Центральноазиатский журнал междисциплинарных исследований и исследований в области управления

Ushbu ilmiy ish tirik organizm to‘qimalarining qo‘zg‘aluvchanlik xususiyatlarini va ularning fiziologik mexanizmlarini yoritishga bag‘ishlangan. Maqolada nerv, mushak va bez to‘qimalarining qo‘zg‘aluvchanlik darajasi, ularning tashqi va ichki ta’sirotlarga javob berish mexanizmlari batafsil tahlil qilingan. Qo‘zg‘alish jarayonida hujayralarda modda va energiya almashinuvi kuchayishi, kislorod sarfining ortishi hamda karbonat angidrid va issiqlik ajralishining ko‘payishi ilmiy asosda tushuntirilgan. Shuningdek, hujayra membranasida yuzaga keladigan bioelektrik hodisalar  tinchlik potensiali va harakat potensialining shakllanishi, ion asimmetriyasi hamda natriy va kaliy ionlarining membrana orqali harakati yoritib berilgan. Qo‘zg‘alish jarayonining tarqalishi, uning qisqa vaqt ichida yuzaga kelishi va fiziologik ahamiyati ko‘rsatib o‘tilgan. Bundan tashqari, qo‘zg‘aluvchanlikni baholash mezonlari bo‘lgan reobaza va xronaksiyaning nazariy hamda amaliy ahamiyati ochib berilgan. Absolyut refrakterlik holati va uning yurak faoliyatidagi namoyon bo‘lishi misolida qo‘zg‘aluvchanlikning fiziologik cheklanishlari tahlil qilingan.

Mikrotsirkulyatsiya — bu organizmdagi eng nozik qon tomirlari tarmog‘i bo‘lib, arteriolalar, kapillyarlar va venulalardan iborat. U organ va to‘qimalarga kislorod, glyukoza, aminokislotalar va boshqa oziqa moddalarini yetkazish hamda metabolik chiqindilarni olib chiqishda asosiy rol o‘ynaydi. Mikrotsirkulyatsiya buzilishi turli ichki a’zolarda patofiziologik jarayonlarning rivojlanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu jumladan, qandli diabet, gipertenziya, yurak-qon tomir kasalliklari, buyrak yetishmovchiligi va boshqa surunkali patologiyalarda mikroangiopatiya, endotelial disfunktsiya va kapillyar perfuziya buzilishi aniqlanadi. Ushbu maqolada mikrotsirkulyatsiya buzilishining mexanizmlari, uning ichki a’zolar kasalliklari patogenezidagi roli, bemorlar orasida kuzatilgan klinik belgilar va laboratoriya ko‘rsatkichlari tahlil qilinadi. Shuningdek, turli kasalliklar kontekstida mikrotsirkulyatsiyani normallashtirishning profilaktik va terapevtik yondashuvlari ham ko‘rib chiqiladi. Mikrotsirkulyatsiya buzilishining o‘rganilishi ichki a’zolar kasalliklarini erta tashxislash, asoratlarning oldini olish va davolash strategiyalarini optimallashtirish uchun zarurdir.

мазкур мақолада ОИВ ва таносил касалликларини тарқатиш билан боғлиқ жиноятларни аниқлаш ва тергов қилишда катта ҳажмдаги маълумотлар (Big Data) ва геоахборот тизимларидан фойдаланиш истиқболлари тадқиқ этилади. Муаллиф "рақамли эпидемиология" усуллари орқали касаллик тарқалишининг аномал ўсиш нуқталарини аниқлаш ва "супер-тарқатувчи" шахсларни кибертергов воситалари ёрдамида аниқлаш механизмини асослайди. Мақолада Ўзбекистонда миллий аноним филогенетик базани яратиш ва уни тергов органларининг рақамли тизимлари билан интеграция қилиш бўйича инновацион таклифлар берилган.

