RUMIY VA DANTE METAFORALARIDA ILOHIY ISHQ KONSEPTINING LINGVOKOGNITIV TAHLILI
Main Article Content
Аннотация:
Ushbu tezis Jaloliddin Rumiy va Dante Aligyer ijodida ilohiy ishq konseptining metaforik talqinini lingvokognitiv yondashuv asosida o‘rganishga bag‘ishlanadi. Ilohiy ishq Sharq va G‘arb mistik tafakkurida markaziy tushuncha bo‘lib, u poetik matnlarda ko‘pincha metaforalar orqali ifodalanadi. Tadqiqotda metaforaning mavhum ruhiy holatlarni inson ongida aniq konseptual shaklga keltirishdagi roli yoritiladi. Rumiy asarlarida uchraydigan “olov”, “yorug‘lik”, “jo‘shqin daryo”, “sham va parvona” kabi timsollar ishqning dinamik, ruhni poklovchi va yo‘lga soluvchi kuch sifatida talqin qilinayotganini ko‘rsatadi. Dante “Ilohiy komediya”da ilohiy ishqni “nur”, “ko‘tarilish”, “samoviy uyg‘unlik”, “yo‘l” metaforalari orqali ifodalaydi. Bunda ishq insonni zulmatdan nurga, gunohdan poklikka eltuvchi transsendent kuch sifatida tasvirlanadi. Qiyosiy tahlil Rumiy va Dante metaforalarida umumiyliklar (nur, yo‘l, ilohiy yaqinlikka intilish) bilan birga sezilarli farqlar ham mavjudligini ko‘rsatadi. Sharqona tasavvufda ishqning ichki yonish va jo‘shqinlik orqali komillikka eltishi ta’kidlanar ekan, G‘arb mistik poetikasida ishq tartibli kosmik nur va ilohiy uyg‘unlik timsolida talqin etiladi. Tadqiqot metaforaning ilohiy tajribani anglash va til orqali ifodalashdagi markaziy funksiyasini ilmiy jihatdan asoslaydi.
Article Details
Как цитировать:
Библиографические ссылки:
Rumi, Jaloliddin. Masnaviy Ma’naviy. Tehron: Enteshorot, 2010.
Dante Alighieri. The Divine Comedy. Oxford: Oxford University Press, 2008.
Lakoff, G., Johnson, M. Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press, 2003.
Kövecses, Z. Metaphor in Culture: Universality and Variation. Cambridge: Cambridge University Press, 2005.
Chittick, W. C. The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi. Albany: SUNY Press, 1983.
Auerbach, E. Dante: Poet of the Secular World. Chicago: University of Chicago Press, 1990.
Izutsu, T. Sufism and Taoism: A Comparative Study of Key Philosophical Concepts. Berkeley: University of California Press, 1984.
Aminov, U. Tasavvuf adabiyotida ishq konsepti. Toshkent: Fan, 2016.
The Poetics of Divine Love: Metaphorical Expressions of ʿIshq in Rūmī’s Masnavī-i Maʿnavī (2025). DergiPark.
Cross Cultural Conceptualizations of Love: Cognitive Linguistic Analysis of Metaphors in Poems of Kabir and Rumi (2024). International Journal of Oriental Research.
Semantic Study of Metaphors in Poetry: Linguistic and Literary Approaches. Humas Journal.
Metaphor as an Object of Scientific Research of Cognitive Linguistics (2024, Uzbekistan). Journal NX.
Conceptual Metaphors in Poetry Interpretation: A Psycholinguistic Approach. Language and Cognition, 2020.
Metaphors as Knowledge in Mystical Writings (Religions, 2023). MDPI.
Rumi’s Mystical Ontology in His Poetry. Theoretical and Applied Linguistics, 2017.
A Scoping Review on the Use of Rumi’s Allegories and Metaphors in Psychotherapy (2024). International Journal of Psychology and Behavioral Science.
