Ushbu maqolada abonent kirish tarmoqlari va ularning telekommunikatsiya tizimidagi o‘rni yoritilgan. Abonent kirish tarmoqlari foydalanuvchilarni markaziy tarmoqlarga ulashni ta’minlaydi va turli texnologiyalarga asoslangan bo‘lishi mumkin, jumladan, mis simli aloqa (xDSL), optik tolali tarmoqlar (FTTx), simsiz aloqa (Wi-Fi, 4G, 5G) hamda sun’iy yo‘ldosh tizimlari. Maqolada ushbu texnologiyalarning xususiyatlari, afzalliklari va qo‘llanilish sohalari tahlil qilingan. Shuningdek, zamonaviy abonent kirish tarmoqlarining raqamli xizmatlarni rivojlantirish, keng polosali internetdan foydalanish va global axborot almashinuvini ta’minlashdagi ahamiyati muhokama qilingan. Maqola telekommunikatsiya sohasidagi mutaxassislar va tarmoq infratuzilmasi bilan qiziqadigan tadqiqotchilar uchun foydali ma’lumot beradi.

Mobile communication networks are an important part of modern communication systems. With them, remote communication, internet use, telephone conversation and other services are easily carried out. Mobile networks include 2G, 3G, 4G and 5G technologies, each with its own distinct advantages. Mobile communication systems are widely used not only in communication, but also in economic development, education, medicine and other areas. Through the development of mobile networks, mobile internet and online services have become popular, leading to social and economic changes globally. At the same time, issues of security and confidentiality of mobile networks are relevant, and new technologies are being developed to further improve them. In the future, more high-speed data transmission over 6g networks, integration of artificial intelligence and IoT technologies are expected.

Maqolada “Aqlli shahar”ni standartlashtirishdagi muammolar va rivojlanish istiqbollari hamda xorij mamalakatlarida “Aqlli shahar” ni rovojlantirish bosqichlari yorotilgan.

Ushbu annotatsiyada LAN (Local Area Network), MAN (Metropolitan Area Network) va WAN (Wide Area Network) tarmoqlari o'rtasidagi farqlar ko‘rib chiqiladi. Tarmoqlar, ma'lumotlar almashinuvi va aloqa uchun asosiy infratuzilma bo‘lib, ularning har biri o'ziga xos xususiyatlarga ega. Hayotimizdagi roli jihatidan, LAN, MAN va WAN tarmoqlari bir-birini to'ldiradi, ularning har biri o'zining maxsus foydalanish sohasiga ega. Ushbu annotatsiya LAN, MAN va WAN tarmoqlari o'rtasidagi asosiy farqlarni va ularning foydalanish joylarini tushunishga yordam beradi.

Maqola zamonaviy telekommunikatsiya tarmoqlarida ma’lumot uzatish va foydalanuvchi ulanish jarayonlarini yoritadi. Unda ma’lumot paketlarini tarmoq bo‘ylab yo‘naltirish mexanizmlari, foydalanuvchilarni markaziy tarmoqqa ulash usullari hamda umumiy tarmoq samaradorligini oshirishga qaratilgan texnik yondashuvlar bayon etiladi. Maqola IP texnologiyalari asosida ma’lumotlarni paketlar shaklida uzatish, yo‘nalishni tanlash jarayonini optimallashtirish va foydalanuvchi ulanish tizimlari orqali ma’lumotni yetkazish tamoyillarini birlashtiradi. Shuningdek, tarmoq kechikishini kamaytirish, xizmat sifatini yaxshilash va mavjud resurslardan samarali foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratiladi. Ish o‘quvchilarga ma’lumot uzatish jarayonlari bilan foydalanuvchi ulanish tizimlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatib, zamonaviy telekommunikatsiya infratuzilmasining ishlash prinsiplari va amaliy ahamiyatini chuqurroq tushunishga yordam beradi.

SDN (Software-Defined Networking) – bu tarmoq infratuzilmasini dasturiy ta’minot orqali boshqarish texnologiyasidir. SDN an’anaviy tarmoqlardan farqli ravishda boshqaruv va ma’lumot uzatish qatlamlarini ajratib, tarmoqni markazlashtirilgan holda boshqarish imkonini beradi. Ushbu texnologiya tarmoq resurslarini dinamik taqsimlash, avtomatlashtirish va optimallashtirishni ta’minlab, ma’lumot markazlari, bulutli hisoblash tizimlari, telekommunikatsiya tarmoqlari va korxona infratuzilmasida keng qo‘llaniladi. SDN kontrolleri OpenFlow kabi protokollar yordamida tarmoq qurilmalariga buyruqlar yuborib, ularning ishlashini boshqaradi. SDN texnologiyasi moslashuvchanlik, samaradorlik va xavfsizlikni oshirish imkonini bersa-da, uning joriy etilishi va kiberxavfsizlik tahdidlari muammolarni keltirib chiqarishi mumkin.

