Zamonaviy dunyoda amaliy fanlar: muammolar va yechimlar

Ushbu tezisda seminar va amaliy mashg‘ulotlarga qo‘yiladigan didaktik talablarning mazmuni, ularning ta’lim jarayonidagi o‘rni hamda o‘qitish samaradorligini oshirishdagi ahamiyati yoritilgan. Zamonaviy ta’limda seminar va amaliy mashg‘ulotlar talabalarning mustaqil fikrlash, tahliliy yondashuv, ijodkorlik va nazariy bilimlarni amaliyotda qo‘llash ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi. Didaktik talablarni to‘g‘ri belgilash va qo‘llash o‘quv jarayonining tizimliligi, izchilligi hamda samaradorligini ta’minlaydi.

Ushbu maqolada pedagogik profilaktika asosida axborot madaniyatini shakllantirishning nazariy va metodik asoslari yoritilgan. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi sharoitida yoshlarning axborot bilan ishlash madaniyatini rivojlantirish, ularni zararli axborot oqimlaridan himoya qilish hamda axborotdan samarali foydalanish ko‘nikmalarini shakllantirish zamonaviy ta’lim tizimining muhim vazifasiga aylandi. Maqolada axborot madaniyati tushunchasining pedagogik mazmuni, uning jamiyatdagi o‘rni va ta’lim jarayonida pedagogik profilaktika tamoyillarini qo‘llash samaradorligi tahlil qilingan. Shuningdek, yoshlarning media savodxonligini rivojlantirish va axborot xavfsizligini ta’minlashda o‘qituvchilarning roli hamda innovatsion yondashuvlarning ahamiyati yoritilgan.

Ushbu tezisda o‘quvchilarda jamoaviy faollikni shakllantirishda o‘yinli metodlarning ahamiyati, ularning ta’lim jarayonidagi o‘rni va samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida o‘yin asosidagi yondashuvlarning o‘quvchilarning ijtimoiy faolligiga, motivatsiyasiga hamda o‘zaro hamkorlik ko‘nikmalariga ko‘rsatgan ta’siri ilmiy jihatdan asoslab berilgan. So‘nggi yillarda o‘tkazilgan xalqaro meta-tahlillar natijasida o‘yinli metodlarning ta’lim samaradorligi o‘rtacha g = 0.46 effekt kattaligiga ega ekani aniqlangan. Mahalliy tajriba natijalari ham o‘yin asosidagi darslarda o‘quvchilarning darsga qatnashish ko‘rsatkichi 71 foizdan 92 foizgacha oshganini ko‘rsatmoqda. Tezisda o‘yinli metodlarning psixologik, ijtimoiy va pedagogik jihatdan ta’sir mexanizmlari ham yoritilgan.

Ushbu tezis oliy ta’lim sohasida ta’lim sifatini oshirish va standartlarni mukammallashtirishning zamonaviy yo‘llarini tahlil qiladi. Tadqiqot milliy va xalqaro huquqiy hujjatlar, raqamli transformatsiya, ta’lim monitoringi, o‘qituvchilarning malakasini oshirish, baholash va attestatsiya tizimi, shuningdek, talabalarni qo‘llab-quvvatlash tizimi asosida olib borilgan. Maqsad – ta’lim sifatini oshirish, samarali standartlarni tatbiq etish va oliy ta’lim muassasalarining xalqaro tan olinishini ta’minlash.

Ushbu maqolada oliy ta’lim tizimida talabalarning mustaqil faoliyatini samarali tashkil etishda raqamli platformalarning o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar yordamida o‘quv jarayonini individuallashtirish, talabalarning mustaqil fikrlashini rivojlantirish hamda ta’lim sifatini oshirish imkoniyatlari yoritiladi. Shuningdek, Google Classroom, Moodle, Coursera kabi raqamli vositalarning afzalliklari va ularni o‘quv jarayoniga integratsiya qilishning amaliy jihatlari ko‘rib chiqiladi.

Yoshlarning tafakkuri va mulohazasini rivojlantirishda didaktik o‘yinlardan foydalanishning ilmiy-pedagogik asoslari, ularning ta’lim samaradorligiga ta’siri hamda o‘quvchilarda mantiqiy fikrlash, mustaqil mulohaza yuritish va ijodiy tafakkurni shakllantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, 2020–2025 yillar davomida o‘yin texnologiyalarining ta’lim tizimidagi o‘sish dinamikasi statistik ma’lumotlar asosida yoritilgan.

