Ушбу мақола тарихда сувга бўлган муносабат ва сувдан фойдаланиш маданияти ҳақида. Ўрта Осиёдаги гидрология тарихига оид маълумотлар ҳам ёритилган. Қуйи Зарафшон водийсининг ирригация тарихи ва шунга ўхшаш маълумотлар киритилган.

Milodiy 14-asrning oxirlarida italyan mutafakkirlari yangi davrda yashayotganliklarini eʼlon qilishdi. Yovvoyi, ma’rifatsiz “O‘rta asrlar” tugadi, deyishdi; yangi davr ta'lim va adabiyot, san'at va madaniyatning "rhynascita" ("qayta tug'ilishi") bo'ladi. Bu endi Uyg'onish davri deb ataladigan davrning tug'ilishi edi.

Ushbu maqolada Qadimgi Xitoyning miloddan avvalgi va milodiy ilk asrlarda  mavjud boʻlgan dini va madaniyati haqida manbalar asosida obyektiv va subyektiv yoritishga qaratilgan. Qadimgi davrdan to hozirgi kungacha Xitoy sivilizatsiya oʻchoqlaridan biri boʻlib xizmat qilganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud. Ushbu maqolani yozishdan maqsad bugungi kunda ommaviy madaniyat taʼsir koʻrsatish xavfi mavjud boʻlgan bir davrda har bir millatning va davlatning ayniqsa qadimiy ilk sivilizatsion maskanlardan biri boʻlgan Xitoy oʻlkasi madaniyati va dinini har tomonlama tadqiq etishga asoslangan.

Islom olamida Xalifalik ashkil etilganidan keyin jo`da ko`plab sarkardalar va askarlar (Jihodchilar) yig`ila boshladi keyinchalik ular Islom dini yoyish maqsadi turli o`lkalarga bosqinchilik yurishlari olib borganlar. Ular Alloh yo`lida yurish olib borganligi uchun Jihod bo`ganlar ya`ni shahid bo`lib vafot etganlar. Mavorounnahr,Xuroson va Sharqiy Turkistonni bosib olish yuborilgan qo`shin boshlig`I qilib Sarkarda Qutayba Ibn Muslim yo`borilgan. Ushbu maqolada Qutayba Ibn Muslim Hayoti va Turon o`lkasiga bosqinchilik yurishlari haqida bayon etilgan.

Ushbu maqolada milodiy I asrda Guyshuan xonodoni vakillari asos solgan Kushon podsholigi va uning madaniyati haqida so‘z yuritiladi.

Markaziy Osiyo tarixida Eftaliylar davlati (milodiy V–VI asrlar) o‘zining siyosiy kuchi, iqtisodiy salohiyati va madaniy o‘ziga xosligi bilan alohida o‘rin egallaydi. Bu davlat qadimiy manbalarda “Hephthalites” yoki “Oq hunnlar” deb nomlanadi. Eftaliylar qisqa muddat ichida O‘rta Osiyo, Afg‘oniston, Shimoliy Hindiston va Eronning katta qismini o‘z ta’siri ostiga olgan qudratli siyosiy kuchga aylangan. Ularning paydo bo‘lishi mintaqadagi siyosiy muvozanatni o‘zgartirdi, ayniqsa, Sosoniylar davlati bilan munosabatlarda muhim burilish yasadi. Eftaliylar va Sosoniylar o‘rtasidagi munosabatlar ko‘p qirrali bo‘lgan — ba’zan harbiy raqobat, ba’zan esa diplomatik ittifoq, iqtisodiy hamkorlik va madaniy almashinuv shaklida kechgan. Ushbu tezisda aynan shu murakkab, ammo o‘zaro ta’sirchan jarayonlar har tomonlama tahlil qilinadi.

At-Termiziyning ijodiy faoliyatida yaratilgan asarlari ichida «al-Jomi’ as-sahih» («Ishonchli to‘plam») eng asosiy o‘rinni egallaydi. Ushbu asar yuqorida qayd qilganidek, «al-Jomi’ al-kabiyr», («Katta to‘plam»), «Sahih at-Termiziy», «Sunan at-Termiziy» («Termiziy sunnatlari») kabi nomlar bilan ham yuritiladi. Tarixchi Ibn Xajar al-Asqaloniyning yozishicha, at-Termiziy ushbu asarini 270 hijriy (884 milodiy) yilda, ya’ni qariyb oltmish yoshlarida, ilm-fanda katta tajriba orttirib, imomlik darajasiga erishgandan keyin yozib tugatgan.

Tuproqqal’a - qadimgi Xorazm “xazinasi” yoki “Yer shahri” - Qadimgi Xorazmning eng qimmat va mahobatli yodgorliklaridan biridir. Tuproqqal’a (milodiy I-VI asrlar) Sulton Uvays tog‘  tizmasidan bir necha kilometr janubda joylashgan. Ushbu qal’a antik davrda, Afrigidlar sulolasi hokimiyatga kelishidan oldin, Qadimgi Xorazm hukmdorlarining qarorgohi bo’lib xizmat qilgan. Qadimgi Xorazm sivilizatsiyasining boshqa koʻplab yodgorliklari kabi ushbu yodgorlik ham taniqli arxeolog va tarixchi Sergey Pavlovich Tolstov tomonidan topilgan. Bu qidiruv ishlari 1938 yilda sodir boʻlgan. Shaharning maydoni 120 gektarni tashkil etadi va keyinchalik ma’lum boʻlishicha, bir vaqtlar bu yerda mudofaa devori va kvadrat minoralar bilan oʻralgan shahar va hashamatli qal’a-saroy boʻlgan. Yodgorlikning nomi, uning hozirgi holatidan kelib chiqib, katta tuproq tepalik degan ma’noni anglatadi.