STRESS VA UYQU BUZILISHLARINING MARKAZIY ASAB TIZIMIGA TA’SIRI. NEYROFIZIOLOGIK TAHLIL

Аннотация:

Ushbu ilmiy tadqiqot zamonaviy tibbiyot, neyrobiologiya va neyrofiziologiyaning eng dolzarb muammolaridan biri — surunkali stress hamda uyqu buzilishlarining markaziy asab tizimi (MAT) faoliyatiga ko‘rsatadigan kompleks ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotning maqsadi stress gormonlari, xususan, kortizolning bosh miya neyronal strukturalariga, gippokamp va prefrontal po‘stloq sohalariga neyrotoksik ta’sirini hamda uyqu deprivatsiyasining neyrodegenerativ jarayonlardagi patogenetik rolini aniqlashdan iborat. Maqolada O‘zbekiston aholisi orasida o‘tkazilgan klinik kuzatuvlar, yuqori texnologiyali elektroensefalografik (EEG) ko‘rsatkichlar va psixofiziologik testlar natijalari tizimli ravishda tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, surunkali stress uyqu arxitektonikasini (fazalar almashinuvini) parchalab, miya glimfatik tizimining faoliyatini keskin susaytiradi. Bu jarayon kognitiv disfunksiya, affektiv buzilishlar va psixosomatik kasalliklarning rivojlanishiga asosiy zamin bo‘lib xizmat qiladi. Maqola so‘ngida MAT funksional holatini himoya qilish va uyqu gigiyenasini yaxshilash bo‘yicha yangi ilmiy tavsiyalar ilgari surilgan.