Mazkur maqolada o‘qituvchi mahoratining pedagogik fikrlar taraqqiyotidagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Ta’lim jarayonida o‘qituvchining kasbiy kompetensiyasi, ijodkorligi va innovatsion yondashuvlari pedagogik fikrlar rivojiga ta’sir ko‘rsatuvchi asosiy omillar sifatida yoritiladi. Shuningdek, o‘qituvchi mahoratini rivojlantirishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar, refleksiv tahlil va doimiy o‘z ustida ishlashning ahamiyati ilmiy asosda ochib berilgan. Tadqiqot natijalarida o‘qituvchi mahoratini oshirish pedagogik tafakkurning yangilanishi va ta’lim sifatini oshirishda muhim omil ekani isbotlangan.

Mazkur tezisda yuqori sinf o‘quvchilarining bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish texnologiyasi, uning pedagogik ahamiyati hamda ijtimoiy-psixologik ta’siri tahlil qilinadi. Bo‘sh vaqtni to‘g‘ri rejalashtirish o‘quvchilarda ijtimoiy faollik, ijodkorlik va mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Tadqiqotda zamonaviy axborot texnologiyalari, interfaol o‘yinlar va to‘garaklarning o‘quvchi shaxsining har tomonlama kamolotiga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Natijada o‘quvchilarning bo‘sh vaqtini samarali tashkil etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Mazkur tezisda ta’lim jarayonida o‘quvchilarning fikrlash qobiliyatini rivojlantirishda jamoaviy muhit yaratishning ahamiyati va samaradorligi tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’lim tizimida o‘quvchilarning tanqidiy, ijodiy va mantiqiy fikrlashini rivojlantirish ustuvor masalalardan biridir. Tadqiqot davomida jamoaviy o‘qitish metodlari – kichik guruh mashg‘ulotlari, muhokama, aqliy hujum, loyiha asosida o‘qitish va interaktiv topshiriqlarning fikrlash jarayoniga ijobiy ta’siri o‘rganildi. 2023–2025-yillarda o‘tkazilgan ilmiy tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, jamoaviy ta’lim muhitida o‘qigan o‘quvchilarning fikrlash darajasi individual o‘qiganlarga nisbatan o‘rtacha 15–20% yuqori ekanligi aniqlangan. Tadqiqotda shuningdek, jamoaviy o‘qitishning psixologik va pedagogik asoslari, o‘quvchilarning o‘zaro muloqoti, hamkorlik madaniyati hamda o‘qituvchi rahbarligining roli tahlil qilinadi. Natijalar jamoaviy muhitni to‘g‘ri tashkil etish ta’lim samaradorligini sezilarli darajada oshirishini ko‘rsatadi.

Mazkur maqolada bo‘lajak o‘qituvchilarda pedagogik muloqot madaniyatini rivojlantirishning nazariy va amaliy asoslari yoritilgan. Pedagogik muloqot o‘qituvchining kasbiy kompetensiyasini belgilovchi muhim tarkibiy qism bo‘lib, u o‘qituvchi shaxsining emotsional-intellektual tayyorgarligi, kommunikativ mahorati va nutq madaniyati bilan chambarchas bog‘liqdir. Tadqiqotda pedagogik muloqot madaniyatini shakllantirishda empatiya, emotsional barqarorlik, hamkorlik asosidagi o‘qitish metodlari hamda o‘zaro hurmat va muloqot etikasi muhim omil sifatida ko‘rib chiqilgan. Olingan natijalar pedagogik muloqot madaniyatining rivojlanishi bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy yetukligi, psixologik moslashuvchanligi va ta’lim jarayonining samaradorligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatadi.

