AVTOMOBILLARDA ADAS TIZIMLARI: SENSORLAR INTEGRATSIYASI VA XAVFSIZLIK KO‘RSATKICHLARIGA TA’SIRI

Main Article Content

Аннотация:

Mazkur maqolada avtomobillarda keng joriy etilayotgan Advanced Driver Assistance Systems (ADAS) tizimlarining sensorlar integratsiyasiga tayangan arxitekturasi va ushbu integratsiyaning xavfsizlik ko'rsatkichlariga ta'siri tahlil qilinadi. ADAS funksiyalarining aksariyati atrof-muhitni aniq idrok etish, vaziyatni baholash va haydovchiga o'z vaqtida ogohlantirish yoki aralashuv signalini berishga tayanadi. Shuning uchun kamera, radar, ultratovush, GNSS/IMU va ba'zan lidar kabi turli sensorlardan keladigan ma'lumotlarni birlashtirish (sensor fusion) tizimning real sharoitlarda barqaror ishlashida hal qiluvchi omil hisoblanadi. Maqolada sensorlar integratsiyasining texnik mohiyati, kalibrlash va sinxronlash muammolari, qaror qabul qilish zanjirida kechikishlar, noto'g'ri pozitiv va noto'g'ri negativ holatlar bilan bog'liq xavflar yoritiladi. Xavfsizlik samaradorligini baholashda politsiya qayd etgan hodisalar bo'yicha to'qnashuv chastotasi, jarohatlanishli hodisalar ulushi, fatal yo'ldan chiqib ketish hodisalaridagi kamayish, shuningdek NCAP protokollari doirasidagi Safety Assist kabi ko'rsatkichlar muhim mezon sifatida ko'rib chiqiladi. Natijalarda AEB (avtomatik favqulodda tormozlash) va LKA (yo'lakda ushlab turish) kabi funksiyalar bo'yicha real statistikalarda kuzatilgan ijobiy effektlar sensorlar integratsiyasi sifati bilan bevosita bog'liqligi asoslanadi. Shuningdek, funksional xavfsizlik va "intended functionality" xavfsizligi doirasidagi standartlar ADAS dizaynida tizimli yondashuvni talab qilishi ko'rsatib beriladi.

Article Details

Как цитировать:

Bozorov , B. (2026). AVTOMOBILLARDA ADAS TIZIMLARI: SENSORLAR INTEGRATSIYASI VA XAVFSIZLIK KO‘RSATKICHLARIGA TA’SIRI . Наука и инновация, 4(4), 37–42. извлечено от https://in-academy.uz/index.php/si/article/view/72131

Библиографические ссылки:

Yeong D.J., Velasco-Hernandez G., Barry J., Walsh J. Sensor and Sensor Fusion Technology in Autonomous Vehicles: A Review // Sensors. 2021. Vol. 21, No. 6. Art. 2140. DOI: 10.3390/s21062140.

Scharber H. Estimating Effectiveness of Lane Keeping Assist Systems in Fatal Road Departure Crashes. Report No. DOT HS 813 663. Washington, DC: National Highway Traffic Safety Administration, 2024. 44 p.

Insurance Institute for Highway Safety. Autobrake slashes rear-end crash rates for pickups, but few are equipped [Elektron resurs]. 2022. Murojaat sanasi: 18.01.2026.

National Highway Traffic Safety Administration. NHTSA Finalizes Key Safety Rule to Reduce Crashes and Save Lives (FMVSS No. 127) [Elektron resurs]. 2024. Murojaat sanasi: 18.01.2026.

Euro NCAP. Euro NCAP LSS Test Protocol. Version 4.3. December 2023. [Elektron resurs]. Murojaat sanasi: 18.01.2026.

Euro NCAP. Test Protocol - AEB/LSS VRU systems. Implementation 2023. Version 4.5.1. February 2024. [Elektron resurs]. Murojaat sanasi: 18.01.2026.

Euro NCAP. Protocols (Safety Assist va boshqa protokollar to'plami) [Elektron resurs]. Murojaat sanasi: 18.01.2026.

ISO 26262-1:2018 Road vehicles - Functional safety - Part 1: Vocabulary. Geneva: ISO, 2018. [Elektron resurs]. Murojaat sanasi: 18.01.2026.

ISO 21448:2022 Road vehicles - Safety of the intended functionality. Geneva: ISO, 2022. [Elektron resurs]. Murojaat sanasi: 18.01.2026.

ISO 23150:2021 Road vehicles - Data communication between sensors and data fusion unit for automated driving functions - Logical interface. Geneva: ISO, 2021. [Elektron resurs]. Murojaat sanasi: 18.01.2026.

UN Regulation No 152 - Uniform provisions concerning the approval of motor vehicles with regard to the Advanced Emergency Braking System (AEBS) for M1 and N1 vehicles [2020/1597] // Official Journal of the European Union. 2020. [Elektron resurs]. Murojaat sanasi: 18.01.2026.

UN Regulation No 155 - Uniform provisions concerning the approval of vehicles with regards to cybersecurity and cybersecurity management system [2021/387] // Official Journal of the European Union. 2021. [Elektron resurs]. Murojaat sanasi: 18.01.2026.

UN Regulation No 156 - Uniform provisions concerning the approval of vehicles with regards to software update and software updates management system [2021/388] // Official Journal of the European Union. 2021. [Elektron resurs]. Murojaat sanasi: 18.01.2026.

TomTom. ADAS ECU: The Vehicle's Brain for Automotive Sensor Fusion [Elektron resurs]. 2020. Murojaat sanasi: 18.01.2026.

SAE International. Taxonomy and Definitions for Terms Related to Driving Automation Systems for On-Road Motor Vehicles (SAE J3016, April 2021) [Elektron resurs]. Murojaat sanasi: 18.01.2026.

Euro NCAP. AEB/Lane Support Motorcyclist framework (VRU Protection ma'lumotlari) [Elektron resurs]. Murojaat sanasi: 18.01.2026.

NHTSA. A Target Population for Automatic Emergency Braking in Heavy Vehicles. Report No. DOT HS 812 390. Washington, DC: NHTSA, 2016. 66 p.

Connected & Automated Driving Europe. Standards list (AD/ADAS bo'yicha ISO standartlari ro'yxati) [Elektron resurs]. Murojaat sanasi: 18.01.2026.