Муаллиф ушбу илмий мақолада жиноят содир этишдан ихтиёрий қайтиш институтининг шаклланиши ва ривожланиши, жиноят содир этишдан ихтиёрий қайтиш институтининг ҳорижий мамлакатлардаги ўрни ҳамда роли, шунингдек жиноят содир этишдан ихтиёрий қайтиш институтининг ўзига хос хусусиятлари, уни ҳорижий мамлакатларда қўлланиш жиҳатлари, жиноят содир этишдан ихтиёрий қайтиш институтининг бугунги кундаги ҳолати, жиноят содир этишдан ихтиёрий қайтишнинг камчиликлари ва уларни бартараф қилиш ва ушбу соҳани такомиллаштириш борасида айрим таклиф ва тавсияларга бағишланади.

This article describes issues related to the concept of not reporting a crime or concealing it. Also, the article refers to the inaction (action) of persons who are not related to the crime committed or committed, knowing about the crime, not reporting it to the authorities or concealing it, and the grounds provided for by law (circumstances related to the commission or commission of serious or extremely serious crimes) ) is also given the author's definition that what counts as a crime when it exists is failure to report a crime or its concealment.

Мақолада жиноят ишлари бўйича экстрадициянинг назарий асослари ва ривожланиш тенденциялари комплекс тарзда ўрганилган. Натижалар шуни англатишига кўрсатадики, экстрадиция институти халқаро жиноят ҳуқуқининг мураккаб ва динамик соҳаси бўлиб, у давлатларнинг ички қонунчилиги ва халқаро мажбуриятлар ўртасидаги мувозанатни талаб қилади. Тадқиқот жиноят ишлари бўйича экстрадициянинг назарий концептуал асосларини такомиллаштириш зарурлигини кўрсатади.

мазкур мақола доирасида жиноят ва бир неча жиноят содир этиш ва унинг асослари, шунингдек олимларнинг бир неча жиноятлар учун жазо тайинлаш бўйича назарий қарашлари тадқиқ этилган. Мақола сўнгида муаллиф томонидан ушбу соҳада жиноят қонунини такомиллаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқилган.

Мазкур мақолада кучли таъсир қилувчи ёки заҳарли моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилиш билан боғлиқ жиноятларнинг объекти ҳуқуқий жиҳатдан таҳлил қилинган. Жиноят ҳуқуқи назариясида жиноят таркибини ташкил этувчи муҳим белгилардан бири бу жиноятнинг объектидир. Айнан объект жиноят қаратилган ижтимоий муносабатларни ифодалайди ва уларга етказиладиган зарар ёки зарар етказиш хавфини англатади. Мақолада бу турдаги жиноятларнинг ижтимоий хавфлилик даражаси, аввало, қайси муносабатларга тажовуз қилиниши билан белгиланиши таъкидланган. Шу нуқтаи назардан, кучли таъсир қилувчи ёки заҳарли моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилиш билан боғлиқ жиноятларда объектни тўғри аниқлаш жиноятнинг моҳиятини англашда муҳим аҳамиятга эга. Муаллиф мазкур жиноятларнинг объектларини умумий, махсус, турдош ва бевосита объектларга ажратиб таҳлил қилади. Шунингдек, бевосита объектлар ичида асосий, қўшимча ва факультатив объектлар фарқланади. Ушбу моддаларни қонунга хилоф равишда давлат чегарасидан ўтказиш билан боғлиқ жиноят мисолида, жамоат хавфсизлигини таъминловчи ижтимоий муносабатлар объект сифатида кўрсатилган бўлса-да, бу ёндашув барча ҳолатларга татбиқ этилиши мумкин эмаслиги қайд этилган. Мақолада жиноят ҳуқуқи назариясида қабул қилинган вертикал ва горизонтал классификация асосида объектни таҳлил қилиш орқали, ушбу жиноятларнинг ҳуқуқий мазмуни ва ижтимоий хавф даражаси чуқур очиб берилган. Муаллифнинг фикрича, мазкур турдаги жиноятларда объектни аниқлаш нафақат тўғри квалификация қилишда, балки жиноятларнинг олдини олиш ва адолатли жазо қўллаш учун ҳам зарур асосдир. Хулоса қилиб айтганда, кучли таъсир қилувчи ёки заҳарли моддалар билан боғлиқ жиноятларда объектни аниқлаш орқали уларнинг ҳуқуқий ва ижтимоий аҳамиятини белгилаш имкони пайдо бўлади.

