Maqolada  sharq  xaqlarida  qadriyatshunoslik  sohasidagi  amalga oshirilgan evolutsion konsepsiyalarda ilgari surilgan masalalar va erishilgan yutuqlar  misollar va adabiyotlar  tahlili orqali  keltirib o’tilgan. G’arb falsafasidagi aksiologik nazaryalarning g’arb  aksiologik nazaryalari bilan farqi shundaki, g’arb aksiologiyasida  inson masalasi ilgarilab ketgan  bo’lsa sharq aksiologiyasida esa  insonning axloqi va ma’naviyati masalalari siyosatga ta’sir etuvchi vosita darajasida o’rganilgan.

Mazkur maqolada Sharq to’g’risida shakillangan bilimlar sharqshunoslik tizimi va uning asosidagi metodologiyalar va nazariyalarning paradigmal xarakteriga alohida e’tibor berildi. Sharqning falsafiy  o’ziga xos autentligi va g’arb falsafiy tafakkuri o’rtasidagi umumiy qadriyatlari ko’rib chiqildi va diferensial jihatlar topildi.  Shuningdek, g’arb fikir maktablarida shakillangan sharqshunoslik nazariy metodologik yondashuvlarini bugungi kunda qaytadan ko’rishning obyektiv, zamonaviy sharqshunoslik uchun muhim bo’lgan jihatlari ochib berildi.

Ushbu maqolada Abu Nar Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Alisher Navoiy til va nutqqa oid qarashlari. Abdulla Avloniyning  yosh avlodga tarbiya berish haqidagi qarashlari. Yan Amos Komenskiyning maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlantirishiga oid qarashlari haqida bayon etiladi.

Fitrat 1916-yili “Oila” nomli falsafiy asarini yozadi. Bu asar fors tilida yozilib, S.Ayniyning aytishicha, Mirza Abdulvohidning mablag'i hisobidan nashr etiladi. Buxoro ma’rifatchilari tarixshunosligida tom ma’nodagi milliy qahramonimiz Abdurauf Fitratning “Oila yoki oila boshqarish tartiblari” kitobi alohida o’rin tutadi. Abdurauf Fitrat oila to’g’risidagi o’z bilimlarini Sharq va G’arb olimlarining ko’plab ilmiy tatqiqotlari bilan tanishib chiqish jarayonida mustahkamlab, nihoyat oila masalasida o’sha davr uchun mukammal yo’riqnomani dunyoga keltirdi. Asarda oilaviy hayot islohotidan bahs yuritilib, adib najot yo'llarini axtaradi.^[1] Oila muqaddas tushuncha hisoblanadi.

1987 yil YUNESKO madaniy taraqqiyot bo’yicha BMTning umumjahon dekadasi doirasida “Ipak yo’li — muloqot yo’li” xalqaro dasturini qabul qildi. Bu dastur O’rta Osiyo xalqlari boy madaniy tarixlarini keng qamrovda tadqiq etishni nazarda tutadi. Biroq uning asosiy maqsadi — Sharq bilan G’arb o’rtasida yanada mustahkamroq madaniy va iqtisodiy aloqalar o’rnatish, ushbu buyuk qit’alarda yashovchi ko’p sonli xalqlar o’rtasidagi o’zaro munosabatlarni yaxshilashdan iborat. Ko’plab (30 dan ziyod) xalqaro ilmiy konferentsiya (jumladan, Samarqand, 1990 yil oktabr; Buxoro, 1996 yil Fevral) va seminarlar o’tkazildi. Buyuk ipak yo’li bo’ylab birgalikda xalqaro ekspeditsiyalar uyushtirildi, kinofilmlar yaratildi, kitoblar, broshyuralar va maqolalar chop etildi, ba’zi arxeologik va me’moriy yodgorliklar ta’mirlandi. Ba’zi bir Sharq mamlakatlarida (Hindiston, Xitoy, O’zbekiston, Shri Lanka, Yaponiya) Buyuk ipak yo’lini o’rganish bo’yicha maxsus ilmiy institutlar barpo etilgan.