Ушбу мақолада ОИВ ва таносил касалликларини тарқатиш жиноятларини тергов қилишда вақт омилининг криминалистик аҳамияти тадқиқ этилади. Муаллиф вирус геномининг мутацияга учраш тезлигига асосланган “молекуляр соат” концепциясини жиноят-процессуал исботлаш жараёнига татбиқ этиш масалаларини илмий асослаб беради. Рақамли хронологик регрессия моделлари орқали жиноят содир этилган “эҳтимолий вақт дарчаси”ни аниқлаш методикаси таклиф этилган.

Bachadon miomasi (leiomioma) ayollarda eng ko‘p uchraydigan yaxshi sifatli o‘sma hisoblanib, reproduktiv va perimenopauzal yoshda keng tarqalgan. Ushbu tadqiqot bachadon miomasi bilan og‘rigan ayollarda kasallikning klinik kechishi, asosiy simptomlari, tashxis qo‘yish usullari hamda zamonaviy davolash yondashuvlarining samaradorligini baholashga bag‘ishlangan. Tadqiqot natijalari miomani erta aniqlash va individual davolash taktikasini tanlash ayollarning hayot sifatini yaxshilashda muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatdi.

Мақолада вояга етмаган шахсларга қарши жинсий жиноятларни тергов қилишнинг назарий ва амалиёт жиҳатлари таҳлил қилиниб, ҳуқуқни қўллаш амалиёти ва қонунчиликдаги коллизион ҳолатлар батафсил очиб берган ҳамда уларни бартараф этишга қаратилган асосий таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган.

В статье исследуются современные инновационные подходы к развитию региональной инфраструктуры на основе внедрения технологий искусственного интеллекта (ИИ) в условиях социально-экономического развития Республики Узбекистан. Рассматриваются экономические эффекты применения ИИ, включая снижение эксплуатационных расходов, повышение эффективности использования ресурсов, рост инвестиционной привлекательности регионов и улучшение качества инфраструктурных услуг. Приведен сравнительный анализ ключевых показателей до и после внедрения интеллектуальных технологий, демонстрирующий значительное повышение производительности и надежности инфраструктуры, а также формирование новых рабочих мест и повышение доходов населения.

Insulin resistance, abdominal obesity, dyslipidemia, and hypertension are among the many interrelated risk factors that define metabolic syndrome, a complex metabolic disease. Together, these factors put people at higher risk for T2DM and CVD). Globally, metabolic syndrome has become more common as obesity and sedentary lifestyles have increased. The pathophysiology of metabolic syndrome is examined in this review, with a focus on how it contributes to the onset and advancement of T2DM and CVD. The significant public health burden that metabolic syndrome poses is shown by epidemiological statistics, which calls for efficient care and prevention measures. The usefulness of the existing screening instruments and diagnostic criteria in clinical practice is highlighted. Management methods encompass lifestyle adjustments, medication, and surgical therapies, each targeting distinct components of metabolic syndrome to decrease cardiovascular and metabolic risks. Emerging research directions to improve prevention and treatment outcomes are discussed along with the difficulties in detecting and treating metabolic syndrome. This study attempts to help healthcare professionals optimize patient care and advance public health measures to combat this prevalent syndrome by clarifying the complex link between metabolic syndrome, CVD, and type 2 diabetes. Metabolic syndrome stands alone as a risk factor for numerous adverse health consequences. To lower cardiovascular risk and avoid diabetes and its complications, each of its constituent parts should be managed with medication and behavioral modifications. The treatment of the illness itself requires further investigation. Although more research is required on how to treat metabolic syndrome as opposed to its components, a diagnosis of the condition may be helpful in encouraging patients to make lifestyle adjustments.

