Mazkur maqolada laboratoriya sharoitida barg qo‘ng‘izlari (Chrysomelidae) oilasiga mansub turlarga qarshi kimyoviy va biologik preparatlarning ta’siri chuqur tahlil qilingan. Tadqiqot davomida imidacloprid, deltametrin, va chlorpyrifos kabi kimyoviy vositalarning samaradorligi, shuningdek Bacillus thuringiensis, Beauveria bassiana va Metarhizium anisopliae kabi biologik agentlarning ekologik afzalliklari o‘rganildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, integratsiyalashgan (IPM) yondashuv — ya’ni kimyoviy va biologik usullarni uyg‘unlashtirib qo‘llash — barg qo‘ng‘izlari populyatsiyasini nazorat qilishda eng samarali yo‘l hisoblanadi. Shuningdek, laboratoriya sharoitida preparatlarning optimal dozasi, ta’sir davomiyligi va hasharotlarning sezuvchanlik darajalari aniqlangan. Maqolada ekologik xavfsizlik va barqaror qishloq xo‘jaligi tamoyillari alohida yoritilgan.

Hozirgi kunda tabiiy birikmlar asosida dori vositalari yaratish va ishlab chiqarish organik kimyo va tibbiyot soxalarining asosiy vazifalaridan hisoblanadi. Chunki tabiiy moddalar asosida ishlab chiqarilgan dori vositalari o’zining eruvchanligi, zaharsizligi va keng doirada ta’sir etish xususiyati bilan sintetik dori vositalari bilan keskin farqlanadi. Shu jihatdan o’simliklardan ajratib olingan biologik faol moddalar va ularni modifikatsiyalash orqali dori vositalari ishlab chiqarish sohasida olib borilayotgan ishlar O’zbekistonda keng rivojlangan va xorijiy olimlar tomonidan e’tirof etilgan. Ko’pchilik o’simliklar tarkibida biologik faol birikmalar tutadi. Jumladan, mazkur ishida O’zbekistonda o’suvchi Melilotus officinalis o’simligi tarkibidagi flavonoidlarini ajratib olish uchun bag’ishlangan bo’lib bu soxada O’simlik moddalari kimyosi institutida bir qancha ilmiy izlanishlar olib borilgan. Bu o’simlikning boshqa turlaridan chet el olimlari bir qator biologik faol moddalarni ajratib olgan lekin, O’zbekiston sharoitida o’suvchi  Melilotus officinalis o’rganilmaganligi uchun ushbu ilmiy ish shu yo’nalishga qaratildi va olib borilgan izlanishlar natijasida biologik faollikka ega bo’lgan bir qancha fraksiyalar olindi va ularning biologik faolligi o’rganildi.

Ushbu maqola mintaqada asalarichilikni rivojlantirishda klasterlash yondashuvining iqtisodiy, geografik va biologik samaradorlikka ta'sirini tahlil qiladi. Asalarichilik klasterlari nafaqat asalarichilik mahsulotlarini ishlab chiqarishni ko'paytirish, balki ushbu sohani ekologik va iqtisodiy jihatdan barqaror qilishda muhim rol o'ynaydi. Maqolada klasterlashning asalarichilik sohasidagi afzalliklari va imkoniyatlari, mintaqaning tabiiy va iqtisodiy sharoitlariga mos keluvchi strategiyalar ko'rib chiqiladi. Shuningdek, asalarichilik klasterlarining biologik xilma-xillikni saqlash va oshirishga qo'shgan hissasi ham tahlil qilinadi. Maqolada keltirilgan ma'lumotlar va tavsiyalar mintaqa asalarichilik sohasida klasterlash orqali samaradorlikni oshirish uchun amaliy yo'nalishlar taqdim etadi.

Ushbu maqola amarant ekini, uning biologik xususiyati va boshqa o'simliklar bilan bog'liqligini analiz qiladi. Shuningdek, maqolaning asosiy maqsadi amarant ekinlarida o'simliklarning rivojlanishiga ta'sirini va biologik balansining paydo bo'lishini o'rganishdir.

