Наука и технология в современном мире

Mazkur maqolada insonning yosh bosqichlari davomida shaxs rivojlanishi va pedagogik psixologiyaning bu jarayondagi roli yoritilgan. Shuningdek, yosh davrlarining psixologik xususiyatlari, ta’lim-tarbiya jarayonida psixologik yondashuvlarning ahamiyati, shaxsning harmonik kamoloti va zamonaviy davrda yosh psixologiyasi fanining dolzarb masalalari tahlil qilingan. Maqolada, ayniqsa, globalizatsiya sharoitida bola va o‘smirlarning ruhiy rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar ko‘rib chiqilgan.

Ushbu tezisda O‘zbekiston sharoitida Pyracantha coccinea Roem. turining ko‘chatlarini jadal yetishtirish va uning plantatsiyasini barpo qilish texnologiyasi bo‘yicha olib borilgan tadqiqot natijalari yoritilgan. Ishda pirakantaning biokimyoviy xususiyatlari, o‘sish sur’atlari, ekish sxemalari, parvarish tadbirlari hamda iqtisodiy samaradorlik tahlil qilingan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, 3×3 metrli ekish sxemasi optimal natijani beradi, mineral o‘g‘itlarning kompleks qo‘llanilishi esa o‘sish ko‘rsatkichlarini 15–20 % ga oshiradi.

Raqamli jamiyat sharoitida oʻqitish texnologiyalari taʼlim jarayonini tubdan oʻzgartirmoqda: sunʼiy intellekt (SI), oʻquv analitikasi, onlayn platformalar, virtual va kengaytirilgan reallik, hamda mobil oʻqitish keng qoʻllanilmoqda. Ushbu maqola zamonaviy oʻqitish texnologiyalarining amaliy holatini Oʻzbekiston misolida tahlil qiladi, dolzarb statistikalarni va xalqaro tendensiyalarni koʻrib chiqadi, texnologik integratsiyaning samaradorligini baholovchi metodologiyani taklif etadi va istiqbolli yoʻnalishlarni muhokama qiladi. Asosiy xulosalar: personalizatsiya va oʻquv analitikasi SI yordamida taʼlim samaradorligini oshirish imkonini beradi, biroq infratuzilma, oʻqituvchilarni qayta tayyorlash va axborot-xavfsizlik muammolari hal qilinishi kerak.

В данной работе представлена оценка диагностической информативности пролиферативного маркера Ki-67 при злокачественных опухолях яичника различных гистологических типов. Наибольшие значения индекса Ki-67 зарегистрированы при дисгерминоме, что отражает её высокую агрессивность и интенсивную васкуляризацию. Для серозных и эндометриоидных опухолей характерна выраженная внутригрупповая гетерогенность показателей. Выявлена достоверная корреляция между плотностью сосудистой сети и уровнем экспрессии Ki-67, что свидетельствует о синергии ангиогенеза и клеточной пролиферации в прогрессии злокачественных опухолей яичника.

Nospetsifik aortoarteriit (NAA) yoki Takayasu kasalligi – aorta, uning shoxlari og‘izlarining obliteratsiyasi va katta-katta muskulli tipdagi arteriyalar devorlarida yuzaga keladigan nospetsifik mahsuldor yallig‘lanish bilan tavsiflangan kasallikdir. Bu patologiya, shu jumladan, sahifada juda kam uchraydi, bu esa uning dolzarb ekanligini belgilaydi.

Ushbu maqolada Birinchi va ikkinchi renissans davridagi olimlarning ilm-fan sohasiga qo‘shgan xissalari va bu davrda yashab ijod qilgan ajdodlarimiz haqida so‘z yuritiladi.

Ushbu maqola turar-joy fondida ta’mirlash qarorlarini “bugungi narx”ga tayanib qabul qilishdan kelib chiqadigan cheklovlarni ko‘rsatadi hamda Life-Cycle Cost Analysis (LCCA) asosida strategik yondashuvni taklif etadi. Yondashuv hudud morfotipi va landshaft-gidrologik sharoitlarni (shahar mikroiqlimi, issiqlik orollari, drenaj) iqtisodiy modelga bog‘laydi. Natijada, minimal EACga ega, ammo xavfsizlik va sanitariya me’yorlariga to‘liq mos ssenariy tanlanib, ekspluatatsion va ijtimoiy xarajatlar loyihaning ilk bosqichidanoq hisobga olinadi.