About one in four people worldwide suffer from iron ID, the most common micronutrient deficiency. Children, women of reproductive age, and those living in low- and middle-income nations are disproportionately affected. With effects ranging from decreased physical performance and quality of life in adults to increased risks during pregnancy, including low birth weight, preterm delivery, and maternal mortality, as well as impaired cognitive and motor development in children, it substantially adds to the global burden of disease. Though clinical and functional abnormalities, including exhaustion, immunological dysfunction, and cognitive deficiencies, can happen even in the absence of anemia, ID frequently occurs before IDA. According to the World Health Organization, iron deficiency anemia (IDA) affects 30% of the population worldwide, making it the most prevalent dietary deficiency. Reduced dietary iron and decreased iron absorption are additional contributing factors to IDA, even though gastrointestinal bleeding and women's menstruation are the most frequent causes. Restoring iron reserves and bringing hemoglobin levels back to normal should be the goals of treatment for patients with IDA. This has been demonstrated to enhance pregnancy outcomes, morbidity, quality of life, and the prognosis for chronic illnesses. Numerous chronic inflammatory diseases, such as inflammatory bowel disease, chronic kidney disease, and congestive heart failure, are associated with iron deficiency. An updated summary of the diagnosis and treatment of IDA in patients with chronic illnesses, both before and during pregnancy, will be given in this article. Along with a summary of the cost comparison of the various iron formulations now available on the market, we will go over the advantages and disadvantages of oral versus intravenous iron replacement in each group. 

this article under discussion deals with English language teaching through games. Utilizing games in classroom can fulfill the essential aim of teaching, which to make students active participants in the learning process and keep them motivated. Moreover, this games can develop sense of creativity and curiosity. Nowadays, games are main section of English language learning. One of the pros of the games is all students work simultaneously. The utilization of numerous games helps to attract children to a foreign language, creates conditions for success in language learning. And students who want to play, will definitely want to improve their knowledge of a foreign language.

This article examines the psychological factors influencing lexical selection,comparing native Uzbek and English speakers. It explores how cognitive, affective, and sociocultural dimensions—including linguistic relativity, emotional valence, social context, and cultural schemas—differentially shape word choice in these distinct language systems. The study employs a framework integrating psycholinguistics, cognitive linguistics, and sociolinguistics to analyze empirical data from verbal tasks and discourse analysis. Key findings reveal that Uzbek speakers' word selection is strongly guided by social hierarchy, formality distinctions, and collectivist cultural values, whereas English speakers exhibit greater emphasis on individualism, directness, and emotional expression. The article contributes to understanding the psychological interface between language, thought, and culture and offers practical implications for cross-cultural communication, language teaching, and translation.

Мазкур мақолада ҳудудларда жиноятчиликни олдини олиш жараёнида қонун устуворлигини таъминлаш чораларининг назарий-ҳуқуқий ва амалий жиҳатлари комплекс таҳлил қилинган. Жиноятларни ҳисобга олишда шаффофликни таъминлаш, жиноят ишини қўзғатишни асоссиз рад этиш ҳолатларига барҳам бериш, мурожаатларни мажбурий рўйхатга олиш, рақамли мониторинг тизимларини жорий этиш ҳамда жамоатчилик назоратини кучайтириш каби механизмлар қонун устуворлигининг институционал кафолатлари сифатида асослаб берилган. Шунингдек, электрон ахборот тизимлари, мобил иловалар ва интеграциялашган маълумотлар базалари орқали жиноятчилик профилактикасини кучайтириш масалалари илмий манбалар ва расмий статистик маълумотлар асосида ёритилган. Тадқиқот натижалари қонун устуворлигини таъминлаш жиноятчиликни барқарор камайтиришнинг асосий шарти эканини кўрсатади.

Ushbu maqolada jinoyat sudlov ishlarida aybsizlik prezumptsiyasi printsipining shakllanish tarixi, huquqiy tartibga solinishi hamda O'zbekiston Respublikasi jinoyat protsessidagi amaliy qo'llanilishi tahlil qilinadi. Tadqiqotda so'nggi yillarda amalga oshirilgan konstitutsiyaviy islohotlar, aybni tan olish asosida mahkum etishning taqiqlanishi o'rganiladi. Maqolada sudgacha bosqich va sud bosqichlarida prezumptsiyaning amal qilish xususiyatlari, isbotlash yukining taqsimlanishi, himoya huquqining ta'minlanishi kabi masalalar batafsil yoritilgan. Xalqaro standartlar bilan solishtirilgan holda O'zbekiston tajribasi baholanadi va amaliyotda mavjud muammolar hamda ularni bartaraf etish bo'yicha takliflar ilgari suriladi.

Maqolada fizika fanini o’qitishda ta’lim oluvchilarda fizik dunyoqarashni shakllantirish va rivojlantirishning samarali yo’llari yoritilgan, tegishli kompetensiyalar ishlab chiqish zarurati asoslangan.

Ushbu maqolada tebranma harakat haqidagi ta’riflar, garmonik tebranishlar va ularning xarakteristikalari haqida batafsil ma’lumotlar keltirilgan.

Mazkur ish zamonaviy o‘zbek adabiyotida qahramon xarakterini yaratish va badiiy tahlil qilish masalalariga bag‘ishlangan. Unda mustaqillik davri adabiyotida shakllangan yangi qahramon tipi, uning ruhiy-psixologik holati, ijtimoiy muhit bilan munosabati, ichki ziddiyatlari va individual dunyoqarashi keng yoritiladi. Tadqiqot davomida zamonaviy adabiyotda qahramon obrazining an’anaviy qahramonlardan farqli jihatlari, real hayotga yaqinlashuvi, ichki monolog, psixologik tasvir, ramziy ifoda va muallif pozitsiyasining kuchayishi kabi xususiyatlar tahlil qilinadi. Shuningdek, zamonaviy o‘zbek nasri va she’riyatida qahramon xarakteri orqali jamiyatdagi ma’naviy-axloqiy muammolar, shaxs va jamiyat o‘rtasidagi ziddiyatlar, zamon va inson munosabati badiiy talqin etilishi ochib beriladi.

maqolada yuqori instansiya sudlarida birinchi instansiya sudlarining qarorlarini qonuniy, asosli va adolatli ekanligini tekshirish ahamiyati yoritilgan bo‘lib unda, hozirgi O‘zbekistonda olib borilayotgan sud-huquq tizimidagi islohotlarning mazmuni tahlil qilib berilgan. Shuningdek, sud-tergov ishlarida kutilayotgan prognozlar hamda amaldagi diagnozlar keltirib o‘tilgan.

Мазкур мақолада шаҳар шароитида жанг олиб бориш, ҳарбий-муҳандислик тўсиқларидан кенг фойдаланиш бўйича илғор тажрибалар ва замонавий усуллари тўғрисида маълумотлар берилган.

Mazkur maqolada taniqli adabiyotshunos olim Ozod Sharafiddinovning ilmiy merosi bilan bir qatorda uning insoniy fazilatlari ham tahlil qilinadi. Xususan, 2006-yilgi Jahon adabiyoti jurnalida hindistonlik tadbirkor Govinda Ram tomonidan yozilgan xotiralar hamda 2010-yil 10-sonida Shukur Qurbon tomonidan keltirilgan esdaliklar asosida olimning ustozlik fazilati, mehribonligi va talabchanligi yoritiladi. Shuningdek, “Gʻaroyib haqiqatni kashf etdim” asaridagi diniy-axloqiy qarashlari, “Choʻlponni anglash” hamda “Gʻafur Gʻulomning kulgusi” asarlaridagi estetik yondashuvi, ilmiy izlanishlari va tarjimonlik mahorati ilmiy asosda baholanadi.

Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida yer kadastri tizimini raqamlashtirish jarayonining normativ-huquqiy asoslari, institutsional islohotlari va amaliy muammolari ilmiy manbalar hamda rasmiy hujjatlar asosida tahlil qilinadi. Xususan, “Davlat yer kadastri to‘g‘risida”gi Qonun, Yer kodeksi, Prezident farmon va qarorlari hamda Kadastr agentligi faoliyatiga oid ma’lumotlar asosida yer kadastrini raqamli formatga o‘tkazish jarayonida uchrayotgan muammolar – ma’lumotlar bazasining to‘liqsizligi, geodezik asoslarning eskirganligi, idoralararo integratsiyaning yetarli emasligi, kadrlar salohiyati va texnik infratuzilma bilan bog‘liq masalalar yoritiladi.

