Ushbu maqolada Movarounnahrda arab xalifaligining o‘rnatilishi, Movarounnahr tomon yurishlar, Movarounnahrda Islom dinining yoyilishi, O‘rta asrlarda arab xalifaligi, yerga egalik shakllari haqida to'liq fikr yuritilgan.

Ushbu maqolada Movarounnahr hududida IX-XII asrlarda yuz bergan renessans davrining yorqin vakillaridan biri, yetuk olim va ulamo, Imom al-Buxoriyning zamondoshi va shogirdi Imom at-Termiziyning hayot yo‘li, ibratli umri, faoliyati, muhaddislikka qo‘shgan hissasi hamda at-Termiziy shaxsiyatiga berilgan ta’riflarga to‘xtalib o‘tiladi.

Ushbu maqola dunyo tarixida muhim o’rin tutgan davlat arbobi Amir Temurning Amir Temur hayoti  va faoliyati ,  hokimyat tepasiga kelishidan boshlab, davlat boshqaruvidagi tartib-qoidalari , sarkardalik qobilyati bilan yangi hududlar evaziga hududlarini kengaytirganini o’rganishimiz mumkin.

Maḥmūd Zamakhsharī is a great mufassir, mutakallim, jurist who came from Movarounnahr. When the scientific, cultural and economic situation in Mā Warāʾ al-Nahr was in decline, Maḥmūd Zamakhsharī served to revive and restore science, specially in Qur’ān and fiqh sudies with selfless scientists. Ten of his works are known today, and scientific researches on these works continue without stopping. This articles mainly contributed to use Qur’ānic verses in Ru’ūs al-masā’il manuscript.

Mazkur maqolada X–XIIIasrlarda Movarounnahrning markaziy shaharlari — Buxoro, Samarqand, Termiz, Nasaf (Qarshi), Xiva, Shosh (Toshkent), Marg‘ilon kabi ilmiy-ma’rifiy markazlarda shakllangan ta’lim tizimi, uning diniy va dunyoviy fanlar asosidagi tarkibi, madrasalar faoliyati va buyuk allomalar merosi asosida ilm-fanning rivojlanish yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Maqolada tarixiy manbalar va zamonaviy tadqiqotlar asosida ilmiy izlanish olib borilgan.

After capturing the main parts of Movarounnahr – Sirdarya basin, Zarafshan, Kashkadarya valleys, Bukhara oasis, Shosh and Fergana valleys, Genghis Khan now turned his main attention to the Khorezm region, the center of the Khorezmshah state. He put his sons Jo'chi, Chigatoy, Oktoy (Ugedey) in charge of this campaign. In particular, the khan attached great importance to the conquest of ancient Urganch (Gurganj), the largest city of the Muslim East, where culture and trade flourished.

Ushbu maqola Temuriylar davri tarixini o‘rganishda birlamchi va eng muhim manbalardan biri hisoblangan Mirxondning “Ravzat us-safo” asariga bag‘ishlangan. Maqolada asar muallifi va uning tuzilishi, shuningdek, manbada Sulton Husayn Boyqaroning tug‘ilishidan to taxtga o‘tirguniga qadar bo‘lgan siyosiy faoliyati, harbiy yurishlari va ziddiyatli davrlari atroflicha tahlil qilingan. Shuningdek, asarning etnografik ahamiyati va Alisher Navoiyning davlat boshqaruvidagi o‘rni haqidagi ma’lumotlar yoritilgan.

Temuriylar davrida madaniyat yuksak rivojlandi va kamol topdi. XIV-XV Asrlardagi Movarounnahr va Xurosondagi madaniy taraqqiyotning tamal toshi buyuk sohibqiron Amir Temur tomonidan qoyildi.

This article provides information about the ancient history and civilization of the Samarkand oasis. The scientific views of ancient sources and historians on the origin and etymology of the word Samarkand are also comparatively analyzed. In addition, the ancient inhabitants of the Samarkand oasis and their significance in the formation of the ethnic culture of the oasis are revealed.

Maqolada O‘zbekistonning Shosh o‘lkasidagi muhaddislarning hadis ilmi faoliyati, ilmiy safarlari, ularning mintaqa hadis ilmi rivojiga qo‘shgan hissalari to‘g‘risida gap boradi.

Ushbu maqolada Xorazm hududida hukmronlik qilgan saljuqiylarning ishonchli vakillaridan biri, Anushteginning o‘g‘li- Qutbiddin Muhammadning hukmronlik faoliyati, uning saljuqiylar bilan munosabatlari, Xorazm xalqi uchun amalga oshirgan ishlari va sulola hukmronligini mustahkamlashda tutgan o‘rni haqida so‘z boradi.