Ushbu maqolada hasharotlarning rivojlanish davrida g‘umbak (pupa) fazasining biologik va morfologik xususiyatlari, ularning ko‘payish mexanizmlari hamda to‘liq va to‘liq bo‘lmagan metamorfoz jarayonlari tahlil qilingan. G‘umbak bosqichida sodir bo‘ladigan fiziologik o‘zgarishlarning ekologik ahamiyati, shuningdek, hasharotlarning turli sharoitlarga moslashuv imkoniyatlari yoritilgan. Maqola entomologik tadqiqotlar va qishloq xo‘jaligida zararkunandalarni boshqarish strategiyalarida muhim ahamiyatga ega.

Subjective evaluation is how speakers encode personal stance—approval, disapproval, certainty, doubt—through words and constructions. In the axiological lexicon, this appears in attitude words (excellent, unfair), stance operators (must, might, should), and discourse cues (hedges, boosters, sourcing). Drawing on Appraisal Theory and stance research, this note sketches the core layers (lexical, grammatical, discourse), shows how evaluations are scaled and aligned with audiences, and highlights cross-cultural differences that shape value talk.

This research mainly focused on how important critical thinking is for graduate students and how to act in developing it. In today's world, critical thinking is so important that teachers need to use a variety of methods to improve students' critical thinking skills, and understand the importance of writing in cultivating critical thinking and apply it correctly to enhance critical thinking. In addition, the research focused on which tasks and activities to use, and in particular, the importance of mind-mapping, feedback.

Mazkur tadqiqotda talabalarda liderlik qobiliyatining shakllanishiga ta’sir qiluvchi asosiy ijtimoiy-psixologik omillar tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, motivatsion va emotsional omillar liderlik rivojining asosiy determinanti bo‘lib, ularni qo‘llab-quvvatlash uchun psixologik treninglar, jamoaviy faoliyat va o‘zini rivojlantirish dasturlari muhim ahamiyatga ega.

Mazkur tezisda Isajon Sultonning “Alisher Navoiy romanida bosh qahramon-Alisher Navoiy obrazining badiiyati tahlil qilinadi. Shuningdek,yozuvchining qahramon ruhiyati,ma`naviy dunyosi,ijodkorlik yo`li va zamon muhitini yoritishdagi uslubi o`rganiladi.Tadqiqot davomida Navoiy obrazining ma`naviy komillik,adolatparvarlik va xalqparvarlik kabi fazilatlari tahlil etilib,uning milliy adabiyotdagi o`rni yoritiladi.

Zamonaviy bank tizimida raqamli texnologiyalarni joriy etish bank faoliyati samaradorligini oshirish hamda aktivlar portfelini optimal boshqarishning muhim omili sifatida namoyon bo‘lmoqda. Tijorat banklari aktivlarini diversifikatsiya qilish jarayonida “big data”, sun’iy intellekt, blokcheyn va raqamli tahlil platformalaridan foydalanish orqali risklarni aniqlash, foydalilikni prognozlash hamda aktivlar tarkibini muvozanatlashtirish imkoniyatlari kengaymoqda. Xalqaro amaliyotda raqamli bankchilik instrumentlaridan samarali foydalangan banklar aktivlarining barqarorligi va rentabelligi yuqori darajada ta’minlanayotgani kuzatilmoqda. Shu sababli, raqamli texnologiyalar vositasida diversifikatsiya jarayonlarini takomillashtirish O‘zbekiston bank tizimini raqobatbardosh va innovatsion rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Tijorat banklarining barqaror faoliyat yuritishi, avvalo, ularning aktivlar portfeli sifatiga bog‘liq. Aktivlarni diversifikatsiyalash orqali banklar risklarni kamaytirish, muammoli kreditlar ulushini pasaytirish hamda aktivlarning daromadliligini oshirishga erishadilar. Diversifikatsiya jarayoni tarmoqlar, hududlar, valyutalar va muddatlar kesimida aktivlarni taqsimlash orqali ularning sifatini yaxshilashga xizmat qiladi. O‘zbekiston tijorat banklari misolida diversifikatsiya strategiyalarini takomillashtirish, raqamli texnologiyalar asosida aktivlar tuzilmasini optimallashtirish va risklarni boshqarish mexanizmlarini kuchaytirish bank tizimining moliyaviy barqarorligini mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etadi.

