Мазкур илмий мақолада маҳаллаларда хавфсиз муҳит яратиш ва ҳуқуқбузарликларнинг барвақт олдини олиш тизими самарадорлигини ошириш бўйича манзилли чора-тадбирларнинг ташкилий-ҳуқуқий асослари комплекс таҳлил қилинган. Хусусан, профилактика кичик инспектори лавозимини жорий этиш, миграцион профилактика бўлинмалари ва маъмурий конвой гуруҳларини ташкил этиш, маҳалла ҳуқуқ-тартибот масканлари фаолиятини йўлга қўйиш, ахборот тизимларини интеграция қилиш орқали ижтимоий профилактикани автоматлаштириш масалалари илмий-назарий ва амалий жиҳатдан ёритилган. Шунингдек, KPI асосида баҳолаш, “намунали хавфсиз кўча” ва “намунали хавфсиз уй” каби ташаббуслар орқали жамоатчилик иштирокини кучайтириш механизмлари таҳлил қилинган. Тадқиқот натижалари маҳалла даражасида ижтимоий профилактикани кучайтириш ва жамоат хавфсизлигини таъминлашда манзилли бошқарув моделининг аҳамиятини асослаб беради.

Жаҳондаги ривожланган мамлакатларда таълим барқарор тараққиётни таъминловчи асосий омил сифатида эътироф этилиб, 2030 йилгача белгиланган халқаро таълим концепциясида сифатли таълим олиш имкониятларини кучайтириш ва кенгайтириш, ижтимоий ва ўқувчиларнинг маданий хуқуқларини ҳимоя қилиш ва таълим-тарбия жараёнини такомиллаштиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда .

Мазкур мақолада ҳудудларда жиноятчиликни олдини олиш жараёнида қонун устуворлигини таъминлаш чораларининг назарий-ҳуқуқий ва амалий жиҳатлари комплекс таҳлил қилинган. Жиноятларни ҳисобга олишда шаффофликни таъминлаш, жиноят ишини қўзғатишни асоссиз рад этиш ҳолатларига барҳам бериш, мурожаатларни мажбурий рўйхатга олиш, рақамли мониторинг тизимларини жорий этиш ҳамда жамоатчилик назоратини кучайтириш каби механизмлар қонун устуворлигининг институционал кафолатлари сифатида асослаб берилган. Шунингдек, электрон ахборот тизимлари, мобил иловалар ва интеграциялашган маълумотлар базалари орқали жиноятчилик профилактикасини кучайтириш масалалари илмий манбалар ва расмий статистик маълумотлар асосида ёритилган. Тадқиқот натижалари қонун устуворлигини таъминлаш жиноятчиликни барқарор камайтиришнинг асосий шарти эканини кўрсатади.

Ушбу тезисда босқинчилик жиноятининг криминологик жиҳатлари, унинг келиб чиқиш сабаблари ва профилактика чоралари ҳар томонлама таҳлил этилган. Муаллиф жиноятнинг ижтимоий-иқтисодий, психологик ва ахлоқий детерминантларини ҳамда жиноятчи шахсининг ўзига хос хусусиятларини аниқлашга алоҳида эътибор қаратган. Тадқиқотда қиёсий-ҳуқуқий ва синтез методлари асосида босқинчилик жиноятининг ижтимоий моҳияти ҳамда унинг виктимологик хусусиятлари очиб берилган. Натижада ушбу жиноятнинг олдини олишда умумижтимоий ва махсус профилактика чораларининг уйғунлашуви муҳим аҳамият касб этиши илмий жиҳатдан асосланган. Шунингдек, жамоатчилик фикрини мунтазам ўрганиш ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ҳамкорлигини кучайтириш профилактиканинг самарадорлигини ошириш омилларидан бири сифатида кўрсатилган.

Замонавий  таълимда  педагогик  ва  ахборот  технологиялари интеграциясидан  фойдаланиб  дарсларни  ташкил  этиш  янгидан-янги  педагогик тафаккурлашни, фикр юритишни шунингдек, олий таълимда талабаларда касбий ва фанга бўлган мотивацияни кучайтириш учун педагогик ва ахборот технологиялари интеграциясидан фойдаланиб дарсларнинг янгича усулларни татбиқ этишни тақозо этмоқда.