Ushbu tezisda tadbirkorlik faoliyatida korporativ ijtimoiy mas’uliyat (KIM) siyosatining iqtisodiy ta’siri tahlil qilinadi. KIMning korxona daromadiga, investitsion jozibadorligiga va bozor qiymatiga ijobiy ta’siri ko‘rsatib o‘tilgan. Shuningdek, KIM dasturlarining xodimlar motivatsiyasi, ichki boshqaruv tizimi va korxonaning uzoq muddatli iqtisodiy barqarorligiga qo‘shgan hissasi yoritilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, KIM siyosati zamonaviy tadbirkorlikning raqobatbardoshligini oshiruvchi asosiy omil sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Mazkur tezisda inklyuziv ta’lim sharoitida pedagog kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish va uning psixologik xususiyatlari masalalari tahlil qilinadi. Inklyuziv ta’lim jarayonida pedagogdan yuqori darajadagi kasbiy bilim, pedagogik mahorat bilan bir qatorda empatiya, psixologik barqarorlik, tolerantlik va reflektiv faoliyat talab etiladi. Tadqiqotda pedagog kasbiy kompetensiyasining tarkibiy qismlari, maxsus ehtiyojli o‘quvchilar bilan ishlashda muhim bo‘lgan psixologik omillar hamda ularni rivojlantirish yo‘llari yoritilgan. Shuningdek, pedagog kasbiy kompetensiyasi va psixologik tayyorgarligining inklyuziv ta’lim samaradorligiga ta’siri statistik va nazariy ma’lumotlar asosida asoslab berilgan. Tezis natijalari inklyuziv ta’lim jarayonida pedagoglarning kasbiy va psixologik tayyorgarligini oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqish uchun xizmat qiladi.

Mazkur tezisda tashkilot va mehnat jamoalarida xodimlar o‘rtasida yuzaga keladigan nizolarni samarali hal etishda psixologik vositalarning o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda nizolarning kelib chiqish sabablari, ularning ijtimoiy-psixologik xususiyatlari hamda nizolarni boshqarishda muloqot, empatiya, stressni boshqarish, emotsional intellekt, murosaga kelish va mediatorlik kabi psixologik vositalardan foydalanish mexanizmlari yoritilgan. Psixologik yondashuvlar asosida nizolarni konstruktiv hal etish jamoada sog‘lom psixologik muhitni shakllantirish, xodimlarning ishga qoniqishi va mehnat samaradorligini oshirishga xizmat qilishi ilmiy jihatdan asoslab berilgan.

Ushbu tezisda psixosomatik kasalliklarning mohiyati, ularning kelib chiqish sabablari hamda ijtimoiy muhit bilan o‘zaro bog‘liqligi yoritilgan. Shaxsning ruhiy holati, stress, oilaviy va ijtimoiy munosabatlar, mehnat sharoiti kabi omillarning jismoniy salomatlikka ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotda psixosomatik buzilishlarning oldini olishda sog‘lom ijtimoiy muhit va psixologik barqarorlikning ahamiyati asoslab beriladi.

Mazkur maqolada elektron ta’lim muhitida o‘quv motivatsiyasini shakllantirish masalalarining nazariy va metodik asoslari tahlil qilinadi. Raqamli ta’lim sharoitida motivatsiyaning mohiyati, uning turlari hamda o‘quv jarayoniga ta’siri yoritiladi. Shuningdek, elektron ta’lim vositalari orqali o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishini oshirishda samarali metod va yondashuvlar ko‘rib chiqiladi.

Ushbu maqolada baholash va diagnostika jarayonlarida sun’iy intellekt asosida avtomatlashtirilgan yechimlardan foydalanish masalalari yoritilgan. Sun’iy intellekt texnologiyalarining ta’lim, tibbiyot va psixologiya sohalarida baholash aniqligi, tezkorlik va ob’ektivlikni oshirishdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, avtomatlashtirilgan diagnostika tizimlarining afzalliklari, imkoniyatlari hamda ularni joriy etishdagi muammolar ko‘rib chiqiladi.

Hozirgi davrda raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi bank-moliya tizimining barcha yo‘nalishlariga chuqur ta’sir ko‘rsatmoqda. Ayniqsa, tijorat banklarida raqamli moliyaviy xizmatlarni takomillashtirish masalasi bank tizimining samaradorligi, barqarorligi va raqobatbardoshligini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Raqamli texnologiyalar bank xizmatlarini ko‘rsatish jarayonini tubdan o‘zgartirib, an’anaviy bank faoliyatini zamonaviy, tezkor va mijozga yo‘naltirilgan modelga aylantirmoqda. Natijada, banklar mijozlar ehtiyojini tezroq qondirish, xizmatlar sifatini oshirish va operatsion xarajatlarni qisqartirish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda.