Ushbu maqolada olmoshning birikma holda kelib ma’lum bir vazifalarni bajarishi, nutq uslublaridan rasmiy uslubda, o‘quv jarayonida zarur bo‘lgan: ariza, ma’lumotnoma shunga oid ish qog‘ozlarda olmoshli birikmalarning qo‘llanish holatlarining bir qismi yoritildi.

Ushbu maqola avtomobilsozlik sohasida raqamli texnologiyalar, 3D modellashtirish va virtual sinov tizimlarining roli va ahamiyatini tahlil qiladi. Avtomobilsozlik sanoatida raqamli transformatsiya, ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish, xarajatlarni kamaytirish va mahsulot sifatini oshirishga yordam beradi. 3D modellashtirish va virtual sinov tizimlari dizayn, prototiplash va testlash jarayonlarini tezlashtirib, samaradorlikni oshiradi.

Ushbu maqola traktorsozlik sohasida innovatsion materiallar va ularning ekspluatatsion afzalliklarini tahlil qiladi. Zamonaviy traktorlar ishlab chiqarishda yuqori sifatli metall qotishmalar, kompozit materiallar va nano-strukturali polimerlardan foydalanish texnikaning ishlash muddatini uzaytirish, energiya samaradorligini oshirish va texnik xizmat ko‘rsatish xarajatlarini kamaytirishga imkon beradi. Maqolada turli materiallarning mexanik va kimyoviy xususiyatlari, ularning ishlashdagi samaradorligi, korroziyaga chidamliligi va resurs tejash imkoniyatlari o‘rganilgan.

In this thesis, the employment of paralinguistic strategies in English and Uzbek literary works is analyzed. Non-verbal tools of communication, such as body language, gestures, intonation, facial emotions, pauses, tone and others enhances spoken language by adding additional components of communications and in some situations they are dominant to convey message to an addressant. These devices in literary texts guarantee that characters’ speech is natural and represent their social standing, psychological condition, and national identity.  For example, in “Utkan Kunlar”, a novel by Abdulla Qodiriy, the characters’ speech pauses and tone reveal their inner feelings, whereas in Utkir Hoshimov’s works, the characters’ personalities are vividly depicted through the descriptions of their facial expressions and movements.  The dramatic power of pauses and intonation is emphasised in William Shakespeare's plays shows how gestures help to depict characters.

Chaqaloqlik davri inson hayotining eng muhim va sezgir davrlaridan biri boʻlib, bu davrda asosiy jismoniy, hissiy, kognitiv va ijtimoiy qobiliyatlar shakllanadi. Ushbu maqolada chaqaloqlik davrining oʻziga xos xususiyatlari, rivojlanishning asosiy qonuniyatlari, shuningdek, bu davrda bolaning rivojlanishiga taʼsir koʻrsatuvchi omillar keng yoritilgan. Maqolada chaqaloqlik davridagi sensor va motor qobiliyatlar, til rivojlanishi, hissiy va ijtimoiy munosabatlar, shuningdek, oila va atrof-muhitning taʼsiri tahlil qilingan. Chaqaloqlik davrini toʻgʻri tushunish va uning ahamiyatini anglash bolaning kelajakdagi rivojlanishi uchun muhim hisoblanadi.

Ushbu tezisda autizm spektoriga ega bo‘lgan bolalarda kommunikatsiya ko‘nikmalarining rivojlanish jarayoni, ularni shakllantirishda qo‘llaniladigan metodlar va pedagogik-psixologik yondashuvlar tahlil etiladi. Nutqiy va noverbal muloqotdagi cheklovlarni bartaraf etish, ijtimoiy muloqotga tayyorlash, ijobiy muloqot muhitini yaratish usullari yoritilgan.