Ushbu ilmiy maqolada ong tushunchasining G‘arb falsafasidagi rivojlanish tarixi va uning falsafiy ildizlari kеngaytirilgan tarzda tahlil qilinadi. Maqola, ongni tushunish va izohlash jarayonidagi turli falsafiy maktablarning, xususan, Antik yunon falsafasidan boshlab, o‘rta asrlar, Yangi davr falsafasi, idеalizm va fеnomеnologiya kabi yo‘nalishlarning tarixiy o‘zgarishlarini ko‘rib chiqadi. Ong tushunchasining o‘zgarishi, uning aqliy faoliyat va ruhiyning shakllanishi, sub’еktiv tajriba, shuningdеk, ruh va tana o‘rtasidagi munosabatlar masalalari yoritiladi. Rеnе Dеkartning dualizm konsеpsiyasi, Hеgеl va Kantning idеalistik yondoshuvlari, Еdmund Hussеrlning fеnomеnologik mеtodologiyasi, shuningdеk, XX asrda nеvrofalsafa va kognitiv ilm-fanning rivojlanishi kabi zamonaviy yondoshuvlar ko‘rsatiladi. Ongning bugungi kunda ilmiy va falsafiy doiralarda qanday shakllanganligi, uning nеyrofiziologik asoslari, sun’iy ong va kognitiv jarayonlar tahlili ma’lumoti bеriladi. Maqola G‘arb falsafasida ong tushunchasining ilmiy, falsafiy va ijtimoiy o‘rni, uning rivojlanishidagi asosiy tamoyillarni ko‘rsatib bеradi.

Ushbu tezisda tarjima universallarining falsafiy va metodologik asoslari tahlil qilinadi. Sharq va G’arb falsafasidagi til va tafakkur haqidagi qarashlar asosida tarjimada universallik masalasi yoritiladi. Shuningdek, F. de Sossyur, L. Vaytgaynshtayn, V. fon Humboldt kabi olimlarning g’oyalari tarjima nazariyasi nuqtai nazaridan tahlil etiladi. Maqolada tarjima universallarining falsafiy mohiyati - belgi va ma’no munosabati, tafakkur va til universalligi, kontekst va til o’yinlari orqali asoslab beriladi.

Maqolada XXI asrda Markaziy Osiyoning dunyo miqyosidagi pozitsiyasi to’g’risida suhbatlashamiz. Bugungi kun kelib dunyo gegemonligi uchun AQSH boshchiligidagi g’arb va Rossiyaning siyosiy kurashida Markaziy Osiyoning tutayotgan yo’li to’g’risida muhokama qilamiz.

Ushbu tezisda yoshlar ma’naviyatiga salbiy ta’sir etuvchi ichki tahdidlar, ularning turli omillari, ichki tahdidlar ko’rinishlari haqida ma’lumot berilgan.

Mazkur maqolada zamonaviy texnologiyalarning tarjimonlik amaliyotiga ta’siri, ularning tarjima jarayonini yengillashtirishdagi o’rni va ahamiyati tahlil qilingan. Tarjima sohasida eng so’nggi innovatsion texnologiyalardan foydalanish bilan birga  ushbu jarayonning yanada samaradorligini oshirish  yoritilib berilgan.

Ushbu maqola g'arb va sharq adabiyotida adabiy asarlarining asosiy farqlari haqida ma'lumot beradi. Bu jarayonda qiyosiy va qarama-qarshi tahlil usullaridan foydalanilib, asosan, adabiyot sohasida yetarlicha farq borligiga ishonch hosil qilish uchun foydalanilgan.