Mazkur maqolada O‘zbekiston va Janubiy Koreya o‘rtasidagi iqtisodiy hamkorlikning hozirgi holati hamda kelajak istiqbollari tahlil qilinadi. Ikki davlat o‘rtasidagi savdo-iqtisodiy aloqalar, investitsiya loyihalari, innovatsion texnologiyalar va infratuzilma rivoji asosiy yo‘nalish sifatida ko‘rib chiqiladi. So‘nggi yillarda Koreya Respublikasi O‘zbekistonning eng muhim strategik sheriklaridan biriga aylanib, sanoatni modernizatsiya qilish, yangi ish o‘rinlari yaratish hamda eksport salohiyatini oshirishda muhim rol o‘ynamoqda. Tadqiqot davomida SWOT tahlil yordamida hamkorlikning kuchli va zaif tomonlari, imkoniyatlari hamda ehtimoliy xavflari yoritiladi.

This article examines the linguacultural interpretation of Uzbek and English phraseological units that convey human spirituality. It analyzes idioms, proverbs, and fixed expressions as reflections of moral and cultural values, drawing on the works of Uzbek and international scholars. The study demonstrates that phraseology is both a linguistic and cultural phenomenon, contributing to the preservation of national identity, intercultural understanding, and the transmission of spiritual heritage in the context of globalization.

So‘nggi yillarda O‘zbekistonda iqtisodiyotni raqamlashtirish jarayoni davlat boshqaruvining barcha sohalarini, jumladan soliq tizimini ham qamrab oldi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida soliq boshqaruvining samaradorligi davlat byudjeti barqarorligini ta’minlash, tadbirkorlik muhitini yaxshilash hamda yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirishda muhim ahamiyat kasb etadi. An’anaviy soliq ma’muriyatchiligi tizimlarida mavjud bo‘lgan ortiqcha byurokratiya, inson omiliga bog‘liqlik, axborot almashinuvidagi sustkashlik va nazorat mexanizmlarining yetarli darajada samarali emasligi raqamli texnologiyalarni joriy etishni taqozo etdi. Shu bois O‘zbekistonda raqamli soliq boshqaruvini shakllantirish va rivojlantirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi.

Raqamli xizmatlar sektori O‘zbekiston iqtisodiyotida eng tez rivojlanayotgan tarmoqlardan biri bo‘lib, elektron to‘lovlar, elektron savdo, onlayn xizmatlar va raqamli platformalar orqali iqtisodiy faollikni sezilarli darajada oshirmoqda. Biroq ushbu sektorning o‘ziga xos xususiyati — tarmoqli effektlar, ma’lumotlar ustunligi va platformaviy markazlashuv — raqobatning cheklanishi va monopol xavflarning kuchayishiga olib kelmoqda. Shu sababli raqamli xizmatlar sektorini monopoliyaga qarshi baholash indikatorlarini ishlab chiqish va qo‘llash milliy iqtisodiy xavfsizlik va bozor barqarorligi nuqtayi nazaridan nihoyatda muhim hisoblanadi.

Жаҳон молия бозорида рақамли технологиялар, финтех стартаплар ва мобил тўлов экотизимларининг жадал ривожланиши анъанавий банк хизматларининг мазмуни ва ташкилий моделини тубдан ўзгартирмоқда. Чакана хизматлар сегментида рақамли каналларни жорий этиш банклар рақобатбардошлигини таъминлаш, харажатларни қисқартириш ва мижозлар қониқишини оширишнинг асосий шартига айланди.

Ushbu maqolada madaniyat muassasalari boshqaruvida art-menejmentning tutgan o‘rni va uning zamonaviy usullari tahlil qilinadi. An’anaviy boshqaruv tizimidan ijodiy menejmentga o‘tishning zarurati, art-menejerning strategik vazifalari va madaniyat markazlarining iqtisodiy barqarorligini ta’minlashdagi roli ko‘rsatib o‘tilgan. Shuningdek, madaniyat sohasi va ijodiy jamoalarga innovatsion loyihalarni jalb qilishning metodik asoslari ishlab chiqilgan.

Mazkur tezisda CLIL (Content and Language Integrated Learning) modeli doirasida “kasbiy kommunikativ kompetensiya” tushunchasining mazmuni lingvodidaktik va kompetensiyaviy yondashuvlar kesishmasida talqin qilinadi. Tadqiqotning konseptual asosida til o‘rgatish jarayonida kasbiy mazmun (fan kontenti) va kommunikatsiya vazifalarini uyg‘unlashtirish orqali o‘quvchining kasbiy muloqotga tayyorgarligini shakllantirish g‘oyasi yotadi. Tezisda kasbiy kommunikativ kompetensiyaning tarkibiy qatlamlari, CLILning 4C modeli bilan munosabati, diskursiy-amaliy ko‘rsatkichlari, o‘quv vazifalarida namoyon bo‘lish mexanizmlari hamda baholashning integrallashgan mezonlari ilmiy asoslanadi. Natijalar kasbiy kommunikativ kompetensiyani CLILda “tilni bilish”dan ko‘ra “kasbiy vazifani til vositasida bajarish” sifatida izohlash maqsadga muvofiqligini ko‘rsatadi.