Ushbu maqola islom dinining paydo bo‘lishi, Qur’oni Karim orqali shakllanishi va VII–VIII asrlarda Arabiston yarimorolidan O‘rta Osiyoga bosqin qilgan arablarning harbiy yurishlari hamda islomni mahalliy aholi orasida yoyilishi jarayonini o‘rganadi. Arablarning Movarounnahr va Xurosonni egallashi, Qutayba ibn Muslim boshchiligidagi yurishlar, viloyatlarni boshqarish tizimi va mahalliy aholiga ta’siri yoritilgan. Shu bilan birga, islom dinining targ‘ib qilinishi, masjidlar faoliyati va soliqlar tizimi hududning madaniy va dini rivojlanishiga ta’siri ko‘rsatadi.

Ushbu maqolada Mahmud Shokirning “at-Tarix al-Islam” asarining to’rtinchi qismida bevosita Umaviylar davrining yoritilishini ko’rishimiz mumkin. Bu qism Umaviylarning johiliyat davridan to Abbosiylar xalifaligining boshlangunicha bo‘lgan davr mobaynidagi tarixni qamrab olgan. Bundan tashqari Muoviya (r.a) ning hokimiyatga kelganidan keyin xalqni birlashtirish yo’lidagi harakatlari ham ochib berilgan

Ushbu maqola mazmuni shundan iboratki yurtimizda millatlararo tutuvlik va diniy bag’rikenglikni xalqimiz va davlatimiz rahbarlari tomonidan ya’ni sobiq prezidentimiz I.Karimov va Hozirgi Prezidentimiz Sh.Mirziyoyevlarni  yurtimizda boshqa millat fuqarolariga ko’rsatgan g’amxo’rliklari va ularga yaratib kelinayotgan shart-sharoitlar, va yana shuni aytib o’tishim joizki O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida ham ularning haq huquqlari mustahkamlab quyilgani  haqida ma’lumot berib o’tilgan.

Ushbu maqolada mashhur islomiy mutafakkir va ilm fidoiysi Sa’duddin Mas'ud ibn Umar at-Taftazoniyning hayoti va ilmiy merosi har tomonlama tahlil qilinadi. Muallif Taftazoniyning ilmiy kamoloti, ta'lim olgan muhitlari, ustozlari va istiqomat qilgan hududlari haqida tarixiy manbalar asosida xolis ma'lumotlarni taqdim etadi.

Ushbu maqolada Arablarda tanga-pullar muomalasi, tangalarning asli kirib kelishi tarixi, arablarning Movarounnahrni egallaganidan so‘ng arabiy tangalarning zarb etilishi va keng iste’molga chiqarilishi haqida atroflicha to‘xtalingan, hamda arabiy tangalarning numizmatika faniga salmoqli xissa qo‘shgani va o‘zining o‘rniga egaligi haqida fikr mulohazalar bildirilgan.

Markazny Osiyoning madaniyati tarixida Temur va temuriylarning hukmronlik davri XIV asrning ikkinchn yarmidan XVI asrning boshlarigacha bo‘lgan davr so‘nggi umumiy tarixiy rivojlanishga juda katta ta’sir ko‘rsatgan nihoyatda yorqin, sermazmun, samarali davr hisoblanadi. Bu davrda Movarounnahr va Xuroson ijtimoin taraqqiyotning barcha sohalarida: iqtisodda, siyosatda, madannyatda, ma’naviy hayotda butun Yaqin va O‘rta Sharqda markaziy o‘rnnni mustahkam egallab turish, yuqori mavqega ega bo‘lish darajasiga ko‘tarildi. 

Mazkur maqolada buyuk davlat arbobi, sarkarda va mumtoz adabiyot vakili Zahiriddin Muhammad Boburning hayoti, siyosiy faoliyati hamda adabiy merosi yoritiladi. Boburning Temuriylar sulolasi vakili sifatidagi tarixiy o‘rni, uning Movarounnahr va Afg‘oniston hududlaridagi siyosiy kurashlari tahlil qilinadi. Shuningdek, Hindistonda Boburiylar davlatiga asos solish jarayoni va ushbu saltanatning tarixiy ahamiyati ochib beriladi. Maqolada Boburning mashhur “Boburnoma” asari muhim tarixiy va adabiy manba sifatida ko‘rib chiqiladi. Asarda keltirilgan geografik, etnografik va madaniy ma’lumotlarning ilmiy qiymati yoritiladi. Boburning shoir va mutafakkir sifatidagi ijodi, uning turkiy adabiyot rivojiga qo‘shgan hissasi alohida e’tiborga olinadi. Maqola Bobur shaxsining ko‘p qirrali faoliyatini yoritish orqali uning jahon tarixidagi o‘rnini baholashga qaratilgan.