Ushbu maqolada laboratoriya sharoitida xaroratning bug‘doy urug‘larining unuvchanlik ko‘rsatkichi va uning davomiyligiga ta’siri aniqlanilgan bo‘lib, xaroratning pasayishi unuvchanlikni pasayishiga olib keldi, unuvchanlik davomiyligini o‘shirdi, Laboratoriya sharoitida urug‘larni unuvchanligini aniqlashning eng maqbul muddat deb 5 kun, eng maqbul xaroratlar esa 20-25 ⁰C xaroratlarlar tavsiya qilindi. Genotiplarni sovuqqa chidamliligini 5 kun davomida, 5 ⁰C xaoratda, past xaroratda to‘liq unuvchanlikni 12 kun muddatda aniqlash tavsiya etiladi. Yuqori xaroratga chidamliligini esa 35⁰C xaroratda, 5 kun davomida aniqlash mumkinligi xaqida tavsiya berilg‘an.

In this scientific study, the production data from the 510 kW solar power plant located on the campus of Qarshi State University were analyzed to explore the potential of artificial intelligence (AI) in forecasting energy generation. Using the Random Forest regression model, the impact of meteorological factors—including temperature, relative humidity, wind speed, and atmospheric pressure—on energy production was evaluated. The model was trained on 2024 data and tested using data from January–February 2025. According to the results, the model achieved a forecasting error in the range of 17–23 kW, demonstrating that the AI-based approach is well-suited to Qarshi’s climatic conditions and holds practical significance.

Мақолада Фарғона вилояти шароитида сунъий усулда уруғлантирилган она асалариларнинг кунлик тухум қўйиши ва бу жараённинг кунсайин ўсиши тўғрисидаги ҳамда эркак асалариларнинг бу жараёнда етилиш даврлари тўғрисидаги маълумотлар келтирилган.

Ushbu tezisda xorijiy til va boshqa fanlarni o‘qitishda rolli o‘yinlar metodidan foydalanish orqali o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash, kommunikativ kompetensiya va hamkorlik madaniyatini rivojlantirish masalalari yoritilgan. Tadqiqotda bu metodning CLIL yondashuvi bilan uyg‘unlashuvi, o‘quvchilarning mustaqil tahlil qilish va mantiqiy xulosa chiqarish salohiyatiga ta’siri tahlil qilingan.

Сочетание сахарного диабета 2 типа и ожирения представляет собой один из наиболее сложных клинических вариантов метаболического синдрома. Ожирение является не только фактором риска для развития диабета, но и ключевым механизмом, поддерживающим инсулинорезистентность, гипергликемию и дислипидемию. У таких пациентов значительно возрастает вероятность сердечно-сосудистых осложнений, хронической болезни почек и ранней смертности.

Ushbu tezisda bugungi kunda iste’dod bu faqat san’at, ilm yoki adabiyotdagi muvaffaqiyat emas, balki bu dunyni ko’rish, tushunish va unga o’z hissasini qo’shish qobilyati ekanligi  haqida fikr va mulohazalar beriladi.

This article discusses the professionalism and teaching methods of teachers of law.

Ushbu maqolada turizm xizmatlari eksportini cheklovchi omillar hamda yashil iqtisodiyot tamoyillarini joriy etishdagi asosiy muammolar tahlil qilinadi. Jahon va O‘zbekiston tajribasi misolida ekologik, iqtisodiy, institutsional va infratuzilmaviy to‘siqlar aniqlangan. Tadqiqotda statistik tahlil, qiyosiy yondashuv va tizimli tahlil metodlari qo‘llanilgan. Natijalar turizm eksportining barqaror rivojlanishi uchun kompleks yechimlar zarurligini ko‘rsatadi.

