Наука и технология в современном мире

Hozirgi globallashuv va raqamli transformatsiya davrida axborot texnologiyalari jamiyat taraqqiyotining asosiy harakatlantiruvchi kuchiga aylanib bormoqda. Sun’iy intellekt, bulutli hisoblash, narsalar interneti va blokcheyn kabi zamonaviy innovatsion texnologiyalar turli sohalarda samaradorlikni oshirishga xizmat qilmoqda. Shu bilan birga, axborot resurslarining ko’payishi va raqamli tizimlarning murakkablashuvi raqamli xavfsizlik masalalarini dolzarb muammoga aylantirmoqda. Ushbu tezisda axborot texnologiyalarining zamonaviy innovatsiyalari, ularning amaliy ahamiyati hamda raqamli xavfsizlikni ta’minlashning asosiy yo’nalishlari keng tahlil qilinadi.

Raqamli iqtisodiyot XXI asrning eng muhim iqtisodiy hodisalaridan biri bo‘lib, u global iqtisodiy tizimning barcha jabhalarini tubdan o‘zgartirmoqda. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivoji, internetning ommaviylashuvi, sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar, bulutli texnologiyalar va blokcheyn kabi innovatsiyalar nafaqat ishlab chiqarish jarayonlarini, balki biznes yuritish madaniyatini ham butunlay yangilamoqda. Bugungi kunda raqamli iqtisodiyot nafaqat rivojlangan davlatlar, balki rivojlanayotgan mamlakatlar uchun ham strategik ahamiyatga ega bo‘lgan yo‘nalishga aylandi. Raqamli iqtisodiyot mohiyatan iqtisodiy faoliyatning ma’lumotlarga asoslangan modeli bo‘lib, unda ma’lumotlar asosiy ishlab chiqarish resursi sifatida xizmat qiladi.

According to WHO and UNAIDS, about 60% of people living with HIV in Eastern Europe and Central Asia have at least one chronic comorbidity. Most often there are viral hepatitis (especially hepatitis C), tuberculosis, anemia of various origins, cardiometabolic disorders (diabetes mellitus, arterial hypertension, dyslipidemia), neuropsychic disorders (depression, cognitive impairment). Early detection of comorbidities is key to predicting the outcome of HIV infection.

Современная неонатология прошла путь от жесткой изоляции младенца в кювезе до концепции Family-Centered Care (уход, ориентированный на семью). Несмотря на высокотехнологичное оборудование, агрессивная среда ОРИТН (постоянный шум, яркий свет, болезненные манипуляции) является мощным стрессовым фактором для недоношенного ребенка.

Mazkur tezisda mintaqaviy turizm brendini shakllantirish va rivojlantirish orqali xalqaro bozorda raqobatbardoshlikni oshirish masalalari yoritilgan. Tadqiqotda turizm brendining iqtisodiy ahamiyati, uni rivojlantirishda marketing va raqamli texnologiyalarning o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, mintaqaviy turizm brendini baholash va boshqarish bo‘yicha metodologik yondashuvlar asoslab berilib, amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Xorijiy yondashuvlar asosan global miqyosdagi raqamli platformalar, transmilliy xizmatlar bozori va Big Data iqtisodiyotini tadqiq etishga qaratilgan. MDH mamlakatlari tadqiqotlarida esa e’tibor milliy raqamli bozorlar va platformaviy xizmatlarga qaratilib, davlat roli kuchliroq namoyon bo‘ladi. O‘zbekiston yondashuvi esa davlat va xususiy xizmatlar sektorining raqamli transformatsiyasini birgalikda ko‘rib chiqishi bilan ajralib turadi, bu esa milliy iqtisodiyot tuzilmasiga mos kompleks yondashuvni aks ettirdi.

Mazkur tezisda muammoli kreditlar darajasining bank moliyaviy barqarorligiga ta’siri baholanadi. Tadqiqotda muammoli kreditlar bank aktivlari sifati va moliyaviy barqarorlikni belgilovchi asosiy omillardan biri sifatida qaralib, ularning kapital yetarliligi, likvidlik va rentabellik ko‘rsatkichlari bilan o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilinadi. Tahlil natijalari muammoli kreditlar ulushining oshishi bank moliyaviy barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishini, xususan kapital yuklamasi va daromadlilikning pasayishiga olib kelishini ko‘rsatadi. Shuningdek, kredit risklarini samarali boshqarish va muammoli kreditlarni qisqartirish bank tizimi barqarorligini ta’minlashning muhim sharti ekanligi asoslab beriladi.