Мазкур илмий мақолада Ўзбекистон Республикасида мустақиллик йилларида давлат ҳокимиятини ташкил этиш ва амалга ошириш соҳасида олиб борилган ислоҳотлар жиноят-процессуал фаолият нуқтаи назаридан комплекс таҳлил қилинган. Ҳокимиятлар бўлиниши принципининг Конституциявий асосда ҳаётга татбиқ этилиши, ҳокимиятлар ўртасида ўзаро тийиб туриш ва манфаатлар мувозанатини таъминлаш механизмларининг шаклланиши жиноят ишлари бўйича одил судлов тизимида айблов, ҳимоя ва суд функцияларининг ўзаро боғлиқлиги орқали очиб берилган. Суд ҳокимияти ва адвокатура институтида амалга оширилган кенг қамровли ислоҳотлар мисолида жиноят процессида инсон ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлашга қаратилган демократик ўзгаришлар илмий жиҳатдан асосланган.

Шу билан бирга, мақолада жиноят ишлари бўйича айблов функциясини амалга оширадиган органлар — суриштирув ва дастлабки тергов идораларида тизимли муаммолар сақланиб қолаётгани танқидий таҳлил қилинади. Муаллиф ушбу соҳада ислоҳотлар асосан ташкилий-идоравий характерда бўлиб, терговчининг процессуал мустақиллигини таъминлашга қаратилган чуқур институционал ўзгаришлар етарли даражада амалга оширилмаганини асослайди. Тергов фаолиятида ҳисоботбозлик босими, молиявий манфаатлар билан боғлиқ билвосита кўрсатмалар, рақамлаштиришнинг етарли ҳуқуқий асослар билан таъминланмагани ҳамда замонавий технологияларнинг жорий этилмагани тергов самарадорлигини пасайтираётган асосий омиллар сифатида кўрсатилган. Мақолада суд амалиётида тергов органлари фаолиятида йўл қўйилаётган камчиликлар хусусий ажримлар статистикаси орқали очиб берилган, шунингдек, реабилитация асосларида тугатилиши лозим бўлган жиноят ишлари судларга юборилиши инсон ҳуқуқларига жиддий хавф туғдириши илмий асосланган. Муаллиф терговчиларнинг процессуал мустақиллигини таъминлаш учун жиноят ишларини тўлиқ рақамлаштириш, электрон жиноят ишини юритиш институтини жорий этиш, ҳисобот ва рейтинг тизимини қайта кўриб чиқиш, замонавий рақамли технологиялар ва сунъий интеллект имкониятларидан фойдаланиш зарурлигини илмий таклиф сифатида илгари суради. Ушбу таклифлар жиноят процессида адолат, шаффофлик ва инсон ҳуқуқлари устуворлигини таъминлашга хизмат қилади

Мақолада электрон рақамли жиноят иши тушунчаси, ҳуқуқий моҳияти, процессуал аҳамияти таҳлил этилган. Жиноят процессини рақамлаштириш ва электрон рақамли жиноят ишини юритишга доир таклиф ва тавсиялар илмий асослантирилган.

