MASCULINE-FEMININE UNITS OF ADDRESS IN UZBEKISTAN AND TURKISH: GENDEROLINGUISTIC AND PRAGMATIC ANALYSIS
Article Sidebar
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Main Article Content
Abstract:
Maqolada erkaklar va ayollar nutqidagi murojaat birliklari o‘zbek hamda turk tillari misolida genderolingvistik nuqtai nazardan tadqiq etiladi. Muallif jins (gender) va biologik jins o‘rtasidagi farqni izohlar ekan, jamiyatning erkaklik va ayollik haqidagi stereotipik qarashlari nutq xulqiga qanday ta’sir qilishini ko‘rsatadi. Tahlil ijtimoiy maqom, yosh, kasb, rasmiy-norasmiy vaziyat kabi omillarni qamrab oladi; -im egalik qo‘shimchasining erkalash funksiyasi, ayollar nutqidagi emotsional-ekspressiv birliklarning ko‘pligi, erkaklar nutqidagi kasbiy va qo‘pol leksikaning ustuvorligi kabi xususiyatlar qiyosiy yoritiladi. Tarixiy manbalardagi “begim”, “padişahum”, “hazrat momo” singari titul va deiktiqlar, zamonaviy nutqdagi “canım”, “jonim” kabi evfemistik shakllar va salbiy bo‘yoqdor “xumpar”, “chyort”, “jouvonmarg” tipidagi haqorat so‘zlari semantik-pragmatik jihatdan tasniflanadi. Natijada murojaat birliklarining jins, ijtimoiy muhit va madaniy kontekstga mos ravishda shakllanadigan kompleks tizimi ochib beriladi; tadqiqot sotsiolingvistika, pragmatika va madaniyatshunoslik uchun dolzarbligini namoyon etadi.
Article Details
How to Cite:
References:
Alimova, B. (2014). Badiiy matnda lisoniy shaxs namoyon bo‘lishining sotsiopragmatik talqini [Master’s thesis, Samarqand State University]. Samarqand. pp. 61.
Ataman, H.A. (2018). Türkiye Türkçesinde hitaplar [Doctoral dissertation, Ondokuz Mayıs University]. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Imamova, H. (2010). Türkiye Türkçesi ile Özbek Türkçesinde nezaket anlamı taşıyan seslenmeler. Atatürk Üniversitesi Türkiya Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (2010), 365–372.
Iskandarova, Sh. (1993). O‘zbek nutq odatining muloqot shakllari [Candidate dissertation, Tashkent State University]. Toshkent.
Iskandarova, Sh. (n.d.). O‘zbek nutq odatining muloqot shakllari [Abstract of candidate dissertation]. Toshkent. pp. 19.
Mo‘minov, S. (2020). O‘zbek muloqot xulqining ijtimoiy-lisoniy xususiyatlari [Doctoral dissertation, Tashkent State University]. Toshkent.
Moydinova, E. (2024). Bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasi tuzilmasining tahlili. Lingvospektr, 1(1), 36–41.
Qurbonova, M. (2014). Genderolingvistik tadqiq yangi paradigma sifatida. O‘qituvchi Tilshunoslik Akademiyasi (O‘TA), (2), 43–47.