Mazkur tezisda muammoli kreditlarni qaytarish samaradorligini oshirishda restrukturizatsiya mexanizmlarining o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda kreditlarni qayta jadallashtirish, to‘lov muddatlarini uzaytirish, foiz stavkalarini moslashtirish hamda qarzdorlarning moliyaviy holatiga mos shartlarni belgilash banklar uchun muammoli kreditlarni kamaytirishning muhim institutsional vositasi sifatida qaraladi. Tahlil natijalari restrukturizatsiya mexanizmlarining samarali qo‘llanilishi bank aktivlari sifati yaxshilanishiga, zaxiralar yuklamasining kamayishiga va qaytarish jarayonining tezlashuviga xizmat qilishini ko‘rsatadi. Shuningdek, ushbu mexanizmlar bank va qarzdor o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlab, moliyaviy barqarorlikni ta’minlashda muhim rol o‘ynashi ilmiy jihatdan asoslanadi.

Ushbu maqolada buyuk o‘zbek shoiri va mutafakkiri Alisher Navoiy ijodida Naqshbandiya tariqatining o‘rni, Bahoutdin Naqshband siymosining badiiy va falsafiy talqini tahlil qilinadi. Shoirning "Hayratul-abror", "Nasoimul-muhabbat" va "Lisonut-tayr" asarlarida tariqat asoslarining yoritilishi, xususan, "safar dar vatan" va "nazar bar qadam" kabi tushunchalarning inson kamolotidagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, Naqshbandiya tariqatining mohiyati va uning XV asr ijtimoiy-ma’naviy hayotidagi roli haqida ma’lumotlar berilgan.

Ushbu maqolada endokrin tizimining gistologik tuzilishi va unga bog‘liq kasalliklar haqida ma’lumot berilgan. Endokrin tizim organizmning ichki sekretsiya bezlari orqali gormonlar ishlab chiqarib, ular yordamida turli fiziologik jarayonlarni boshqaradi. Maqolada endokrin bezlarning gistologik tuzilishi, ularning funksiyalari, gormonlar ishlab chiqarilish mexanizmi, hamda me’da osti bezi, qalqonsimon bez, buyrak usti bezlari kabi muhim bezlarning patologik holatlari yoritilgan. Shuningdek, endokrin tizim kasalliklarining sabablari, ularning patogenezi, klinik belgilari va diagnostika usullari haqida ham so‘z yuritilgan. Ushbu tizimdagi buzilishlar gormon yetishmovchiligi yoki ortiqcha ishlab chiqilishi bilan bog‘liq bo‘lib, metabolik, nerv va reproduktiv tizim faoliyatida jiddiy o‘zgarishlarga olib keladi.

This thesis explores how Ernest Hemingway uses minimalistic language and silence in his short stories. His simple and restrained style helps reveal deep emotional conflicts without direct explanation. The study analyzes selected stories to show how silence conveys loneliness and inner tension. This topic is relevant today because implicit meaning remains important in modern literature. The research emphasizes the role of understatement in understanding emotional depth.

Ushbu tezisda O‘zbekistonning zamonaviy ta’lim tizimida masofaviy o‘qitish platformalarini joriy etish va integratsiyalashuv jarayonidagi asosiy muammolar tizimli tahlil qilinadi. Tadqiqotda texnik infratuzilma, pedagog kadrlarning raqamli savodxonligi va talabalarning mustaqil ta’limga moslashuvchanligi kabi to‘siqlar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, xalqaro tajribadan kelib chiqqan holda, milliy ta’lim platformalarini takomillashtirish va ularning ta’lim sifatiga ta’sirini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar hamda yechimlar bayon etilgan.

Ushbu ishda milliy iqtisodiyot tushunchasi, uning mazmun-mohiyati hamda mamlakat iqtisodiy taraqqiyotini tavsiflovchi asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar keng yoritib berilgan. Milliy iqtisodiyot davlat hududida faoliyat yuritayotgan barcha xo‘jalik subyektlari – uy xo‘jaliklari, korxonalar, davlat va tashqi sektor o‘rtasidagi iqtisodiy munosabatlar majmui sifatida talqin qilinadi. Annotatsiyada milliy iqtisodiyotning shakllanishi, amal qilish mexanizmi va uning iqtisodiy tizimdagi o‘rni batafsil tahlil qilinadi. Mazkur mavzuda makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarning ahamiyati alohida e’tiborga olingan bo‘lib, ular orqali mamlakat iqtisodiyotining umumiy holati, barqarorligi va rivojlanish sur’atlarini baholash imkoniyati ochib beriladi. Jumladan, yalpi ichki mahsulot, yalpi milliy daromad, inflyatsiya darajasi, ishsizlik darajasi, davlat byudjeti holati, tashqi savdo balansi va milliy valyuta kursi kabi asosiy ko‘rsatkichlarning mazmuni, hisoblash usullari hamda iqtisodiy jarayonlarga ta’siri izohlangan. Ushbu ko‘rsatkichlar milliy iqtisodiyotda yuz berayotgan ijobiy va salbiy jarayonlarni aniqlashda muhim vosita ekanligi asoslab berilgan.