This study analyzes the mechanisms for implementing crime prevention in the regions from scientific-theoretical and practical perspectives. The roles of organizational management, interdepartmental coordination, mahalla institute activities, targeted social prevention, work with specific categories of individuals, property protection mechanisms, and the application of digital technologies and scientific approaches in the crime prevention system are elucidated. The possibilities of stabilizing the criminogenic situation through effective distribution of forces and resources at the mahalla level, working based on "road maps," strengthening the activities of prevention inspectors, and ensuring public participation are substantiated. Based on scientific research and official data, it is concluded that the comprehensive and harmonious implementation of preventive mechanisms will contribute to a sustainable reduction in crime.

Ушбу мақола вояга етмаганларнинг ҳуқуқларини ишончли ҳимоя қилиш ва уларга нисбатан содир этиладиган жиноятларнинг профилактикаси масалаларига бағишланган. Ҳуқуқий ҳамда ижтимоий жиҳатдан вояга етмаганлар ҳуқуқларини таъминлашда халқаро стандартлар ва миллий қонунчиликнинг муҳим ўрни таъкидланади. Ўзбекистонда вояга етмаганларнинг ҳуқуқлари ва манфаатларини ҳимоя қилиш давлат сиёсатида устувор йўналиш ҳисобланади ва бу борада Президент Ш.М.Мирзиёевнинг фикрлари келтирилган. Мақолада вояга етмаганлар иштирокида содир этилган жиноятларнинг статистикаси ва уларнинг асосий сабаблари — оилавий муҳит, таълимдаги камчиликлар, интернет хавфлари ҳамда ижтимоий назоратнинг етишмаслиги таҳлил қилинган. Шунингдек, мақолада жиноятчилик профилактикасининг аҳамияти, мактабларда ҳуқуқий тарбиянинг ўрни, профилактика инспекторларининг фаолияти ва уларнинг малакасини ошириш заруратига алоҳида эътибор қаратилади. Вояга етмаганларга нисбатан жинсий зўравонлик ва бошқа жиноятлар юзасидан қонунчиликдаги бўшлиқлар ҳам кўриб чиқилган. Халқаро тажриба ва БМТ ҳамда ЮНИСЕФ маълумотлари асосида вояга етмаганларни ҳимоя қилишнинг комплекс ёндашуви, жумладан ҳуқуқий, психологик ва ижтимоий қўллаб-қувватлаш чоралари таклиф қилинган. Мақола, шунингдек, жиноятлар профилактикасини кучайтириш учун қонунчиликни такомиллаштириш ва ижтимоий ёндошувларни ривожлантиришни тавсия этади.

Ушбу мақолада маҳалла ҳуқуқ-тартибот масканларида катта профилактика инспекторининг ахборот-таҳлил ва режалаштириш фаолиятини такомиллаштириш масалалари комплекс тарзда ўрганилган. Жамиятда ҳуқуқбузарликлар профилактикасини таъминлашда ахборотларни тўплаш, таҳлил қилиш ва улар асосида манзилли чора-тадбирларни режалаштириш катта профилактика инспектори масъулиятининг муҳим йўналишларидан бири экани таъкидланган. Тадқиқотда амалдаги статистик маълумотларнинг сифатини ошириш, ахборот алмашинувини оптималлаштириш, рақамли платформалардан фойдаланиш, хавф гуруҳига кирувчи шахсларни аниқлашда аналитик ёндашувни кучайтириш бўйича амалий таклифлар ишлаб чиқилган..

In the context of increasing environmental problems, the role of prosecutors in ensuring compliance with energy conservation regulations and improving energy efficiency is becoming increasingly important. This article explores the critical need to improve prosecutorial oversight of law enforcement in the energy sector. By analyzing the current legal framework, procedural failures, and cooperation between the prosecution and law enforcement agencies, the study will identify strategies to strengthen oversight and accountability. Through enhanced training, policy reform, and technology integration, the paper proposes a holistic approach to empowering prosecutors to effectively enforce energy-saving regulations. The findings aim to contribute to a more responsible energy management system that meets sustainability goals.

Мақолада Ўзбекистонда ижтимоий шериклик институционал механизмларининг 2005-2023 йиллар оралиғидаги ривожланиш босқичлари таҳлил қилинади. Муаллиф давлат ва фуқаролик жамияти институтлари ўртасидаги ҳамкорликни тартибга солувчи асосий норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ўрганиб, уларнинг институционал механизмларга таъсирини баҳолайди. Тадқиқотда Президент қарор ва фармонлари, Вазирлар Маҳкамаси қарорлари асосида ижтимоий шериклик тизимининг ташкилий-институционал, молиявий, мониторинг ва ахборот-коммуникатив механизмларининг шаклланиши жараёни кўриб чиқилган. “Ўзбекистон-2030” стратегияси доирасида маҳалла институтининг ролини кучайтириш масалалари батафсил таҳлил этилади.

Мақола ҳозирги кунда айрим тоифадаги хотин қизлар ҳуқуқларининг етарлича таъминланмаётганлиги, уларга нисбатан турли кўринишдаги тазйиқ ва зўравонликлар содир этилиш ҳолатлари ҳамон давом этаётганлигини инобатга олган ҳолда, замонавий оламда оммалашиб бораётган ислом феминизми қанчалик фойда бераётганлиги тарғибот ташвиқот ишларининг жадаллашуви ҳамда хотин қизларга ҳуқуқий моддий ижтимоий маънавий руҳий ёрдам бериш ва уларни реабилитация қилиш даволаш ва бошқа ҳимоя чораларини механизмини кучайтириш улардан жиноят содир этиш ёки яшириш ёҳуд уларни турли кўринишларда эсплутуация қилинишининг олдини олишга қаратилган таклиф ва тавсиялар тизимини ўз ичига олган.

Ушбу мақолада коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар профилактикасида ички ишлар органларининг ўрни, функциялари ва замонавий ёндашувлари атрофлича таҳлил қилинган. Тадқиқотда коррупциянинг келиб чиқиш сабаблари, унинг давлат бошқаруви ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар фаолиятига кўрсатадиган салбий таъсири, шунингдек профилактика чораларининг тизимли равишда ташкил этилиши масалалари ёритилади. Мақолада ички ишлар органларининг ахборот-аналитик фаолияти, коррупсион хавф-хатарларни эрта аниқлаш, хизмат интизоми ва этик нормаларга риоя этилишини назорат қилиш, шаффофликни кучайтириш ҳамда жамоатчилик билан ўзаро ҳамкорликни йўлга қўйиш каби йўналишлардаги фаолияти асослаб берилади. Шунингдек, рақамли технологияларни жорий этиш, очиқ маълумотлар тизимини кенгайтириш ва профилактика самарадорлигини оширишга қаратилган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган.

Божхона қоидаларини бузиш билан боғлик ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш ва профилактика чораларини такомиллаштириш мақоласида божхона фаолиятининг аҳамияти, божхона қоидаларини бузишнинг салбий оқибатлари ва уларнинг олдини олиш йўллари муҳокама этилади. Мақолада профилактика инспекторининг махсус чора-тадбирларини такомиллаштиришнинг зарурлиги, инновацион технологияларни жорий этиш, қонунчиликнинг такомиллаштирилиши, жамоатчиликнинг иштирокини кучайтириш ва халқаро ҳамкорликнинг аҳамияти ҳақида батафсил тўхталанади. Шунингдек, мақолада Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармон ва қарорларига мувофик божхона фаолиятининг ривожлантиришига оид таклифлар баён этилади.

Ушбу мақолада Ўзбекистон Республикасида вояга етмаганлар жиноятчилигининг 2021–2024 йиллар давомидаги ҳолати таҳлил қилинган. Тадқиқотда Давлат статистика қўмитаси, миллий ва халқаро манбалар маълумотлари асосида жиноятчиликнинг умумий динамикаси, ижтимоий таркиби ва ҳудудий хусусиятлари ўрганилган. Таҳлил натижаларига кўра, 2021–2023 йилларда вояга етмаганлар томонидан содир этилган жиноятлар сонида ўсиш тенденцияси кузатилган бўлса, 2024 йилда мазкур кўрсаткичнинг пасайиши қайд этилган. Бу ҳолат давлат томонидан амалга оширилаётган профилактика чоралари, “Ёшлар дафтари” дастурлари ва таълим тизимидаги ислоҳотлар самарасини акс эттиради. Шу билан бирга, тадқиқот жиноятчиликнинг олдини олишда оила, таълим муассасалари, маҳалла ва ички ишлар органлари ўртасидаги ҳамкорликни кучайтириш зарурлигини кўрсатади. Мақолада вояга етмаганлар жиноятчилигига таъсир этувчи ижтимоий, иқтисодий ва психологик омиллар аниқланиб, профилактика тизимини такомиллаштириш бўйича илмий асосланган таклифлар ишлаб чиқилган.

Мазкур тезисда маҳалла бюджетини яратиш жараёнида жамоатчилик назоратини кучайтириш йўллари ҳақида сўз боради. Жамоатчилик назорати маҳалла фаолиятининг муҳим йўналиши бўлиши кераклиги қайд этиб ўтиалди.

Мақола ёшлар орасида экстремизмнинг олдини олишга қаратилган замонавий ва янгича механизмларга бағишланган. Унда экстремизмнинг ёшлар орасида тарқалиш сабаблари, ижтимоий, мафкуравий ва психологик омиллари таҳлил қилинади. Экстремистик ғояларга қарши курашишда инновацион ёндашувлар, жумладан, рақамли технологиялар, ижтимоий тармоқлар ва таълим тизими орқали профилактика чоралари кўриб чиқилади. Шунингдек, ёшларнинг мафкуравий иммунитетини кучайтириш ва уларни ижтимоий фаолликка жалб қилиш бўйича таклифлар илгари сурилади.

Ушбу мақолада профилактика инспекторининг таълим муассасаларида таҳсил олаётган ҳуқуқбузарликлар содир этиш эҳтимоли юқори бўлган талабалар билан ишлашда якка тартибдаги профилактиканинг ўрни ва аҳамияти илмий-назарий асосда таҳлил қилинади. Тадқиқотда талабалар ўртасида ҳуқуқбузарликка мойилликка таъсир этувчи омиллар, уларни аниқлаш усуллари, индивидуал профилактик тадбирларни ташкил этиш ва уларнинг самарадорлигини ошириш механизмлари ўрганилган. Шунингдек, профилактика инспектори, таълим муассасалари маъмурияти, психологлар ва жамоатчилик ўртасидаги ҳамкорликнинг ўзига хос хусусиятлари ёритилган. Мақолада индивидуал профилактика жараёнини такомиллаштириш, хавф гуруҳига мансуб талаба шахсини ижтимоий қўллаб-қувватлаш, таълим муҳитини соғломлаштириш ва ҳуқуқбузарликлар профилактикасини кучайтириш бўйича амалий таклифлар илгари сурилади.

Маҳаллий давлат ҳокимияти органлари норма ижодкорлиги роли ва аҳамиятини ўрганиш давомида, давлат томонидан қонун устуворлиги ва қонунийликни таъминлаш юзасидан олиб борилаётган ташкилий-ҳуқуқий чораларни қайд этиш лозим. Ушбу соҳада қабул қилинган муҳим ҳужжатлардан бири Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 13 декабрдаги “Конституция ва қонун устуворлигини таъминлаш, бу борада жамоатчилик назоратини кучайтириш ҳамда жамиятда ҳуқуқий маданиятни юксалтириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ–4551-сон қароридир.

Ушбу мақола жамоат хавфсизлигини таъминлашнинг ташкилий-ҳуқуқий жиҳатларини такомиллаштириш масалаларига бағишланган. Унда ҳуқуқ-тартибот органларининг фаолиятини оптималлаштириш, қонунчилик базасини мустаҳкамлаш ва фуқаролик жамиятининг иштирокини кучайтириш орқали хавфсизликни таъминлаш йўллари таҳлил қилинади. Мақола юртимизда амалга оширилаётган ислоҳотлар, ташкилий механизмларни яхшилаш зарурати ва ҳуқуқий нормаларнинг амалий қўлланилиш масалаларига эътибор қаратади. Шунингдек, фуқароларнинг ҳуқуқий маданиятларини ошириш, шаффофлик ва ҳисоботдорликни таъминлаш масалалари кўриб чиқилади..