G’o’zaning yovvoyi va yarim yovvoyi turlarining noyob belgi-xususiyatlarini o’rganish va tahlil qilish, yangi nav yaratishda turlararo  murakkab duragaylash uslubining samaradorligi, chatishtirish davomida kuzatiladigan kamchiliklar, madaniy navlar genotipini boyitishda yovvoyi turlarning ahamiyati, turlararo duragaylashda kuzatiladigan genetik qonuniyatlarni o’rganish va tahlil qilish borasida AQSh, Xitoy, Hindiston, Pokiston va boshqa yetakchi paxtachilik davlatlarining ilmiy markazlari va oliy ta’lim muassasalarida tadqiqodlar olib borilgan va ular hozirgi kunda ham davom ettirilmoqda.

The modernization of fruit and grape production in Uzbekistan has become a cornerstone of the country’s agricultural transformation. This study examines the economic efficiency of adopting modern technologies such as drip irrigation, greenhouse management, mechanization, and post-harvest processing within Uzbekistan’s horticultural and viticulture sectors. Using secondary data from the Food and Agriculture Organization (FAO), the World Bank, and the Ministry of Agriculture of Uzbekistan (2020–2024), the research employs a qualitative and descriptive approach. Results indicate that technological innovation significantly enhances productivity, reduces post-harvest losses, and increases export competitiveness. However, the high initial costs, limited financial access, and skill shortages remain barriers to full-scale adoption. The study concludes that targeted policy incentives, farmer training, and sustainable financing mechanisms are essential to ensure long-term economic efficiency and environmental resilience.

Мақолада бугунги кунда долзарб масалалардан бири бўлган, Қашқадарё ҳавзасида саноат корхоналарининг, жумладан нефть ва газ саноати корхоналарини теварак-атрофга таъсири ўрганилган. Ushbu muammolarni shakllanishida tabiiy hamda antropogen omillarning roli, uni bartaraf etish чора  tadbirlari haqida bayon etilgan.

Maqolada bugungi kunda dolzarb masalalardan biri bo‘lgan, Qashqadaryo havzasida suv resurslarni shakillanishi bayon etilgan. Qashqadaryo daryosi vaularning irmoqlari ularning zahiralari tuyinish manbalarining mavjudligi  xo`jalikdagi ahamiyati o`rganilgan.

So‘nggi yillarda sun’iy intellekt va kompyuter ko‘rish yo‘nalishlari juda tez rivojlanmoqda. Xususan, inson yuzini aniqlash, tanib olish va kuzatish algoritmlari xavfsizlik tizimlari, biometriya, sog‘liqni saqlash, transport va ta’lim sohalarida katta ahamiyatga ega bo‘lib bormoqda. An’anaviy yondashuvlar (Haar Cascade, HOG+SVM) cheklangan imkoniyatlarga ega bo‘lsa, chuqur o‘rganishga asoslangan metodlar (CNN, YOLO, ResNet) yuqori aniqlik va tezlikni ta’minlaydi.

Digital transformation in the Republic of Uzbekistan is not only a technological but also a cultural and communicative process that affects business, society, and brand identity. Amid the implementation of national programs — “Uzbekistan–2030” and “Digital Uzbekistan–2030” — companies face the need to rethink their communication strategies. Despite strong market potential, digitalization brings several challenges: a shortage of specialists, fragmented communications, limited analytics, and weak content localization. This study explores the integration of PR, marketing, and SMM as key directions for building effective digital brand communication and offers practical approaches to enhancing transparency, engagement, and audience trust in the digital environment.

Ushbu maqola xizmat ko‘rsatish jarayonida mijozning faol ishtirokini nazariy jihatdan o‘rganadi hamda turizm va no-turizm sohalarida qiymat yaratish  jarayonining qo‘shma (co-creation) modeli orqali tahlilini taqdim etadi. So‘nggi yillarda tajriba iqtisodiyoti (experience economy) sharoitida mijozlar endi passiv iste’molchi emas, balki xizmat sifatining faol hamyaratuvchisiga aylanmoqda. Shu nuqtai nazardan, maqolada xizmat dizayni, mijoz ishtiroki, tajriba qiymati va xizmat jarayonida hissiy hamkorlik tushunchalari nazariy asosda ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, qo‘shma yaratuvchanlik modeli nafaqat turizmda, balki sog‘liqni saqlash, ta’lim, moliya va chakana savdo kabi boshqa xizmat tarmoqlarida ham raqobat ustunligini ta’minlashda muhim omil hisoblanadi.