Жиноят процессуал фаолиятда прокурор бир неча функцияларни бажаради, улардан бири жиноий таъқиб функциясидир, албатта, бу прокурор фаолиятининг ягона функцияси эмас. Бироқ прокурорнинг асосий функцияси назорат бўлиб қолаверади, дейди А.Г.Халиулин. А.Г.Халиулин фикрини давом эттирган ҳолда, жиноят ишларини юритиш жараёнида қонунларнинг ижро этилиши устидан назорат, фуқаролар ҳуқуқларига риоя этилиши устидан назорат қилиш функцияси, шубҳасиз, жиноят ишини судга қадар юритишда ҳам амалга оширилади, деб таъкидлайди. Прокурорнинг ҳуқуқни ҳимоя қилиш функциясини тан олиш қонунийликни мустаҳкамлашга ёрдам беради. Асосан, бу функциялар жиноят ишини юритишнинг дастлакби босқичларида амалга оширилади, лекин бу иш юритишнинг кейинги жиноят процессуал фаолиятига катта таъсир қилади.

Жиноят ва жазо бир-бири билан чамбарчас боғлиқ. Жазо - содир этилган жиноятга нисбатан давлатнинг табиий муносабати. Агар ижтимоий хавфли қилмиш жазоланмас экан, уни жиноят деб ҳисоблаш мумкин эмас. Жазо жиноят тушунчасининг мажбурий аломатидир. Шу боис жиноят ва жазо тушунчаларининг ахлоқий-ҳуқуқий ва ижтимоий-фалсафий мазмун-моҳиятини тадқиқ этиш долзарб ижтимоий масалалардан бири сифатида баҳоланмоқда. 

This article analyzes issues related to the principles of criminal procedure as the foundation of the moral content of criminal procedural activity. Most importantly, it emphasizes matters connected to moral values that have evolved throughout all stages of human development within the essence of criminal law principles. This article examines both national and foreign legislation, as well as the opinions of scholars.

Ушбу мақолада жиноят процессидаги фуқаровий даъво тушунчаси, унинг таҳлили, жиноят туфайли ёки ақли норасо шахснинг ижтимоий хавфли қилмиши туфайли, ўзига нисбатан мулкий зарар етказилган шахс ёхуд унинг вакилига нисбатан тергов даврида олиб бориладиган ишлар мазмун ва моҳияти ифодаланган. Шунингдек, жиноят иши қўзғатилган пайтдан бошлаб то суд тергови бошлангунига қадар фуқаровий даъво қўзғатиш ишларининг муҳим жиҳатлари ва ўз ўрнида зарар, бир неча шахснинг биргаликдаги ҳаракатлари туфайли етказилганлик ҳолатларининг ҳуқуқий таҳили баён этилган.

Мазкур мақолада бир неча жиноят содир этиш тушунчаси ва унинг ўзига хос белгиларига доир масалалар таҳлил этилган. Шунингдек, мақолада муаллиф Жиноят ҳуқуқидаги “бир қанча жиноятлар” ва “бир неча жиноятлар” тушунчаларига ҳам тўхталиб, амалдаги Жиноят кодексида ушбу тушунчаларнинг аниқ бевосита таърифлари келтирилмаган ва ушбу тушунчалар бир хил маънодек, кўринса-да, улар мустақил тушунчалар эакнлиги борасида таъкидлаб, ўз таклиф ва тавсияларини бериб ўтган.

Мазкур мақолада жиноят процессида дастлабки эшитув институтининг такомиллаштириш масалалари баён этилган. Шунингдек, мақолада дастлабки эшитув институти нормаларининг жиноят процессида қўлланилиши бўйича қиёсий-ҳуқуқий таҳлили ҳамда хорижий давлатлар тажрибаси таҳлил этилган.

Мазкур мақолада Жиноят қонунини либераллаштиришда бошқа ҳуқуқ тармоқларининг ўрнига доир масалалар баён этилган. Бундан ташқари, ушбу мақолада Жиноят қонунини либераллаштиришда Маъмурий ҳуқуқ, Конституциявий ҳуқуқ, Жиноят-ижроия ҳуқуқи, Фуқаролик ҳуқуқи каби фанларнинг ўзоро боғлиқлик жиҳатлари ҳам очиб берилган.