Кенг кўламли ислоҳотларда ёшларнинг ижтимоий-сиёсий ролини кучайтириш барча халқларга хосдир. Бунинг сабаби шундаки, ёшларнинг янги вазиятларга мослашиш даражаси ёки янгиликка интилиш даражаси юқори, шунинг учун улар жамиятдаги ўзгаришлардан четда қола олмайди.   

Ушбу мақолада коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар профилактикасида ички ишлар органларининг ўрни, функциялари ва замонавий ёндашувлари атрофлича таҳлил қилинган. Тадқиқотда коррупциянинг келиб чиқиш сабаблари, унинг давлат бошқаруви ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар фаолиятига кўрсатадиган салбий таъсири, шунингдек профилактика чораларининг тизимли равишда ташкил этилиши масалалари ёритилади. Мақолада ички ишлар органларининг ахборот-аналитик фаолияти, коррупсион хавф-хатарларни эрта аниқлаш, хизмат интизоми ва этик нормаларга риоя этилишини назорат қилиш, шаффофликни кучайтириш ҳамда жамоатчилик билан ўзаро ҳамкорликни йўлга қўйиш каби йўналишлардаги фаолияти асослаб берилади. Шунингдек, рақамли технологияларни жорий этиш, очиқ маълумотлар тизимини кенгайтириш ва профилактика самарадорлигини оширишга қаратилган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган.

Ҳуқуқбузарликлар жамиятда ҳуқуқий тартиботга таъсир этувчи муҳим омиллардан бири ҳисобланади. Бундай ҳолатларда жабрланган шахсларнинг жамиятга қайтишини таъминлаш ва уларнинг ижтимоий ҳимоясини кучайтириш профилактика инспекторлари зиммасига юклатилган асосий вазифалардан бири ҳисобланади. Ушбу мақолада профилактика инспекторининг жабрланган шахсларни ижтимоий реабилитация қилиш борасидаги фаолияти, уни такомиллаштириш йўллари ва замонавий ёндашувлар таҳлил қилинади.

Ушбу мақола Ўзбекистон Республикасида ҳуқуқбузарликлар профилактикасида ижтимоий реабилитация ва мослаштириш тартиби шартини такомиллаштириш бўйича қабул қилинган қарорни академик услубда таҳлил этади. Қарорнинг асосий йўналишлари – оилавий-маиший зўрликнинг олдини олиш, жабрланганларни реабилитация қилиш, давлат органлари ва фуқаролик жамияти билан ҳамкорликни кучайтириш, инфратузилма яратиш ва "Маиший зўрлик ишлатишнинг олдини олиш тўғрисида"ги қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш сифатида кўриб чиқилади. Халқаро олимларнинг тадқиқотларига таяниб, қарорнинг рецидивни 20–50% га камайтириш ва жамият хавфсизлигини ошириш потенциали таҳлил қилинади. Натожада, қарор мамлакат ислоҳотларига ҳамоҳанг бўлиб, ижтимоий-ҳуқуқий тизимнинг самарадорлигини юксалтиради.

Сўнги йилларда маҳкумлар ҳуқуқларини таъминлашда жазони ижро этиш муасссалари давлат органлари ва улар ўртасида ижтимоий шерикликни кучайтириш, таъсирчан жамоатчилик назоратини амалга ошириш, шунингдек, ушбу соҳани тартибга солувчи ҳуқуқий базани такомиллаштириш борасида изчил ишлар олиб борилди.

Тобора ортиб бораётган интеграция жараёнлари миллий ва халқаро жиноят ҳуқуқининг ўзаро яқинлашувига олиб келмоқда. Шу муносабат билан, жиноий адлия органлари ходимлари қонунларни, халқаро жиноят ҳуқуқи нормаларини паст даражада билиши, тегишли ҳуқуқий нормаларни қўлламаслиги ва жиноят ишлари бўйича органларнинг ходимларининг ҳуқуқни муҳофаза қилишдаги ҳуқуқий онгининг халқаро ташкилотлар томонидан салбий деб баҳолашга олиб келиши мумкин. Шуни олдини олиш мақсадида миллий ва халқаро жиноят ҳуқуқининг ўзаро таъсирини кучайтириш орқали қонунчиликни ривожлантириш янги тенденцияларидан бирига айланмоқда.