Mazkur ilmiy maqolada Achchiq qovun ( Momordica charantia L.) o‘simligini Buxoro viloyati iqlim sharoitida intraduksiya qilish masalalari tahlil qilinadi. Achchiq qovun tropik va subtropik mintaqalarga mansub bo‘lib, dorivor, oziq-ovqat va farmatsevtika ahamiyatiga ega o‘simlik hisoblanadi. Tadqiqotda o‘simlikning biologik xususiyatlari, ekologik talablari, Buxoro hududining agroiqlim ko‘rsatkichlari bilan mosligi, ekish va parvarishlash texnologiyalari hamda hosildorlik ko‘rsatkichlari ilmiy manbalar asosida yoritilgan. Olingan natijalar achchiq qovunni Buxoro sharoitida introduksiya qilish istiqbollari mavjudligini ko‘rsatadi.

Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida yetishtiriladigan qovun mahsulotlarining Germaniya bozoriga eksport salohiyati savdo-statistik hisob-kitoblar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot Trade Map 2024 ma’lumotlariga tayangan holda Germaniyaning qovun import hajmi, import narxlari, O‘zbekistonning mavjud eksport ko‘rsatkichlari hamda potensial eksport ssenariylari asosida olib borildi. Tahlil natijalari Germaniya bozorida yuqori hajm va nisbatan yuqori narx shakllanganini, O‘zbekiston esa ushbu bozorda deyarli ishtirok etmayotganini ko‘rsatadi. Hisob-kitoblar Germaniya importining kichik ulushi ham O‘zbekiston uchun sezilarli eksport daromadi keltirishi mumkinligini tasdiqlaydi.

Mazkur maqola Sirdaryo viloyatida qulay tadbirkorlik muhitini yanada yaxshilash uchun qovun etishtirish va qayta ishlash texnologiyasida zarur iqtisodiy chora-tadbirlarni ishlab chiqish maqsadida dala sharoitida qo‘llaniladigan energiya tejamkor mobil qovun qoqi quritadigan yig‘ma qurilma  yaratildi. Ushbu mobil qurilmani qo‘llashdan maqsad qishloq ho‘jaligi mahsulotlarini etishtirishni va qayta ishlashni ya’nada takomillashtirib qulay tadbirkorlikni yo‘lga qo‘yish.  Dehqon va tadbirkorlarga engillik yaratib, mahalliy markazlashgan boshqaruv tarmoqlarini shakillantirib, ya’nada iqtisodiy samaradorlikni oshirish uchun “Klaster”   hamda  xususiy korxonalar tashkil etish nazarda tutilgan

Sirdaryo viloyatida tarvuz va qovun ekilgan tajriba dalalarida ularni yetishtirish, ekinlarining hosildoriligini asosli ko‘rsatgichlari, ekinini yetishtirish agrotexnikasi, tuprog‘ining sho‘rlanish darajasi, sho‘r yuvishlardan oldingi tuproq namligi, ekinlarni sug‘orish uchun berilgan suv me’yori dastlab tuproq g‘ovakliklarini va naychalarini suv bilan tuproqda to‘liq to‘yinganligi ko‘rsatkichlar qayd etildi.

Ushbu maqolada Farg‘ona vodiysi sharoitida kechpishar qovun navlarini mahalliy usulda saqlashda ko‘piklantirilgan politilen to‘rlardan foydalanishning samaradorligi bo‘yicha tadqiqot  natijalari keltirilgan bo‘lib, xudud sharoitiga mos bo‘lgan va davlat reestriga kiritilgan 9 ta nav bo‘yicha olib borilgan tajriba natijalari bayon etilgan.

Bugungi kunda iste’mol bozorini turli xil mahsulotlar bilan to‘ldirish, kuz-qish mavsumida xalq talabini ikkilamchi mahsulotlar bilan qondirish dolzarb hisoblanadi. Biz ushbu maqolada quyosh-radiatsion-konvektiv quritgichning konstruksiyasi va ishlash prinsipini tahlil qildik, uning afzal va kamchilik tomonlarini, quritish tezligiga ta’sir qiluvchi omillarni o‘rgandik.

Sirdaryo viloyatida tarvuz va qovun ekilgan tajriba dalalarida ularni yetishtirish, ekinlarining hosildoriligini asosli ko‘rsatgichlari, ekinini yetishtirish agrotexnikasi, tuprog‘ining sho‘rlanish darajasi, sho‘r yuvishlardan oldingi tuproq namligi, ekinlarni sug‘orish uchun berilgan suv me’yori dastlab tuproq g‘ovakliklarini va naychalarini suv bilan tuproqda to‘liq to‘yinganligi ko‘rsatkichlar qayd etildi.

Tayyor un mahsulotlariga qovoq,tarvuz,qovun urug‘laridan foydalanilgan xolatda,inson uchun kerakli bo‘lgan kunlik mineral,vitaminlar qondirish.Tabiiy mahsulotlardan foydalanilgan holda bugungi dolzarb muammolarni yechimini topish va qulayliklar yaratish.

Ushbu maqolada qovunning kasallik qo‘zg‘atuvchi patogen Fusarium oxysporum f.sp.melonis zamburug‘i, Fusarium solani f.sp.cucurbitae zamburug‘ining tarqalishi, zarari va ularga qarshi samarali kurash usullari haqida ma’lumotlar berilgan.

Mazkur tezisda poliz ekinlariga (qovun, tarvuz, bodring, qovoq) lokal organik o‘g‘it solish texnologiyasining samaradorligi, ekologik va iqtisodiy afzalliklari tahlil qilinadi. Lokal o‘g‘itlash texnologiyasi orqali o‘simliklar uchun ozuqa moddalarining o‘zlashtirilishi yaxshilanadi, suv resurslari tejaladi va yuqori hosildorlikka erishiladi. Innovatsion mexanizatsiyalashgan qurilmalardan foydalanish esa mehnat unumdorligini oshiradi.

Tadqiqotlarimizda Buxoro viloyati va uning Navoiy, Qashqadaryo, Xorazm viloyatlari bilan chegaradosh hududlaridagi sabzavot-poliz ekinlarda uchraydigan hasharotlarning  xilma-xilligi, soni, biotoplar bo‘yicha tarqalishi va tur tarkibining mavsumiy o’zgarishi tahlil etiladi.[8,9,10] Olib borgan izlanish natijalarimiz bu sohadagi manbalarni ma’lum darajada to‘ldirishga xizmat qiladi.  Turli xil biotik, abiotik va antropogen omillar  hasharotlar faunasiga o‘zining salbiy ta’sirini ko‘rsatmay qolmaydi. Keyingi yilliklarda yuz berayotgan iqlim sharoitidagi keskinlashuv hamda ekin turlarida bo‘lgan o‘zgarishlar Buxoro viloyati entomofaunasiga ham ta’sir ko‘rsatishi tabiiy[21,22,23,24]. Mamlakatda qishloq xo‘jaligi ekinlari tarkibidagi yangilanishlar, yangi nav va ekin turlariga ixtisoslashtirish, o‘z navbatida, ularga xos bo‘lgan hasharotlar xilma-xilligining ortib borishiga,  sabab bo‘lmoqda