BOLALARDA HASHIMOTO KASALLIGI GORMON YETISHMOVCHILIGINING O‘SISH VA RIVOJLANISHGA TA’SIRI

Abstrak:

Ushbu ilmiy maqola bolalarda autoimmun tireoidit Hashimoto kasalligi natijasida yuzaga keladigan gormon yetishmovchiligining o‘sish va umumiy rivojlanish jarayonlariga ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlangan. Hashimoto kasalligI bu organizm immun tizimi tomonidan qalqonsimon bez to‘qimalarining o‘zini begona sifatida tanib, ularga qarshi antitanachalar ishlab chiqilishi oqibatida yuzaga keladigan surunkali yallig‘lanishli endokrin kasallikdir. Ushbu jarayon natijasida tiroksin T4 va triiodtironin T3 kabi hayotiy muhim gormonlar ishlab chiqarilishi kamayadi, natijada bolalarda gipotiroidizm rivojlanadi. Qalqonsimon bez gormonlari inson organizmida barcha asosiy metabolik jarayonlarni, o‘sish sur’atini, markaziy asab tizimining shakllanishini, yurak-qon tomir tizimi faoliyatini, jinsiy yetilish jarayonlarini tartibga soladi. Shuning uchun ularning yetishmovchiligi bolalik davrida jiddiy fiziologik va neyropsixologik oqibatlarga olib keladi. Tadqiqotda Hashimoto kasalligi tashxisi qo‘yilgan 6–16 yoshdagi bolalar misolida gormon darajalari, antropometrik o‘lchovlar, suyak yoshi, o‘sish tezligi va kognitiv rivojlanish ko‘rsatkichlari o‘rganildi. Tahlillar natijasida TSH Thyroid Stimulating Hormone, ya’ni qalqonsimon bezni stimullovchi gormon  darajasi oshgani, T4 va T3 ko‘rsatkichlari pasaygani, shuningdek, bo‘y o‘sishining sekinlashuvi, vazn ortishi, diqqat hamda xotira jarayonlarining susaygani aniqlandi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, qalqonsimon bez gormonlarining yetishmovchiligi o‘sish sur’atiga bevosita ta’sir ko‘rsatib, suyak to‘qimalarining differensiyalanishini sekinlashtiradi hamda miya faoliyatining shakllanishini izdan chiqaradi. Maqola yakunida Hashimoto kasalligini erta tashxislash va levotiroksin bilan o‘z vaqtida davolash o‘sish va intellektual rivojlanishning normal kechishini ta’minlay olishi ta’kidlanadi. Tadqiqot natijalari pediatrik amaliyotda qalqonsimon bez kasalliklarini erta aniqlash, skrining tizimini kengaytirish va bolalar salomatligini nazorat qilishda muhim ilmiy-amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi