New Uzbekistan Journal of Academic Research

COVID-19 infeksiyasi nafaqat o‘tkir respirator kasallik sifatida, balki inson immun tizimiga uzoq muddatli ta’sir ko‘rsatuvchi murakkab patologiya sifatida ham e’tirof etilmoqda. Ushbu maqolada SARS-CoV-2 virusining tug‘ma va orttirilgan immunitetga ta’siri, post-COVID sindromi bilan bog‘liq immunologik o‘zgarishlar hamda yallig‘lanish jarayonlarining uzoq davom etishi ilmiy manbalar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari COVID-19dan keyingi immun disbalans mexanizmlarini tushunishga yordam beradi.

 В данной статье рассматриваются основные особенности поэтики русской литературы первой трети XIX века, которая занимает особое место в истории отечественной словесности. Этот период характеризуется активным развитием художественных форм, жанровым разнообразием и углублением психологизма. В центре внимания находятся ключевые направления эпохи — сентиментализм, романтизм и реализм, а также их влияние на формирование художественного мышления писателей. Особое внимание уделяется поэтическому языку, системе образов и тематике произведений ведущих авторов данного периода. Анализируются произведения А. С. Пушкина, В. А. Жуковского, К. Н. Батюшкова и других писателей, сыгравших важную роль в становлении национальной литературной традиции. Статья имеет теоретическую и практическую значимость для студентов филологических направлений.

Ушбу мақолада туркий халқлар давлатчилигининг шаклланиши, ривожланиш босқичлари ва унинг жаҳон давлатчилик тарихи тараққиётида тутган ўрни таҳлил қилинади. Хуннлар, Кўк Турк, Оқ хунлар, Табғач, Аршакийлар, Қорахонийлар, Салжуқийлар, Усмонийлар, Чингизийлар ва Темурийлар давлатлари мисолида туркий давлатчилик анъаналарининг асосий ҳусусиятлари очиб берилади. Мақолада ҳарбий-маъмурий бошқарув, тўра қонуний тизими, қурултой институти, дипломатия ва ҳуқуқий анъаналарнинг шаклланиши ёритилган. Археологик ва ёзма манбалар асосида туркий халқларнинг давлатчилик тажрибаси кўчманчи ва ўтроқ цивилизациялар уйғунлигида юзага келгани асослаб берилади.

Zafaron (Crocus sativus L.) dunyodagi eng qimmatbaho dorivor va ziravor o‘simliklardan biri bo‘lib, an’anaviy ravishda tuproqda yetishtiriladi. So‘nggi yillarda resurslardan oqilona foydalanish, suv tanqisligi va ekologik muammolar tufayli zafaronni gidroponika usulida yetishtirishga bo‘lgan qiziqish ortib bormoqda. Ushbu maqolada zafaron o‘simligini gidroponika sharoitida yetishtirishda tuproqdan foydalanmaslikning ekologik va iqtisodiy samaradorligi ilmiy manbalar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda suv sarfi, hosildorlik, resurs tejamkorligi, ishlab chiqarish xarajatlari va ekologik xavfsizlik ko‘rsatkichlari qiyosiy tahlil qilinadi. Olingan natijalar gidroponika texnologiyasi zafaron yetishtirishda barqaror va istiqbolli yo‘nalish ekanini ko‘rsatadi.

Dunyoda foydalanishga yaroqli suv resurslaridan oqilona foydalanish bugungi kunning dolzarb muammosidir. Shu nuqtai nazardan qaraganda, yer osti suv resurslaridan oqilona foydalanish uchun suv olish inshootlari va kuzatuv quduqlari orqali monitoring olib borish va ularga ta’sirini o‘rganish zarur. Ushbu maqolada er osti suvlarining monitoringi zamonaviy texnologik uskunalar bilan belgilanadi, ma'lumotlarning aniqligini oshiradi va kunlik, soatlik darajadagi o'zgarishlarni va daraja o'zgarishiga ta'sir qiluvchi omillarni hisobga oladi. Er osti suvlarini aniqlashda 6 yillik darajadagi o'zgarishlarni kuzatish uchun yuqori texnologiyali Diver qurilmasi qo'llaniladi. “Diver” qurilmasi orqali olingan ma’lumotlar bevosita tuman meliorativ ekspeditsiya markazi xodimlariga uzatiladi va saqlanadi. Toshkent viloyatining Piskent tumanida yer osti suvlarining yillar davomidagi o‘zgarishlari kuzatuv quduqlari orqali kuzatilib, ma’lumotlar olindi, olingan ma’lumotlar tahlil qilindi

Ушбу мақолада ОИВ ва таносил касалликларини тарқатиш билан боғлиқ жиноятларни аниқлаш ва фош этишда рақамли профиллаштириш (digital profiling) методининг имкониятлари тадқиқ этилади. Муаллиф жиноят содир этган шахснинг виртуал муҳитдаги хулқ-атвори, кибер-изи ва психологик портрети ўртасидаги қонуниятларни илмий асослайди. Мақолада соҳа олимларининг қарашлари таҳлил қилиниб, тергов амалиёти учун конкрет тактик тавсиялар ва қонунчиликни такомиллаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқилган.

Mazkur maqolada matematika ta’limida “Vektorlar va ular ustida amallar” mavzusini o‘qitishda kompetentli yondashuvning didaktik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot kompetentli yondashuv asosida o‘quvchilarning matematik, amaliy va kommunikativ kompetensiyalarini shakllantirishga qaratilgan. Maqolada o‘quv jarayonini tashkil etishning samarali metodlari aniqlanib, ularning ta’lim natijalariga ta’siri asoslab berilgan.

Ushbu ilmiy ishda nafas olish tizimida gazlar almashinuvi va ularning tashilishi bilan bog‘liq fiziologik mexanizmlar batafsil yoritiladi. Asosiy e’tibor kislorod va karbonat angidridning alveola–kapillyar to‘siq orqali diffuziyalanishi, aerogematik membrananing tuzilishi va uning funksional ahamiyatiga qaratilgan. Gazlar almashinuvi jarayonida parsial bosimlar farqining roli, gazlarning eruvchanligi va diffuziya tezligiga ta’sir etuvchi omillar ilmiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Shuningdek, qonda kislorodning gemoglobin bilan bog‘lanish mexanizmlari, oksigemoglobinning dissotsiatsiya egri chizig‘i, uning harorat, pH, karbonat angidrid tarangligi va 2,3-difosfoglitserat miqdoriga bog‘liqligi keng yoritiladi. Karbonat angidridning qonda tashilishi, bikarbonat tizimi, karboangidraza fermentining ahamiyati va eritrotsitlar ishtirokida kechadigan ion almashinuvi jarayonlari ilmiy asosda tushuntiriladi. Ishda nafas olish jarayonining nerv va gumoral boshqarilish mexanizmlariga alohida e’tibor qaratilib, uzunchoq miya va Varoliy ko‘prigida joylashgan nafas markazlarining funksional tashkiloti, inspirator va ekspirator neyronlar faoliyati tahlil qilinadi. Periferik va markaziy xemoretseptorlar, mexanoretseptorlar hamda reflektor yo‘llarning nafas ritmi va chuqurligini boshqarishdagi roli yoritiladi. Ushbu jarayonlarning o‘zaro uyg‘unligi organizmning metabolik ehtiyojlariga mos holda gazlar homeostazini ta’minlashdagi ahamiyati bilan asoslanadi

Ushbu maqolada ildizmevalilar, xususan turp sabzavotining biologik xususiyatlari hamda ularni qayta ishlashning amaliy ahamiyati yoritilgan. Yashil turpni tabiiy usulda quritish texnologiyasi ishlab chiqilib, olingan mahsulotning organoleptik koʻrsatkichi tahlil qilingan. Tajriba natijalari quritilgan turpni hech qanday energiya va texnologiyasiz, tarkibidagi foydali mahsulotlarni saqlab qolgan holda foydalanishni koʻrsatdi. Ushbu tadqiqot natijalari sogʻlom oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish va ularni tayyorlash texnologiyasini takomillashtirishda muhim amaliy ahamiyat kasb etdi.

Bug‘doy solodi pivochilik va oziq-ovqat sanoatida muhim xomashyo bo‘lib, yuqori fermentativ faolligi va oqsil tarkibi bilan ajralib turadi. Ushbu maqolada bug‘doy solodi ishlab chiqarish texnologiyasining asosiy bosqichlari — xomashyo tanlash, ivitish, unib chiqarish va quritish jarayonlari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Malting jarayonida sodir bo‘ladigan biokimyoviy o‘zgarishlar hamda texnologik parametrlarning tayyor mahsulot sifatiga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Olingan ma’lumotlar bug‘doy solodi ishlab chiqarish jarayonini optimallashtirish va sifat ko‘rsatkichlarini yaxshilash imkonini beradi.

Мақолада вояга етмаган шахсларнинг жинсий эркинлиги ва жинсий дахлсизлигига қарши жиноятларни квалификация қилиш масалалари Ўзбекистон Республикаси Конституцияси, Жиноят кодекси ва Олий суд Пленумининг қарорлари асосида кенг таҳлил қилинган ҳолда бугунги кунда ҳуқуқни қўллаш амалиёти ҳамда амалдаги қонунчиликни такомиллаштиришга қаратилган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган.

Ушбу мақолада Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси ҳузурида ташкил этилган Болалар психологияси марказининг етим ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларга беғараз психологик ёрдам кўрсатиш борасидаги фаолияти илмий жиҳатдан ёритилган.

Мазкур Болалар психологияси маркази томонидан қўлланилаётган замонавий психотерапевтик усуллар, индивидуал ва гуруҳли иш шакллари ҳамда уларнинг самарадорлиги таҳлил қилинган. Халқаро тажриба асосида ҳарбийлаштирилган тузилмалар таркибида психологик хизматларнинг ташкил этилиши масаласи ўрганилиб, Миллий гвардия Болалар психологияси маркази фаолиятининг ўзига хос миллий модели эканлиги асослаб берилган.

Ushbu maqola dopamin sintezining subtalamik yo‘li va subtalamusning dopaminergik tizimdagi modulatsion o‘rni haqida ilmiy tahlilga bag‘ishlangan. Subtalamus dopaminni to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlab chiqaruvchi neyronlarga ega bo‘lmasa-da, substantia nigra pars compacta, globus pallidus, striatum, prefrontal korteks va limbik strukturalar bilan murakkab neyron aloqalari orqali dopamin signalini qayta ishlaydi va modulyatsiya qiladi. Maqolada subtalamik yadroning glutamatergik xususiyatlari, dopamin retseptorlarining hududdagi taqsimlanishi, dopamin sintezi bosqichlarining subtalamik hudud bilan bog‘liq funksional mexanizmlari va ushbu yo‘lning patologik holatlarda, ayniqsa Parkinson kasalligida qanday rol o‘ynashi batafsil bayon qilinadi. Subtalamik dopamin yo‘lining o‘rganilishi dopamin yetishmovchiligi bilan bog‘liq motorik, kognitiv va affektiv buzilishlarni tushunishda nazariy va amaliy jihatdan muhim asos yaratadi.

В статье рассматривается роль циркадных нарушений в прогрессировании сердечной недостаточности с сохранённой фракцией выброса. Особое внимание уделено биологическим механизмам суточной регуляции сердечно-сосудистой системы и их влиянию на диастолическую функцию миокарда. Показано, что десинхронизация циркадных ритмов способствует усилению нейрогуморальных дисбалансов, повышению жёсткости сердечной мышцы и ухудшению адаптационных возможностей организма. Отмечается, что нарушение суточной регуляции отрицательно влияет на клиническое течение заболевания и качество жизни пациентов. Подчёркивается перспективность коррекции циркадных ритмов как одного из направлений комплексного подхода к лечению сердечной недостаточности с сохранённой фракцией выброса.