Ushbu maqolada Chlorella vulgaris asosida tayyorlangan biologik faol ozuqa qo‘shimchalari (BFOQ) ning kimyoviy tarkibi, biologik xususiyatlari va inson salomatligiga ko‘rsatadigan ta’siri o‘rganildi. Chlorella vulgaris - mikroyashil suvo‘t bo‘lib, u yuqori miqdorda oqsil, vitaminlar (ayniqsa B guruhi), minerallar, xlorofill va antioksidantlarga boyligi sababli biologik faol moddalar manbai sifatida e’tiborga loyiqdir. Maqolada ushbu qo‘shimchalarning immunitetni mustahkamlashi, detoksifikatsiya (zaharli moddalarni chiqarish), ovqat hazm qilish tizimi faoliyatini yaxshilash hamda yallig‘lanishga qarshi ta’siri ilmiy manbalar asosida tahlil qilindi. Shu bilan birga, Chlorella vulgaris asosidagi qo‘shimchalarning salomatlikga ta’siri va ularni iste’mol qilishdagi ehtiyot choralari ham ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari Chlorella vulgaris qo‘shimchalarining profilaktik va terapevtik salohiyatini namoyon etadi hamda ularni sog‘lom turmush tarzini qo‘llab-quvvatlash vositasi sifatida qo‘llash imkoniyatlarini ochib beradi.

Ushbu maqolada hayvonlarning biologik xilma-xilligi va uning global tahdidlar ostida qolishi tahlil qilinadi. Biologik xilma-xilligi ekotizimlarning barqarorligini saqlashda muhim rol o‘ynaydi. Biroq, inson faoliyati, iqlim o‘zgarishi, tabiiy yashash muhitining yo‘q qilinishi va noqonuniy ovchilik kabi omillar ko‘plab hayvon turlarining yo‘qolishiga sabab bo‘lmoqda. Maqolada biologik xilma-xillik tushunchasi, uning ahamiyati, unga tahdid soluvchi omillar va uni saqlab qolish bo‘yicha choralar muhokama qilindi. Ushbu tadqiqot biologik xilma-xillikni asrashga oid ilmiy va amaliy yondashuvlarni o‘rganishga yo‘naltirilganBiologik xilma-xillik, hayvon turlari, ekotizim, yo‘qolish xavfi, iqlim o‘zgarishi, yashash muhiti, inson faoliyati, noqonuniy ovchilik, tabiatni muhofaza qiliash, barqaror rivojlanish, qizil kitob

Biologik faol qo‘shimchalar (BFQ)- inson organizmidagi fiziologik buzilishlarning oldini olish hamda sog‘lom balansni tiklash maqsadida yoki organizmni zarur bo‘lgan foydali moddalar bilan to‘ldirish uchun mo‘ljallangan, xamda tarkibida kelib chiqishi tabiiy yoki tabiiyga o‘hshash sunniy biologik faol moddalar va probiotik komponentlar mavjud bo‘lgan oziq-ovqat mahsulotlaridir. Ular ovqatlanishdagi kamchiliklarni bartaraf etib, organizm uchun kerakli bo‘lgan moddalarni ozlashtirishini kuchaytiradi, hamda tananing ichki quvvatini oshirib, ko‘plab kasalliklarning hafini kamaytiradi. Ushbu maqolada biologik faol qo‘shimchalarni farmakologik xususiyatlari, qo‘llanilishi va dori vositalaridan farqli tomonlari yoritib berilgan.

Ushbu tezisda biologik tajribalarni o‘rgatishda virtual laboratoriyalarning qo‘llanilishi, ularning imkoniyatlari va cheklovlari tahlil qilinadi. Virtual laboratoriyalar o‘quvchilarga xavfsiz, iqtisodiy va qulay sharoitda amaliy tajribalarni o‘rganish imkonini beradi hamda murakkab biologik jarayonlarni vizual tarzda anglashga yordam beradi. Biroq, texnik cheklovlar, sensor tajriba yetishmasligi va raqamli infratuzilmaga bog‘liqlik kabi muammolar ularning to‘liq samarali qo‘llanilishiga to‘siq bo‘lishi mumkin. Tezisda virtual laboratoriyalarning an’anaviy o‘qitish usullarini samarali to‘ldirishi va biologiya ta’limining sifatini oshirishdagi o‘rni muhokama qilinadi.

Oʻrta Osiyo umurtqalilar faunasining biologik xilma-xilligi va zoogeografiyasi mavzusidagi maqolada ushbu mintaqada yashovchi umurtqali hayvonlarning tuzilishi, hayot tarzi, tabiatda tarqalishi, turlari va biologik xilma-xilligi haqida batafsil maʼlumotlar keltirilgan. Bu mintaqa o`zining turli xil tabiiy sharoitlari bilan va iqlimi bilan ko`plab umurtqali hayvonlar uchun yashash joyi hisoblanadi.