Bul maqalada Qaraqalpaqstan sharayatında baslawısh klass oqıwshılarınıń ekologiyalıq mádeniyatın qáliplestiriwde sanli texnologiyalardı qollanıwdıń áhmiyeti talqılanadı.

Jinoyatlarni oldini olish tizimini raqamlashtirish masalasi O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli raqamli transformatsiya siyosati bilan uzviy bog‘liqdir. Ushbu jarayon nafaqat texnologik modernizatsiyani, balki huquqiy mexanizmlarni qayta ko‘rib chiqishni ham talab etadi. Shu bois jinoyat profilaktikasini raqamlashtirish masalasini milliy qonunchilik doirasida tizimli tahlil qilish muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi.

Ushbu tezisda O‘zbekiston Respublikasi bank tizimining hozirgi rivojlanish tendensiyalari va strategik istiqbollari tahlil qilinadi. Tadqiqotda bank tizimida amalga oshirilayotgan raqamli transformatsiya jarayonlari, davlat ulushiga ega banklarni xususiylashtirish, moliyaviy inklyuziyani kengaytirish hamda xalqaro moliyaviy standartlarni joriy etish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Shu bilan birga, mobil banking, raqamli banklar, fintech yechimlari, real vaqt rejimidagi to‘lov tizimlari, ochiq bank (Open Banking) konsepsiyasi va sun’iy intellekt asosidagi moliyaviy xizmatlarning rivojlanishi bank tizimining zamonaviy tendensiyalari sifatida ko‘rib chiqilgan.

O‘zbekiston Respublikasining qulay geografik joylashuvi, xilma-xil tabiiy-iqlim sharoiti, boy tarixiy-madaniy merosi, milliy an’analari, urf-odatlari, hunarmandchiligi hamda o‘ziga xos milliy taomlari mamlakatda turizmni rivojlantirish uchun katta salohiyat mavjudligini ko‘rsatadi. Siyosiy barqarorlik va davlat tomonidan olib borilayotgan izchil islohotlar esa ushbu sohaning jadal rivojlanishiga mustahkam zamin yaratmoqda. So‘nggi yillarda turizmni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan ko‘plab farmon va qarorlar qabul qilinib, huquqiy-me’yoriy baza takomillashtirildi, hududlarda yangi turizm loyihalari amalga oshirildi hamda xalqaro hamkorlik kengaytirildi.

Tez o‘zgaruvchan va murakkab globallashuv sharoitida xalqaro munosabatlar va diplomatiyadagi o‘zgarishlar mahsuli sifatida paydo bo‘lgan madaniy va xalq diplomatiyasi siyosiy va harbiy nizolarning ortib borishi bilan yanada muhim ahamiyat kasb eta boshladi. Shu nuqtai nazardan rivojlangan mamlakatlar tashqi siyosatni amalga oshirishda yumshoq kuch konsepsiyasidan maksimal darajada foydalanishga e’tibor qaratmoqdalar. Yumshoq kuch siyosatining amalga oshiruvchi bir necha vositalaridan biri sanaladigan xalq diplomatiyasi va madaniy diplomatiya xalqaro munosabatlar rivojlanishining so‘ngi tendensiyalarida eng samaralisi ekanligi o‘z tasdig‘ini topmoqda.

O‘zbekiston iqtisodiyotini modernizatsiya qilish, davlat ulushini qisqartirish va xususiy sektorni rivojlantirish jarayonida kapital bozorini chuqurlashtirish ustuvor yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. So‘nggi yillarda mamlakatda fond bozori infratuzilmasini takomillashtirish, qimmatli qog‘ozlar emissiyasini kengaytirish hamda IPO (Initial Public Offering) mexanizmlarini joriy etish borasida tizimli islohotlar amalga oshirilmoqda. IPO jarayonlari orqali korxonalar uchun uzoq muddatli moliyaviy resurslar jalb qilish, aholi jamg‘armalarini real sektor rivojiga yo‘naltirish hamda investitsion muhitni yaxshilash imkoniyati yuzaga keladi.