Жиноий жазо — бу жиноят содир этган шахсга давлат томонидан қўлланиладиган жазо чораси. Жиноий жазо жиноят қонунлари асосида белгиланади ва унинг мақсади жиноятларнинг олдини олиш, жамиятда тартибни сақлаш ва жиноятчиларни жавобгарликка тортишдир. Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг 43-моддасига кўра, жиноят содир этишда айбли деб топилган шахсларга нисбатан қуйидаги асосий жазолар қўлланилиши мумкин: 1) жарима; 2) муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш; 3) мажбурий жамоат ишлари; 4) ахлоқ тузатиш ишлари; 5) хизмат бўйича чеклаш; 6) озодликни чеклаш; 7) интизомий қисмга жўнатиш; 8) озодликдан маҳрум қилиш; 9) умрбод озодликдан маҳрум қилиш.

Ушбу мақолада жиноят ишлари юритувида келишув институти моҳиятига замонавий ёндашувлар маласалалари ҳақида фикр юритилади.

Мақолада жиноят ҳуқуқининг тамойиллари ва уларни амалиётга татбиқ этиш масалалари муҳокама қилинади. Илмий ва амалий ёндашув асосида жиноят ҳуқуқи тамойилларининг табиати ва моҳияти, уларнинг тарихий келиб чиқиши юзасидан доктринал қарашлар, ғоялар ва ёндашувлар, шунингдек, халқаро ҳуқуқ ва инсон ҳуқуқлари ютуқлари ва қадриятларининг жиноят ҳуқуқи тамойиллари тизими шаклланишига таъсири таҳлил қилинади. Мавжуд конституциявий қоидаларга асосланиб, жиноят ҳуқуқи тамойилларининг конституциявий асослари бўйича хулосалар ва мулоҳазалар тақдим этилган.

Тобора ортиб бораётган интеграция жараёнлари миллий ва халқаро жиноят ҳуқуқининг ўзаро яқинлашувига олиб келмоқда. Шу муносабат билан, жиноий адлия органлари ходимлари қонунларни, халқаро жиноят ҳуқуқи нормаларини паст даражада билиши, тегишли ҳуқуқий нормаларни қўлламаслиги ва жиноят ишлари бўйича органларнинг ходимларининг ҳуқуқни муҳофаза қилишдаги ҳуқуқий онгининг халқаро ташкилотлар томонидан салбий деб баҳолашга олиб келиши мумкин. Шуни олдини олиш мақсадида миллий ва халқаро жиноят ҳуқуқининг ўзаро таъсирини кучайтириш орқали қонунчиликни ривожлантириш янги тенденцияларидан бирига айланмоқда.

Мазкур мақолада аёлни ўз ҳомиласини сунъий равишда туширишга мажбурлаш жиноятини квалификация қилиш ва ўхшаш жиноятлардан фарқлаш масалалари баён қилинган. Жумладан, мақолада ЖК 115-моддасида шахс ҳомилани қонуний асосларда сунъий равишда туширишга мажбурлаши лозим бўлади, аксинча бўлса, яъни айбланувчи ҳомиладор аёлни жиноий равишда (тиббий нуқтаи назардан мумкин бўлмаган ҳолатда, даволаш муассасасидан ташқарида ёки сунъий равишда ҳомила туширишга ҳуқуқи бўлмаган шахс томонидан) ҳомила туширишга мажбурласа, шахснинг ҳаракатлари иштирокчи сифатида қўшимча равишда ЖК 114-моддаси билан ҳам малакаланиши таҳлил қилиб берилган. Бундан ташқари, айбланувчи ҳомиладор аёлни сунъий равишда ҳомила туширишга мажбурлаш учун ўлдириш ёки зўрлик ишлатиш билан қўрқитса, унинг қилмиши Жиноят кодекси 112 ва 115-моддалари мажмуи билан, соғлиғига тан жароҳати етказса эса, тегишлича Жиноят кодекси 104, 105, 109 ёки 126¹-моддалари билан малакаланиши, ёки ҳомиладор аёл танасининг ва (ёки) жинсий аъзоларининг яланғоч ҳолдаги фото- ва (ёки) видеотасвирини ўз ичига олган ахборотни тарқатиш билан қўрқитса, қилмиш қўшимча равишда Жиноят кодекси 141³-моддаси билан ҳам квалификация қилиниши илмий асослаб берилган. Шунингдек мақолада, аёлни ўз ҳомиласини сунъий равишда туширишга мажбурлаш жиноятини квалификация қилиш ва ўхшаш жиноятлардан фарқлаш масалалари бўйича асосли хулосалар баён қилинган.