Ushbu maqola mintaqa asalarichiligida klasterlash metodini qo'llash orqali iqtisodiy, geografik va biologik samaradorlikni oshirishning mohiyati va ilmiy asoslarini o'rganishga bag'ishlangan. Klasterlash texnologiyasi asalarichilikda qo'llanilganda, asalarichilik faoliyatining samaradorligini oshirish, mahsulot sifatini yaxshilash, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish va asalarichilikni barqaror rivojlantirish imkoniyatlarini yaratadi. Ushbu maqolada klasterlashning asosiy afzalliklari, ilmiy jihatlari, iqtisodiy samaradorlikka ta'siri va geografik hamda biologik omillar bilan aloqadorligi tahlil qilinadi. Shu bilan birga, ushbu metodni amalga oshirishning mintaqaviy xususiyatlari va qiyinchiliklari haqida ham muhim ma'lumotlar keltiriladi.

Ushbu maqola mintaqa asalarichiligida klasterlash metodini qo'llash orqali iqtisodiy, geografik va biologik samaradorlikni oshirishning mohiyati va ilmiy asoslarini o'rganishga bag'ishlangan. Klasterlash texnologiyasi asalarichilikda qo'llanilganda, asalarichilik faoliyatining samaradorligini oshirish, mahsulot sifatini yaxshilash, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish va asalarichilikni barqaror rivojlantirish imkoniyatlarini yaratadi. Ushbu maqolada klasterlashning asosiy afzalliklari, ilmiy jihatlari, iqtisodiy samaradorlikka ta'siri va geografik hamda biologik omillar bilan aloqadorligi tahlil qilinadi. Shu bilan birga, ushbu metodni amalga oshirishning mintaqaviy xususiyatlari va qiyinchiliklari haqida ham muhim ma'lumotlar keltiriladi.

Hozirgi kunda tibbiyot rivoji bilan dori vositalari bilan ta’minlash muhim ahamiyat kasb etmoqda. Shu bilan birga, ¬o'simliklardan olingan moddalar, turli kasalliklarni davolashda, o'z ta'sirida biologik faol sintetik moddalardan oldinda. O'simliklar jinsi, iqlimi, oilasi va boshqa xususiyatlariga qarab, turli xil biologik faol moddalarni o'z ichiga oladi. Biologik resurslardan oqilona foydalanishning ilmiy asoslarini ishlab chiqish uchun o'simliklar tarkibidagi mineral elementlarni me'yorlash muammosi tobora dolzarb bo'lib bormoqda.  

Barcha o'simliklarning ichki to'qimalarida asemptomatik ravishda yashaydigan endofitik zamburug'lar biologik faol moddalarining istiqbolli manbalari sifatida qiziqish ortib bormoqda. Ushbu sharhga e'tibor qaratilgan. Endofitik zamburug'larning biologiyasi, ularning ochilishi, ajratilishi, identifikatsiyasi va xilma-xilligi va ularning atrof-muhit va qishloq xo'jaligi barqarorligidagi biologik faoliyatida. Ularni ham hisobga oladi. dorivor ilovalar ayniqsa saratonga qarshi, mikroblarga qarshi, antioksidant va ishlab chiqarishda antiviral birikmalar. Endofitik zamburug’lar ikkilamchi metabolitning eng ijodiy guruhlaridan biridir, inson hayoti uchun muhim biologik ro'l o'ynaydigan ishlab chiqaruvchilar. Ular yangi istiqbolli manbalari, farmatsevtika sanoatida, qishloq xo'jaligida va atrof-muhitda foydalanish uchun tabiiy agentlar hisoblanadi.

Fermentlar biologik katalizatorlar bo‘lib, ular metabolik jarayonlarning tezligini sezilarli darajada oshiradi, hujayra energetik balansini ta’minlaydi va organizm gomeostazini saqlashda markaziy rol o‘ynaydi. Fermentlar substratlarni mahsulotlarga aylantirishda yuqori spetsifiklikka ega bo‘lib, ularning faoliyati turli metabolik yo‘llar, jumladan karbogidratlar, lipidlar, oqsillar va nuklein kislotalar almashinuvini tartibga solishda muhim hisoblanadi. Mazkur maqolada fermentlarning biologik katalizator sifatidagi xususiyatlari, metabolik jarayonlarda ahamiyati, hujayra energetik balansiga ta’siri va tibbiyotda klinik ahamiyati keng qamrovda tahlil qilinadi.

