – Article 6221. – DOI: 10.3390/ijerph20136221.
Moore P.V., Piwek L. Regulating wellbeing in the brave new quantified workplace // Employee Relations. – 2017. – Vol. 39, Issue 3. – P. 308–316.
Nwulu I., El-Helaly M. Artificial Intelligence and Occupational Health and Safety: Benefits and Drawbacks // American Journal of Medicine Open. – 2024. – Vol. 12. – DOI: 10.1016/j.ajmo.2024.100093.
International Labour Organization. Nearly 3 million people die of work-related accidents and diseases: ILO Global Report. – Geneva: ILO, 2023. – URL: https://www.ilo.org/resource/news/nearly-3-million-people-die-work-related-accidents-and-diseases
European Agency for Safety and Health at Work. Smart digital monitoring systems for occupational safety and health: uses and challenges. – Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2023. – URL: https://osha.europa.eu
Concept of "Zero-accident Total Participation Campaign" // Japan Industrial Safety and Health Association (JISHA). – URL: https://www.jisha.or.jp/english/ zero_accident.html
German Social Accident Insurance (DGUV): Facts and Figures. – URL: https://www.dguv.de/en/facts-figures/index.jsp
Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг расмий маълумотлари // Gazeta.uz, 02.05.2025. – URL: https://www.gazeta.uz/uz/ 2025/05/02/mehnat-muhofazasi/
Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2025 йил якунлари бўйича маълумотлари // Gazeta.uz, 13.01.2026. – URL: https://www.gazeta.uz/uz/2026/01/13/accidents/
Фарғона вилояти прокуратурасининг 2025 йил якунлари бўйича ҳисоботи материаллари.