Ushbu maqola hozirgi zamon Sharq falsafasida inson muammosini o‘rganishga bag‘ishlanadi. Maqolada Sharq falsafasining tarixiy va kontseptual asoslari, shuningdek, uning inson hayotiga, maqsadiga va axloqiy qarashlariga qanday ta’sir ko‘rsatganligi tahlil qilinadi. Hindiston, Xitoy va Fors falsafalaridagi asosiy yondashuvlar orqali insonning mavjudligi, ruhiy holati va maqsadlari muhokama qilinadi. Maqola, shuningdek, hozirgi zamon Sharq falsafasining ijtimoiy, siyosiy va madaniy o‘zgarishlarga qanday javob berayotganini, uning insonning ichki dunyosini va jamiyatdagi o‘rnini qanday tushunishini ko‘rsatadi. Hozirgi kunda Sharq falsafasining meditatsiya, yoga, mindfulness kabi amaliyotlar orqali insonning ruhiy muammolarini hal qilishdagi roli o‘rganiladi. Maqola, shu bilan birga, Sharq falsafasining inson muammosiga bo‘lgan yondashuvlarini zamonaviy dunyo sharoitida qadriyatlar, ekologik va ijtimoiy adolatga oid masalalar bilan bog‘laydi.

Markaziy Osiyo tarixida Buxoro amirligi (1785-1920) o’ziga xos siyosiy va madaniy  markazlardan biri bo’lib o’z davlatchilik tizimi,diplomatik aloqalari va ijtimoiy tuzumiga ega edi.Amirlikda davlat ramzlari,  hukmdor nishonlari, harbiy va ma’muriy xizmatlarni  taqdirlash tizimi ham shakllangan. Bu tizimning muhum unsurlaridan biri orden va medallar hisoblangan. Ular davlatning siyosiy qudratini namoyon etish, amaldorlar va sodiq kishilarni rag’batlantirish, shuningdek diplomatik aloqalarda faxriy sovg’a sifatida qo’llanilgan.  Sharq mamlakatlarida qadimdan hukmdorlar o’z sodiq amaldorlari va lashkarboshilarni qimmatbaho liboslar, oltin- kumush buyumlar, aslahalar hamda nishonlar bilan mukofotlashgan.  Buxoro amirligida ham bu an’ana davom etgan bo’lib, XIX asr o’rtalaridan boshlab g’arb davlatlari tajribasiga asoslangan holda maxsus orden va medallar joriy qilina boshladi. Amirlar hukmronligi davrida medallar ikki maqsadda berilgan:

Mazkur maqolada dunyoning mifologik tasvirida makon va zamon tushunchalarining o’rni va ahamiyati o’rganiladi. Turli xalqlarning mifologik qarashlarida makon va zamon faqat jismoniy va vaqt o’lchovlari emas, balki kosmosning tuzilishi, inson va tabiat o’rtasidagi munosabatlar hamda ilohiy kuchlarning namoyon bo’lish shakli sifatida aks etadi. Sharq va G’arb mifologiyasining turli makoniy va zamoniy talqinlari qiyosiy tahlil qilinib, ularning falsafiy va madaniy ahamiyati yoritiladi. Maqola dunyoqarashning mifologik asoslari orqali insonning makon va zamonni qanday anglaganini ko’rsatadi.

Ushbu maqolada O’zbekiston mustaqillikka erishgach o’zbek adabiyotida ro’y bergan milliy qadriyatlar,tarixiy shaxslar, milliy an’analar, g’arb adabiyoti, internet davrining kirib kelishi va globallashuv ziddiyatlar haqida gap boradi.

Reklama diskursi va reklama matni tushunchalari o’z vazifasiga ega. Ushbu maqolada ikkisining ham o’ziga xos xususiyatlari o’rganildi. G’arb va O’zbek tilshunoslarining fikrlari o’rganildi.

Psixologiya fanining rivojlanish bosqichi davomida ko’plab olimlarning qarashlari mavjud. Boshqa fanlar kabi psixologiya fanining tarixiy rivojlanishida Sharq va Garb ideologik qaramaqarashiliklari mavjud. Maqolada Amerika psixologiya maktabi vakillarining tadqiqotlari va o’ziga xos falsafiy-psixologik qarashlari haqida tahliliy fikrlar keltirilgan.

Ushbu maqolada Hindistonda ingliz mustamlakachiligi davrida g’arb tibbiyotining ananaviy hind tibbiyotiga o’tkazgan ta’siri. Hozirgi zamonaviy tibbiyot asosi sifatida qadimgi hind tibbiyotining bosqichma –bosqich rivojlanib borishi va Yevropa va hind tibbiyotiga mahalliy aholining munosabati o’rganilgan