Hozirgi kunda dunyoda maqsadli sintez usulida yangi biologik faol moddalar sintez qilinmoqda. Ushbu tadqiqot ishida Glutation va uning hosilalarining biologik faolligini Way2Drug dasturida o’rganish natijasi keltirilgan bo’lib, bu kelajakda qisqa vaqt ichida yangi biofaol modda sintez qilish imkonini beradi.

Mazkur tadqiqot gipoksantin asosida biologik faol birikmalarni sintez qilish va ularning C-6424 paxta navining o‘sishi hamda rivojlanishiga ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqot doirasida gipoksantinning hosilalari va ularning ayrim metall ionlari bilan hosil qilgan koordinatsion birikmalari sintez qilindi. Olingan birikmalarning biologik faolligi laboratoriya va vegetatsion tajribalar sharoitida baholanib, ularning urug‘larning unib chiqishi, ildiz va poya uzunligi, o‘simliklarning umumiy rivojlanish ko‘rsatkichlariga ta’siri aniqlandi. Tadqiqot natijalari gipoksantin asosidagi birikmalar past konsentratsiyalarda paxta o‘simligining dastlabki rivojlanish bosqichlarini sezilarli darajada rag‘batlantirishini ko‘rsatdi. Ushbu birikmalar ekologik xavfsiz, samarali va qishloq xo‘jaligida o‘simlik o‘sishini stimulyatsiya qiluvchi istiqbolli vositalar sifatida qo‘llash uchun tavsiya etilishi mumkin.

Ushbu maqola biologik perspektivalar nuqtai nazaridan neuromodulyatsiya jarayonini, xususan elektrik stimulyatsiya, magnit stimulyatsiya, invaziv va noinvaziv aralashuvlar orqali miya faoliyatini nazorat qilish hamda o‘zgartirish imkoniyatlarini batafsil tahlil qiladi. Neuromodulyatsiya neyron tarmoqlarning elektr yoki kimyoviy faolligini o‘zgartiruvchi, qayta sozlovchi va funksional darajada tartibga soluvchi jarayon bo‘lib, u zamonaviy biotibbiyot, neyrotexnologiya va kognitiv fanlarda keskin o‘sayotgan tadqiqot yo‘nalishlaridan biridir. Maqolada miya plastiklik mexanizmlari, sinaptik kuchayish va pasayish, ion kanallari faoliyati, neyrotransmitterlar dinamikasi kabi asosiy biologik jarayonlar neuromodulyatsiya usullariga qanday javob berishi chuqur yoritiladi. Shuningdek, transkranial to‘g‘ri tok stimulyatsiyasi (tDCS), transkranial magnit stimulyatsiya (TMS), vagus nervi stimulyatsiyasi (VNS), chuqur miya stimulyatsiyasi (DBS) va optogenetik yondashuvlarning ilmiy asoslari, klinik qo‘llanishi va xavfsizlik masalalari keng muhokama qilinadi.

Mazkur tezisda o‘simliklarda keng tarqalgan biologik faol birikmalar sinflari, ularning biologik roli hamda tibbiyot va farmatsevtika sohalaridagi qo‘llanilish istiqbollari ilmiy adabiyotlar asosida bayon etildi. 

Mazkur maqolada murakkab qarindoshlik darajalarini aniqlashda X-Xromasoma markerlaridan foydalanishni ilmiy va statistik asoslari batafsil yoritilgan

Ushbu maqola mintaqa asalarichiligida klasterlash metodini qo'llash orqali iqtisodiy, geografik va biologik samaradorlikni oshirishning mohiyati va ilmiy asoslarini o'rganishga bag'ishlangan. Klasterlash texnologiyasi asalarichilikda qo'llanilganda, asalarichilik faoliyatining samaradorligini oshirish, mahsulot sifatini yaxshilash, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish va asalarichilikni barqaror rivojlantirish imkoniyatlarini yaratadi. Ushbu maqolada klasterlashning asosiy afzalliklari, ilmiy jihatlari, iqtisodiy samaradorlikka ta'siri va geografik hamda biologik omillar bilan aloqadorligi tahlil qilinadi. Shu bilan birga, ushbu metodni amalga oshirishning mintaqaviy xususiyatlari va qiyinchiliklari haqida ham muhim ma'lumotlar keltiriladi.