Ushbu maqola mazmuni shundan iboratki yurtimizda millatlararo tutuvlik va diniy bag’rikenglikni xalqimiz va davlatimiz rahbarlari tomonidan ya’ni sobiq prezidentimiz I.Karimov va Hozirgi Prezidentimiz Sh.Mirziyoyevlarni yurtimizda boshqa millat fuqarolariga ko’rsatgan g’amxo’rliklari va ularga yaratib kelinayotgan shart-sharoitlar, va yana shuni aytib o’tishim joizki O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida ham ularning haq huquqlari mustahkamlab quyilgani haqida ma’lumot berib o’tilgan.

O'zbek xalqining shakllanishi tarixi uzoq va murakkab jarayon bo'lib, bir necha asrlar davomida turli etnik guruhlar, madaniyatlar va tarixiy hodisalar ta'sirida rivojlangan. Turk, mo'g'ul, arab va boshqa xalqlar ta'sirida O'zbek xalqi o'ziga xos madaniyat, urf-odatlar va tilni rivojlantirgan. Ushbu jarayon O'zbekiston hududida joylashgan qadimiy shaharlar va davlatlarning tarixi, jumladan, Xorazm, Movarounnahr va Sog'd kabi hududlarda o'z izini qoldirdi.

maqolada O‘zbekistonning barcha hududlarida milliy hunarmandchilik turizmini rivojlantirish, tarixiy  an‘analari  va shu orqali yurtimizda turistlar oqimini ko‘paytirish, hunarmandchilik tarixi, turistlar uchun yaratilgan sharoitlar haqida fikrlar bayon etilgan.  

Mazkur maqola Mirzo Ulug‘bekning davlat arbobi va olim sifatidagi faoliyatini o‘rganishga bag‘ishlangan. Unda Ulug‘bekning Samarqand hokimi va Movarounnahr hukmdori sifatida olib borgan adolatli siyosati, ilm-fan va madaniyat rivojiga qo‘shgan hissasi yoritilgan. Ulug‘bek tomonidan barpo etilgan madrasalar va Samarqand rasadxonasining ilmiy ahamiyati, shuningdek, uning astronomiyaga oid "Ziji jadidi Ko‘ragoniy" asari tahlil qilinadi. Maqolada Ulug‘bekning ilm-fan rivojidagi uslubiy yondashuvi, ilmiy kuzatuvlari va dunyoviy ta’limni rivojlantirishdagi faoliyati alohida ta’kidlangan. Uning boshqaruv va ilm-fanni uyg‘unlashtirishdagi muvaffaqiyati davlat arbobi va olim sifatidagi faoliyatining o‘zaro bog‘liqligini ko‘rsatadi.

Ushbu maqola mazmuni shundan iboratki yurtimizda millatlararo tutuvlik va diniy bag’rikenglikni xalqimiz va davlatimiz rahbarlari tomonidan ya’ni sobiq prezidentimiz I.Karimov va Hozirgi Prezidentimiz Sh.Mirziyoyevlarni  yurtimizda boshqa millat fuqarolariga ko’rsatgan g’amxo’rliklari va ularga yaratib kelinayotgan shart-sharoitlar, va yana shuni aytib o’tishim joizki O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida ham ularning haq huquqlari mustahkamlab quyilgani  haqida ma’lumot berib o’tilgan.

Ushbu maqolada islom tafakkuri tarixida muhim o‘rin tutgan buyuk mutakallim Imom Abu Mansur al-Moturidiyning hayoti va ilmiy ijodi yoritiladi. Allomaning yashagan davri, ilmiy muhiti, ta’lim olgan ustozlari hamda aqida va kalom ilmlaridagi faoliyati tahlil qilinadi. Shuningdek, Imom Moturidiyning Kitob at-Tavhid va Ta’vilot ahl as-sunna kabi muhim asarlari, uning aql va vahiy o‘rtasidagi muvozanatga asoslangan yondashuvi va Moturidiylik aqidaviy maktabining shakllanishidagi o‘rni ochib beriladi. Maqolada Imom Moturidiyning islom aqidasini himoya qilishdagi xizmati hamda uning ilmiy merosining bugungi kundagi ahamiyati yoritilgan.

Mirzo Ulugʻbek — Oʻrta Osiyo davlat arbobi, Temuriylar turkiy davlatining hukmdori, Shohruh Mirzoning oʻgʻli, Temurning nabirasi. O‘z davrining atoqli matematiki, astronomi, pedagogi va shoiri sifatida tanilgan u tarix va she’riyatga ham qiziqqan. Oʻrta asrlardagi eng muhim rasadxonalardan biriga asos solgan.