Maqola axborot va telekommunikatsiya tarmoqlari korxonalarida korporativ boshqaruvning samaradorligi haqida qamrovli tahlilni taqdim etadi. Ushbu sohadagi korporativ boshqaruv tizimlarining rivojlanishi, ularning iqtisodiy samaradorligiga qanday ta'sir qilishi va bu tizimlarni qanday qilib takomillashtirish mumkinligi tahlil qilinadi. Shuningdek, korporativ boshqaruvning raqobatbardoshlik va innovatsiyalarni rivojlantirishdagi roli alohida ko‘rib chiqiladi.

5G texnologiyasi, beshinchi avlod mobil tarmoqlari, internet va aloqa sohasida katta inqilobni anglatadi. U yuqori tezlik, past kechikish va ko'plab qurilmalarni bir vaqtda ulash imkoniyatini taqdim etadi. 5G tarmog‘i, avvalo, mobil internetning tezligi va sifatini sezilarli darajada yaxshilaydi, bu esa videokonferensiyalar, onlayn o'yinlar, masofaviy ish va boshqa xizmatlarning yanada samarali ishlashini ta'minlaydi. Shuningdek, 5G IoT (Internet of Things) qurilmalari uchun ham katta imkoniyatlar yaratadi, bu esa aqlli shaharlar, sanoat va transport tizimlarining rivojlanishiga xizmat qiladi. 5G texnologiyasining joriy etilishi tarmoqlarni yanada samarali va optimallashtirilgan qilishni ta'minlaydi, shu bilan birga, tarmoq xavfsizligi va resurslarining boshqarilishi bo'yicha yangi yondashuvlarni talab qiladi.Ushbu texnologiyaning ta'siri barcha sohalarda sezilarli bo'lib, yuqori tezlikdagi internet va tarmoqlarni integratsiya qilish orqali hayot tarzini, iqtisodiyotni va ijtimoiy infratuzilmani yangi bosqichga olib chiqishi kutilmoqda.

Maqolada sun'iy intellekt yordamida signallarni qayta ishlashning zamonaviy yo'nalishlarini tahlil qiladi. Maqolada signallarni qayta ishlashning an'anaviy metodlari bilan solishtirganda, sun'iy intellektning yangi holatlar, masalan, chuqur o'qitish (deep learning) neyron tarmoqlari va mashina o'qitish texnologiyalari orqali signallarni va optimallashtirish yutuqlari. Maqola, audio, va sun'iy intellekt texnologiyasining video, tibbiy va sensorlar orqali olingan ma'lumotlarni qayta ishlashdagi tasvirni ko'rish. Ushbu sohaning keljagi va unga oid kasallik muammolari, sun'iy intellekt orqali signallarni qayta ishlashning yuki ham yoritiladi. Bunda, iqtisodiyot, telekommunikatsiya, avtomatik boshqaruv tizimlari va sohalarida sun'iy intellekt texnologiyaning qo'shimcha tahlili.

Ushbu maqolada markazlashtirilgan ogohlantirish tizimi favqulodda vaziyatlarni erta aniqlash, ma'lumotlarni markaziy baza orqali yigʻish va aholini tezkor, aniq hamda muvofiqlashtirilgan tarzda xabardor qilish imkonini beruvchi kompleks texnik-tashkiliy yechimdir. Tizim real vaqtda sensorlardan, meteorologik xizmatlardan, telekommunikatsiya operatorlaridan va ijtimoiy media manbalaridan kelayotgan ma'lumotlarni birlashtirib tahlil qiladi hamda avtomatlashtirilgan qoʻngʻiroq, SMS, mobil ilova bildirishnomalari, jamoat sirenalari va ommaviy axborot vositalari orqali tarqatadi.

Ushbu maqolada markazlashtirilgan ogohlantirish tizimi favqulodda vaziyatlarni erta aniqlash, ma'lumotlarni markaziy baza orqali yigʻish va aholini tezkor, aniq hamda muvofiqlashtirilgan tarzda xabardor qilish imkonini beruvchi kompleks texnik-tashkiliy yechimdir. Tizim real vaqtda sensorlardan, meteorologik xizmatlardan, telekommunikatsiya operatorlaridan va ijtimoiy media manbalaridan kelayotgan ma'lumotlarni birlashtirib tahlil qiladi hamda avtomatlashtirilgan qoʻngʻiroq, SMS, mobil ilova bildirishnomalari, jamoat sirenalari va ommaviy axborot vositalari orqali tarqatadi.

Maqolada so‘z erkinligini ta’minlash, axborot va ommaviy kommunikatsiyalar sohasini boshqarish tizimini qayta tashkil qilish, ommaviy axborot vositalarining rolini oshirish, axborot tizimlari xavfsizligini ta’minlash, Axborot xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar aks ettirilgan