Ushbu maqolada hozirgi zamonning eng dolzarb global muammolaridan biri — ekologik inqirozlar, ularning sabablari, turlari va oqibatlari chuqur yoritib berilgan. Ekologik muammo — bu inson faoliyati yoki tabiiy omillar natijasida atrof-muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan, biologik tizimlar barqarorligini buzadigan holatdir. Maqola 6 qismga bo‘lingan bo‘lib, unda ekologik muammolarning asosiy yo‘nalishlari — atmosfera ifloslanishi, suv resurslarining kamayishi, chiqindilar muammosi, o‘rmonlarning qisqarishi, biologik xilma-xillikning yo‘qolishi, shuningdek, ushbu muammolarni hal qilish yo‘llari batafsil ko‘rib chiqilgan. Har bir bo‘lim o‘ziga xos muammoni ilmiy asosda tahlil qilgan bo‘lib, statistik ma’lumotlar, zamonaviy ekologik xavf-xatarlar va ularning inson salomatligi, iqlim, iqtisodiyot hamda global siyosatga ta’siri haqida fikr yuritilgan. Atmosferaning ifloslanishi global isish va iqlim o‘zgarishiga olib kelayotgani, suv tanqisligi esa butun dunyo bo‘yicha sog‘liq va oziq-ovqat xavfsizligiga tahdid solayotgani, chiqindilarning esa tabiiy muhitga uzoq muddatli zarar yetkazayotgani aniq misollar orqali ko‘rsatilgan.

Maqolada 2020-2023 yillarda O‘zbekiston Respublikasida qayd etilgan biologik faol qo‘shimchalarning ro‘yxatdan o‘tkazilish dinamikasi kontent-tahlil o‘rganilib, natijalari keltirildi. Bugungi kunda BFQlarni keng tarqalishining asosiy sabablaridan biri to’g’ri ovqatlanish ratsionining buzilganligi, ekologik holat hamda aholi salomatlik ko’rsakichini pasayishi bilan baholanmoqda. BFQ, nutritsevtik yoki parafarmasevtik preparatlar bu – biofaol moddalarning konsentratlari bo’lib, to’g’ri dan to’g’ri yoki oziq-ovqat mahsulotlari tarkibiga qo’shish uchun mo’ljallangan inson ovqatlanish tizimini alohida biofaol moddalar bilan boyitish uchun qo’llaniladigan vositadir.

Ushbu maqolada biologik faol qoʻshimchalar (BQQ) va dori vositalarining asosiy farqlari, farmakologik xususiyatlari, xavfsizlik profillari va regulyator jihatlari qiyoslanadi. Maqola ilmiy va amaliy nuqtai nazardan ikkala guruh mahsulotlarining samaradorligi va xavf omillarini muvozanatlashtirishga yoʻnaltirilgan tavsiyalarni taklif etadi. Maqola darslik va amaliyot uchun moʻljallangan va matnda ortiqcha sayt manzillari yoki reklama maʼlumotlari kiritilmagan.

Ushbu maqolada daryo va ko‘l ekotizimlarida o‘simlik planktonlarining biologik xilma-xilligi, ularning ekologik roli va ekotizim barqarorligidagi ahamiyati chuqur tahlil qilingan. Fitoplanktonlarning tur tarkibi, mavsumiy dinamikasi, tabiiy va antropogen omillarning ta’siri, shuningdek, suv havzalarining ekologik muammolari yoritilgan. Maqolada suv resurslarini muhofaza qilish va monitoring qilish zarurligi asoslab berilgan.

Penitsilamin – biologik faol aminokislota hosilasi bo‘lib, uning tarkibidagi –SH, –NH₂ va –COOH guruhlari turli 3d metall ionlari bilan mustahkam komplekslar hosil qilish imkonini beradi. Mazkur maqolada penitsilaminning Fe, Co, Ni, Cu va Zn ionlari bilan komplekslanish xususiyatlari, ularning barqarorligi hamda biologik ahamiyati keng yoritilgan. Tadqiqot davomida rentgenostruktura tahlili va turli spektroskopik metodlar yordamida komplekslarning tuzilishi o‘rganildi. Olingan natijalar penitsilamin–3d metall komplekslarining farmatsevtika va biomodellashtirish yo‘nalishlarida yuqori istiqbolga ega ekanini ko‘rsatdi.