This study examines the effectiveness of gamified digital platforms in enhancing problem-solving skills among primary school students. With the increasing integration of educational technology into modern classrooms, gamification has emerged as an innovative approach that combines game elements—such as rewards, levels, challenges, and interactive tasks—with academic learning objectives. The research investigates how gamified environments influence students’ critical thinking, logical reasoning, and engagement during problem-solving activities. A quasi-experimental design was implemented involving an experimental group using a gamified learning platform and a control group receiving traditional instruction. Data were collected through pre- and post-tests, classroom observations, and learner feedback. The findings indicate that students exposed to gamified digital tools demonstrated higher motivation, improved participation, and significantly stronger problem-solving performance compared to those taught through conventional methods. The study concludes that gamified digital platforms can serve as an effective instructional strategy for fostering cognitive development and active learning in primary education.

Ushbu maqolada yangi O‘zbekistonda olib borilayotgan ta’lim islohotlari, ta’lim islohotiga oid qabul qilingan qonunlar va statistik ma’lumotlar berilgan. Ushbu maqoladan tegishli soha vakillari o‘zlari uchun manbaa sifatida foydalanishlari mumkin.

В статье рассматриваются организационно-педагогические аспекты самостоятельного обучения на основе цифровых платформ в образовательном процессе. На основе анализа научной литературы и современных образовательных практик раскрываются дидактические возможности цифровых платформ, их влияние на формирование учебной автономии обучающихся, а также условия эффективной интеграции в образовательную среду. Представлены результаты сравнительного анализа использования систем управления обучением (LMS) и онлайн-платформ в развитии самостоятельной учебной деятельности. Обоснована необходимость методически выверенного сопровождения цифрового самообучения.

1. Mazkur maqolada ta’lim jarayonida shaxsning intellektual faolligini oshirishda tanqidiy tahlilning nazariy va amaliy ahamiyati ilmiy manbalar asosida yoritilgan. Tanqidiy tahlilning mohiyati, uning o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, muammoli vaziyatlarni hal etish qobiliyati hamda metakognitiv ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, zamonaviy pedagogik texnologiyalar, xususan, muammoli ta’lim, reflektiv o‘qitish va Bloom taksonomiyasi doirasida tanqidiy fikrlashni rivojlantirish usullari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari tanqidiy tahlil elementlarini tizimli qo‘llash ta’lim samaradorligini oshirishini ko‘rsatadi.

Ushbu maqolada badiiy adabiyotning muhim tasviriy vositasi bo‘lgan tashbeh (o‘xshatish) san’atining mohiyati, uning tarkibiy qismlari va turlari balog‘at ilmi qoidalari asosida tahlil qilingan. Maqolada tashbehning to‘rt rukni — mushabbah, mushabbah bihi, vajhi shabah va vositaning o‘zaro bog‘liqligi misollar yordamida yoritib berilgan. Shuningdek, tasvir ob’ektlarining tabiatiga ko‘ra tashbehning to‘rt turi (hissiy-hissiy, ma’naviy-ma’naviy, hissiy-ma’naviy, ma’naviy-hissiy) Alisher Navoiy, Najib Kiyloniy kabi adiblarning asarlari hamda arab mumtoz she’riyati namunalari orqali batafsil tahlil etilgan. Maqola so‘ngida tashbehning inson tafakkuri va millat dunyoqarashini ifodalashdagi falsafiy ahamiyati yuzasidan xulosalar berilgan.

Ushbu maqola arab tili balog‘at (stilistika) ilmining muhim bo‘limlaridan biri bo‘lgan "ilmi maoniy" doirasida zikr va hazf masalalariga bag‘ishlangan. Maqolada gap bo‘laklarini tushirib qoldirish (hazf) yoki aksincha, ortiqcha zikr qilishning stilistik sabablari Qur’oni Karim oyatlari va adabiy misollar yordamida tahlil qilingan. Shuningdek, Abdulqohir Jurjoniy kabi ulamolarning hazf san’atiga bergan yuqori baholari, vaqt tig‘izligi, ulug‘lash, xorlash kabi balog‘iy maqsadlar atroflicha yoritilgan. Maqola yakunida zikr va hazfning matn jozibadorligini ta’minlashdagi ahamiyati yuzasidan xulosalar berilgan.