ZAMONAVIY TA’LIMDA MEDIA MAHSULOTLARDAN FOYDALANISH ORQALI TAHLIL KO‘NIKMASINI SHAKLLANTIRISH.

Аннотация:

Ushbu maqolada zamonaviy axborotlashgan jamiyat sharoitida media mahsulotlaridan (video-keyslar, infografikalar, ijtimoiy tarmoq materiallari, hujjatli filmlar va reklama) foydalanish orqali umumta’lim maktablarining yuqori sinf o‘quvchilarida tahlil ko‘nikmasini shakllantirishning nazariy-pedagogik asoslari, psixologik mexanizmlari va didaktik imkoniyatlari chuqur tahlil qilinadi. “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi, Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi va xalqaro tadqiqotlar (PISA-2022, PIRLS-2021) natijalari asosida fake news, manipulyativ kontent va axborot ortiqcha yuklamasi muammolari fonida tanqidiy fikrlash, fakt-tekshirish (fact-checking) va ko‘p manbali baholash ko‘nikmalarining rivojlanishi dolzarbligi asoslanadi. Benjamin Blum taksonomiyasining yangilangan versiyasi (2001), J. Piagetning formal operatsiyalar bosqichi, L. Vygotskiyning sotsial-kultural nazariyasi hamda R. Mayerning multimedia o‘qitish nazariyasi doirasida media mahsulotlarining kognitiv jarayonlarni faollashtirishi, motivatsiyani oshirishi va yuqori tartibli fikrlash ko‘nikmalarini (HOTS) shakllantirishi ko‘rib chiqiladi. Chet el tajribalari (Finlandiya majburiy media savodxonlik dasturi, Kanadaning “5 kalit savol” modeli) va O‘zbekistonning milliy xususiyatlari (raqamli tafovut, o‘qituvchilar tayyorgarligi, madaniy-lingvistik kontekst) hisobga olinib, media mahsulotlarini darslarga integratsiya qilishning amaliy mexanizmlari (muammoli vaziyatlar, keys-stadilar, dekonstruksiya-rekonstruksiya bosqichlari) taklif etiladi. Tadqiqot natijalari o‘quvchilarning axborotni qismlarga ajratish, bog‘liqliklarni aniqlash, baholash va yaratish qobiliyatlarini an’anaviy usullarga nisbatan tezroq rivojlantirish imkoniyatini tasdiqlaydi hamda milliy ta’lim tizimida mediasavodxonlikni mustahkamlash bo‘yicha tavsiyalar beradi.