Mazkur tadqiqotda zamonaviy xitoy tilida antonimlarning ma’no xususiyatlari va ularning leksik-semantik mohiyati tahlil qilinadi. Antonimlarning faqat qarama-qarshi emas, balki o‘zaro bog‘liq va bir-birini to‘ldiruvchi ma’no munosabatlariga ega ekanligi yoritiladi. Xitoy va xorijiy tilshunoslarning qarashlari asosida antonimlarning umumiy ma’no turkumiga mansubligi, juftlikda mavjud bo‘lishi hamda qiyoslash jarayonida namoyon bo‘lishi ilmiy asosda izohlanadi. Dialektik materializmning qarama-qarshilik va birlik qonuniyatlari asosida antonimlar tildagi obyektiv voqelikning in’ikosi sifatida baholanadi. Misollar orqali antonimlarning nisbiyligi, o‘zaro cheklovchi va shartlovchi xususiyatlari ochib beriladi. Tadqiqot natijalari antonimlarning ma’no munosabatlari faqat ziddiyatga emas, balki semantik to‘ldiruvchilikka asoslanishini ko‘rsatadi.

Mazkur tezisda akademik stress tushunchasining nazariy asoslari psixologiya fanida shakllangan stress nazariyalari doirasida yoritiladi. Akademik stressning kelib chiqish omillari, kognitiv baholash jarayoni, individual psixologik xususiyatlar bilan bog‘liqligi hamda ta’lim jarayonidagi o‘rni ilmiy manbalar asosida tahlil qilinadi. Shuningdek, akademik stressning talabalarning o‘quv faoliyati va psixoemotsional holatiga ta’siri umumlashtiriladi.

This article examines the development of speaking competence in second language learning from both theoretical and empirical perspectives. Speaking is conceptualized as a complex communicative skill that integrates linguistic knowledge, cognitive processing, and social interaction. The study aims to analyze theoretical foundations of speaking competence and to investigate pedagogical conditions that facilitate its development in educational contexts. A qualitative theoretical review is combined with an empirical classroom-based study involving university-level learners. The findings indicate that speaking competence cannot be developed through form-focused instruction alone and requires meaningful interaction, learner engagement, and supportive classroom environments. Empirical results demonstrate that students exposed to communicative and interactive speaking activities show significant improvement in fluency, confidence, and oral participation. The article argues that speaking competence is socially constructed through interaction and emphasizes the importance of reducing affective barriers such as anxiety. The study contributes to second language pedagogy by offering a comprehensive framework that integrates theory with classroom practice and provides implications for improving speaking instruction in foreign language education.

Цифровизация образования становится ключевым фактором повышения эффективности учебного процесса. Использование цифровых технологий позволяет сделать обучение более интерактивным, персонализированным и доступным. В статье рассматриваются основные виды цифровых инструментов, их влияние на качество образования, методические подходы к их внедрению, а также преимущества и ограничения. Особое внимание уделяется интеграции традиционных и цифровых методов обучения как стратегии улучшения образовательных результатов. Также анализируются практические примеры внедрения цифровых технологий и перспективы их развития.

Mazkur maqolada boshlang‘ich ta’limning muhim tarkibiy qismi bo‘lgan husnixat o‘rgatish metodikasi chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqotda o‘quvchilarning barmoq mushaklari rivojlanishi, ko‘rish va harakat muvofiqligi (koordinatsiyasi) hamda harflarni standart asosida yozish texnikasi keng yoritilgan. Shuningdek, maqolada o‘quvchilarni yozuvga tayyorlashning zamonaviy metodlari va pedagogik shart-sharoitlari bayon etilgan.

Ushbu tezisda XWDM va DWDM optik uzatish tizimlarida optik signal yo‘qotishlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda optik tolada yuzaga keladigan attenuatsiya, ulagich va payvandlash yo‘qotishlari OTDR o‘lchovlari hamda kompyuter simulyatsiyasi asosida o‘rganildi. Olingan natijalar DWDM tizimlarida yuqori spektr samaradorligi evaziga signal sifati talablarining qat’iyligi bilan ajralib turishini ko‘rsatdi.