So‘nggi o‘n yillikda global turizm sohasi raqamli transformatsiya jarayonlari ta’sirida jadal rivojlanmoqda. Raqamlashtirish inson resurslarini boshqarish (HRM) tizimlariga tub o‘zgarishlar kiritdi. Sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (big data), bulutli texnologiyalar, onlayn o‘qitish platformalari, avtomatlashtirilgan ishga qabul tizimlari va masofaviy ish shakllari turizm korxonalarida HR jarayonlarini soddalashtirib, ularning samaradorligini oshirmoqda. Shu bilan birga, raqamli transformatsiya insoniy omil, xodim motivatsiyasi, ishchi madaniyati va korporativ qadriyatlarning o‘zgarishiga ham sabab bo‘lmoqda. Ushbu maqola raqamlashtirish jarayonlarining jahon turizm sohasidagi inson resurslarini boshqarish amaliyotlariga nazariy ta’sirini tahlil qiladi. Tadqiqotda e-HRM, raqamli transformatsiya, va inson markazli boshqaruv nazariyalari o‘rganilib, texnologiya va inson omili o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlash zaruriyati asoslanadi.

The hypothalamus is a fundamental neuroanatomical structure that plays a central role in maintaining metabolic balance and coordinating the interactions between the nervous and endocrine systems. Situated beneath the thalamus and forming part of the diencephalon, it consists of multiple regions and nuclei that govern essential physiological processes, including thermoregulation, appetite control, reproduction, and hormonal secretion. Through its direct connection with the pituitary gland, the hypothalamus exerts wide-ranging influence over homeostatic and behavioral mechanisms.

Mazkur ilmiy ishda Qoraqalpog‘iston Respublikasining turli ekologik sharoitida yashovchi reproduktiv yoshdagi qizlarning morfofunksional ko‘rsatkichlari tahlil qilindi. Tadqiqotning maqsadi  ekologik omillar ta’sirida yosh ayollar organizmining jismoniy va fiziologik rivojlanishidagi o‘zgarishlarni aniqlashdan iborat. Tadqiqot davomida antropometrik (bo‘y, vazn, ko‘krak qafasi aylanasi, troxanter indeksi) hamda fiziologik (arterial qon bosimi, o‘pkaning tiriklik sig‘imi, bilak kuchi) ko‘rsatkichlar o‘rganildi. Olingan natijalar Qoraqalpog‘istonning ekologik noqulay hududlarida yashovchi qizlarda tana massasi indeksi va o‘pka hajmi pasayganini, arterial qon bosimining esa gipotoniya yo‘nalishida ekanini ko‘rsatdi. Shuningdek, ekologik toza zonalarda yashovchi talabalarda morfofunksional ko‘rsatkichlar me’yorga yaqin bo‘lgani aniqlandi. Tadqiqot natijalari ekologik omillarning inson salomatligiga, ayniqsa reproduktiv yoshdagi ayollar organizmiga ta’sirini baholashda ilmiy va amaliy ahamiyatga ega.

This paper explores the dynamics of investment processes in the Namangan region of the Republic of Uzbekistan, highlighting their structural composition, sources of financing, and the main factors influencing regional development. The study aims to analyze the current state of investment activity, assess its socio-economic impact, and identify the distinctive features that shape the investment climate in the region.

Цель работы — проанализировать современные научные данные о взаимосвязи витамина D и сахарного диабета, выявить возможные механизмы влияния, оценить результаты клинических исследований и определить перспективы применения витамина D в профилактике и лечении диабета. В ходе обзора использованы международные источники (PubMed, Google Scholar, Endocrine Society Guidelines, NEJM, BMC Endocrine Disorders и др.). Показано, что дефицит витамина D ассоциирован с повышенным риском развития сахарного диабета 2 типа, инсулинорезистентностью и нарушением функции β-клеток. Витамин D оказывает влияние на гомеостаз глюкозы через модуляцию кальциевого обмена, противовоспалительные механизмы и активацию рецептора VDR.