Ушбу мақолада дастлабки тергов давомида жиноят ишини тугатиш асослари ва процессуал тартиби уни қўллаш учун нималари инобатга олиниши суриштирувчи терговчи томонидан жиноят ишини тугатиш учун нимлар исботлаш кераклиги ҳамда ҳуқуқшуносларининг фикр-мулоҳазаларига таянган ҳолда таҳлил қилинган.

Мазкур мақолада такроран жиноят содир этиш тушунчаси ва унинг белгиларига доир масалалар баён этилган. Шунингдек, мақолада бир қанча ҳуқуқшунос олимларнинг такроран жиноят содир этиш тушунчаси борасидаги қарашлари таҳлил этилиб, бу борада тавсиялар берилган.

мазкур мақола доирасида жиноят ва бир неча жиноят содир этиш ва унинг асослари, шунингдек олимларнинг бир неча жиноятлар учун жазо тайинлаш бўйича назарий қарашлари тадқиқ этилган. Мақола сўнгида муаллиф томонидан ушбу соҳада жиноят қонунини такомиллаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқилган.

The article outlines the foundations of preliminary hearings (suspension of criminal proceedings, termination of the case, referral of the criminal case to the prosecutor for approval of the indictment, accusatory conclusion, or decision on the application of compulsory medical measures, consolidation or separation of criminal cases, exclusion of inadmissible evidence from the case), procedures, the judge's initiative and motions from the parties, the timeframes for conducting preliminary hearings, the goals and objectives, the main rights and duties of the participants in the process, as well as scholars' views on this issue.

Мақолада халқаро ҳуқуқий нормаларни Ўзбекистон Республикасининг жиноят ҳуқуқига татбиқ этиш йўллари жиноят ҳуқуқи ва халқаро ҳуқуқ доктринаси нуқтаи назаридан кўриб чиқилган. Жумладан, жиноят қонунчилигига киритилмаган халқаро характердаги айрим жиноятларни тартибга солувчи халқаро шартномалардаги бўшлиқлар таҳлил қилинган. Глобаллашув шароитида халқаро жиноятчиликка қарши курашни ҳуқуқий тартибга солиш бўйича халқаро шартномаларнинг амал қилиши таҳлил қилинган.

Мазкур мақолада жиноят оқибатида етказилган моддий зарарни қоплаш тартибига доир масалалар баён этилган. Шунингдек, мақолада жиноят оқибатида етказилган мулкий зиённи қоплашга таъриф ҳам берилиб, унда жиноят туфайли ёки ақли норасо шахснинг ижтимоий хавфли қилмиши натижасида фуқароларга ва юридик шахсларга етказилган мулкий зарарни бартараф этиш учун етказилган зарарни ҳисоблаш, зарар учун моддий жавобгар шахсни аниқлаш ва ушбу шахсдан даъвогар фойдасига у кўрган зарар ўрнини қоплаш ёки пул ундиришга қаратилган чоралар тушунилиши ҳақида фикирлар ҳам таҳлил этилган.