Ushbu maqolada daryo o’zanida sodir bo’ladigan o’zgarishlar va ushbu hodisa vaqtida o’zan doirasida sodir bo’ladigan o’zgarishlar bilan birgalikda, daryo o’zanarining paydo bo’lishi, yemirilishi, suv sathining o’ziga xos xususiyatlari haqida fikr yuritilgan bo’lib, ijtimoiylik jihatidan tabiiy va sun’iy o’zgarishlarga ham to’xtalib o’tilgan.

Ushbu maqolada daryo va ko‘l ekotizimlarida o‘simlik planktonlarining biologik xilma-xilligi, ularning ekologik roli va ekotizim barqarorligidagi ahamiyati chuqur tahlil qilingan. Fitoplanktonlarning tur tarkibi, mavsumiy dinamikasi, tabiiy va antropogen omillarning ta’siri, shuningdek, suv havzalarining ekologik muammolari yoritilgan. Maqolada suv resurslarini muhofaza qilish va monitoring qilish zarurligi asoslab berilgan..

Ushbu maqolada daryo va ko‘l ekotizimlarida o‘simlik planktonlarining biologik xilma-xilligi, ularning ekologik roli va ekotizim barqarorligidagi ahamiyati chuqur tahlil qilingan. Fitoplanktonlarning tur tarkibi, mavsumiy dinamikasi, tabiiy va antropogen omillarning ta’siri, shuningdek, suv havzalarining ekologik muammolari yoritilgan. Maqolada suv resurslarini muhofaza qilish va monitoring qilish zarurligi asoslab berilgan.

Ushbu maqolada bahor va kuz oylarida daryolarda sodir bo’ladigan suv toshqinlarining o’ziga xosligi, suv sathining ko’tarilishi, daryo suvining oqish mexanzmi, suv toshganda oqim tezligini o’lchash, sur sarfi va suvning to’yinish hajmini aniqlash yuzasidan fikr yuritilgan bo’lib, daryo va o’zanlarning kengayishi, to’yinishi haqida ma’lumotlar erilgan.

Ushbu bobda Zarafshon daryo havzasining tabiiy-geografik va ekologik xususiyatlari chuqur tahlil qilinadi. Geografik joylashuv, relyef, iqlim sharoiti, suv resurslari, tuproq turlari va shamol rejimi havzaning qishloq xo‘jaligi, ekologik barqarorligi va iqtisodiy imkoniyatlariga qanday ta’sir ko‘rsatishi batafsil yoritilgan. Bobda, ayniqsa, suv tanqisligi, iqlim o‘zgarishlari va yerlarning sho‘rlanishi kabi muammolarga urg‘u berilgan hamda ushbu xavf-xatarlarni bartaraf etish uchun zamonaviy texnologiyalar va resurslarni boshqarish mexanizmlari zarurligi qayd etilgan.

Ushbu maqolada, daryo oqimining o`zgaruvchanligi va oqim hamda uning me`yorlari haqida so`z yuritilgan bo`lib, bunda daryo oqimlarining manbalari, ko`payish va kamayish, ularning sabablari, taqsimlanishi hamda undan kiyin kelib chiqadigan oqibatlari haqida fikr yuritilgan.

Xarita ( nemischa Karte-asl; yunoncha chartes-yozish uchun ishlatiladigan papirus varag'i)-kartografik proyeksiyalardan foydalangan holda belgilar yordamida yaratilgan Yer yuzasi, yulduzli osmon yoki uning qismlarining qisqartirilgan tasviri (namunasi).Xaritada daryo oʻzanining oʻzgarishi,tuproq qoplami, jarliklar, botqoqliklar, aholi punktlari va yoʻllarning tabiatni uzgarishi va boshqalar koʻrsatilgan. buli arni. aniqlash mumkin.

Ushbu maqolada Rossiya imperiyasi davrida Samarqand viloyatining sug’orish manbalari, imperiya ma’murlarining suv masalasidagi qarashlari, imperiya ma’murlari tomonidan irrigatsiya tizimida qilingan o’zgarishlar, viloyatdagi daryo, kanal, ariqlarning holati, uyezdlar bo’yicha suv taqsimoti haqida ma’lumotlar berilgan.

maqolada transport sektori va kommunikatsiyalari rivojlanishi va  muammolari tahlil etilgan. SHuningdek hududdagi yuk oqimlarini o‘z muddatida  avtomobil, temir yo’l va daryo transporti vositalari va tarmog’idan samarali foydalanilgan holda etkazib berish masalasi qaralgan.