Mazkur maqolada bolalarda xavotir (havotir) hissining shakllanishi va namoyon bo‘lishiga ta’sir etuvchi ijtimoiy-psixologik omillar, xususan ota-ona munosabatining roli ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Xavotir hissining psixologik mohiyati, uning bolalik davridagi adaptiv va dezadaptiv jihatlari yoritiladi. Shuningdek, ota-onaning tarbiyaviy munosabat uslublari — haddan tashqari nazorat, emotsional sovuqlik, beqarorlik va tanqidning bolalar ruhiy holatiga ta’siri asoslab beriladi. Maqolada oiladagi psixologik muhitning bolaning shaxs sifatida shakllanishi, ijtimoiy moslashuvi va ta’lim jarayonidagi faolligiga ta’siri ochib berilib, xavotir hissining oldini olishda sog‘lom ota-ona munosabatining ahamiyati asoslanadi. Tadqiqot natijalari ota-onalar, pedagoglar va amaliy psixologlar uchun ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.

Mazkur maqolada kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarda o‘quv motivatsiyasini shakllantirish jarayonida qobiliyatning o‘rni va ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, o‘quvchilarning individual qobiliyatlarini aniqlash, rivojlantirish va ular orqali o‘quv faoliyatiga bo‘lgan ijobiy munosabatni kuchaytirish masalalari tahlil qilinadi. Maqolada qobiliyat va motivatsiya o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik keng va tizimli ma‘lumotlar berib o‘tilgan.

O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan so‘ng mamlakatda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, aholining barqaror va sifatli oziqlanishini yo‘lga qo‘yish davlat siyosatining eng muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilandi. Mustaqillikning dastlabki yillaridanoq hukumat agrar sohani modernizatsiya qilish, oziq-ovqat ishlab chiqarish zanjirini yaxlit va samarali tizimga aylantirish bo‘yicha keng ko‘lamli dasturlarni hayotga tatbiq eta boshladi.

Ushbu maqolada to‘qimachilik sanoatida ishlab chiqarish quvvatlaridan samarali foydalanishning iqtisodiy ahamiyati, nazariy asoslari va amaliy yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Korxonalarda mavjud texnologik quvvatlardan oqilona foydalanish orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, tannarxni kamaytirish va raqobatbardoshlikni ta’minlash masalalari yoritilgan. Ishlab chiqarish quvvatlariga ta’sir etuvchi asosiy texnik, texnologik va tashkiliy omillar aniqlanib, ularni optimallashtirish yo‘llari taklif etiladi.

Mazkur tezis Yangi Oʻzbekistonda raqamlashtirilgan jamiyatning shakllanish jarayoni hamda uning yoshlar virtual madaniyatiga ko‘rsatayotgan ijtimoiy-madaniy, sotsiologik va falsafiy ta’sirini kompleks tahlil qilishga bagʻishlangan. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivoji natijasida virtual makon zamonaviy yoshlarning asosiy ijtimoiylashuv muhiti sifatida shakllanib, ularning dunyoqarashi, qadriyatlar tizimi, muloqot madaniyati va madaniy identifikatsiyasida yangi tendensiyalarni yuzaga keltirmoqda.

Ushbu maqolada maxsus fanlarni o'qitish jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanishning nazariy-amaliy jihatlari, ularning ta'lim samaradorligini oshirishdagi o'rni va ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida pedagogik texnologiyalarning o'quvchilarning bilim sifati, kasbiy kompetensiyalari va motivatsiyasiga ijobiy ta'siri aniqlangan.

Non mahsulotlarining sifati donni saqlash va birlamchi qayta ishlash jarayonlarining to‘g‘ri tashkil etilishiga bevosita bog‘liqdir. Donning saqlanish sharoitlari, namlik va harorat rejimlari hamda dastlabki tozalash va quritish usullari un sifatiga, natijada esa tayyor nonning fizik-kimyoviy va organoleptik ko‘rsatkichlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu maqolada donni saqlash va birlamchi qayta ishlash jarayonlarining nonning namligi, kislotaliligi, hajmi, g‘ovakligi, rangi, hidi va ta’m ko‘rsatkichlariga ta’siri ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari donni qayta ishlashda optimal texnologik rejimlarning non sifatini oshirishdagi muhim ahamiyatini ko‘rsatadi.