NOINERSAL SANOQ SISTEMASI, INERSIYA KUCHLARI

Аннотация:

Ushbu maqola klassik mexanikada muhim o‘rin tutuvchi noinersial sanoq sistemalari va ularda namoyon bo‘ladigan inersiya kuchlarining nazariy asoslarini chuqur tahlil qilishga bag‘ishlangan. Inersial va noinersial sanoq sistemalari tushunchalari solishtirma tarzda yoritilib, noinersial sanoq sistemalarida Nyutonning ikkinchi qonunini qo‘llashda yuzaga keladigan muammolar asoslab beriladi. Mazkur muammolarni bartaraf etish maqsadida kiritiladigan inersiya kuchlarining fizik mohiyati, ularning matematik ifodalari va harakat tenglamalaridagi o‘rni keng yoritiladi.Maqolada markazdan qochma kuch, Koriolis kuchi hamda sanoq sistemasining o‘zgaruvchan tezlanishi bilan bog‘liq bo‘lgan inersiya kuchlarining kelib chiqish sabablari batafsil tushuntiriladi. Ushbu kuchlarning aylanuvchi va tezlanayotgan sistemalarda jismlar harakatiga ta’siri aniq misollar orqali ko‘rsatib beriladi. Shuningdek, Yer bilan bog‘liq noinersial sanoq sistemasi doirasida atmosferadagi havo oqimlari, okean oqimlari, snaryadlar harakati va texnik qurilmalarda kuzatiladigan jarayonlar tahlil qilinadi.Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, noinersial sanoq sistemalarida inersiya kuchlarini hisobga olmasdan turib jismlarning real harakatini to‘g‘ri tavsiflab bo‘lmaydi. Ushbu mavzu mexanika, fizika, muhandislik fanlari hamda astronomiya sohalarida muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, maqola oliy ta’lim muassasalari talabalari va yosh tadqiqotchilar uchun foydali manba bo‘lib xizmat qiladi.