Ushbu maqolada, Kо`llаrning gidrоkimyоsi vа gidrоbiоlоgiyаsi haqida, hamda ko`l, uning paydo bo`lishi, avval va hozirdagi holati, salbiy va ijobity taraflari insoniyat ko`llarda xozirgi kundan qay darajadafoydalanishi, ko`ldagi suvning kamayish va kopayish manbasi haqida fikr yuritilgan

Barchamiz yaxshi bilamizki, suv hayotimizning barcha jabhalarida muhim ro’l oʻynaydi.Suvning mavjudligi bu sayyoradagi odamlar, hayvonlar va oʻsimliklar hayotining asosiy shartidir. Bizga kerak boʻlgan boshqa resurslardan foydalanish ham suv yordamida amalga oshiriladi. Suv har qanday jamiyat, mamlakat yoki sivilizatsiya unga juda bogʻliq boʻlgan ijtimoiy barqarorlik va iqtisodiy rivojlanishning muhim  qismidir.

Maqolada geografik jihatdan joylashgan mavjud suv ta’minoti xisoblangan suv omborlarining tuzilishi, ularning tarkibiy qismlari hamda suv omborlari tasnifi haqida so’z yuritilgan bo’lib, daryo oqimini boshqarish tasnisi, suv omborlarining joylashishiga ko’rta tasniflanishi, bef tasniflanish va boshqalar yuzasidan fikr yuritilgan.

Suv qirqqulloqlari ko'plab o'simlik va hayvon turlarining yashash joyi  bo'lib, oziq zanjirining muhim qismlarini tashkil qiladi. Tuproqning yuqori unumdorligi, suvning tabiiy ravishda filtrlash va saqlash qobiliyati bilan birgalikda, qirqqulloqlar insonlar uchun qishloq xo'jaligi, baliqchilik va boshqa tabiiy resurslardan foydalanish imkonini beradi.

Ushbu maqolada Samarqand atrofіda, jumladan Zarafshon daryosіnіng turlі davrlarda qanday nomlar bіlan atalganlіgі, yunon olіmlarі, arab, xіtoy, rus geograf va tarіxchі olіmlarіnіng daryo nomlanіshі haqіda yurіtgan fіkr-mulohazalarі haqіda ma`lumot berіlgan. Shunіngdek, ushbu daryonіng nomlanіshі yuzasіdan ayrіm munozaralі qarashlar bayon etіlgan.

Mazkur maqolada O’zbekiston Respublikasida sel oqimlari va suv toshqinlari xavfli uchastkalarni oldindan aniqlash usullarini takomillashtirishining asoslanishi va uning dolzarbligi, respublikamiz va jahon mamlakatlarida sel oqimlari va suv toshqinlari bilan bog’liq favqulodda vaziyatlarning tahlili, suv toshqinlari va sel oqimlari xavfini oldindan aniqlash va prognoz qilish borasida xorijiy mamlakatlarning tajribalari, usullari va vositalari hamda ularning tajribalarini mamlakatimizda tadbiq etish orqali sel oqimlari va suv toshqinlari xavfli hududlarni oldindan prognozlash usullarini takomillashtirish bo’yicha tavsiyalar keltirilgan.

Oʻrta Osiyo umurtqalilar faunasining biologik xilma-xilligi va zoogeografiyasi mavzusidagi maqolada ushbu mintaqada yashovchi umurtqali hayvonlarning tuzilishi, hayot tarzi, tabiatda tarqalishi, turlari va biologik xilma-xilligi haqida batafsil maʼlumotlar keltirilgan. Bu mintaqa o`zining turli xil tabiiy sharoitlari bilan va iqlimi bilan ko`plab umurtqali hayvonlar uchun yashash joyi hisoblanadi.

Keyingi  vaqtlarda  foydali  baliqlar  juda  kamayib ketganligi  sababli  baliqlarni  tabiiy  sharoitda  saqlash  va  ularning  sonini ko’paytirish  maqsadida  davlatimiz  tomonidan  bir  qator  chora  tadbirlar  amalga oshirilmoqda.  Baliqlarning  ko’payish  joylarini  himoya  qilish, suv  havzalarini ortiqcha  chiqindi  va  suv  o’simliklaridan  tozalab  turish, daryo, ko’l  va  hovuzlarni sanoat  korxonalaridan  chiqqan  zaharli  oqava  suvlardan va neft qo’yilishidan qo’riqlash, qimmatbaxo baliqlarni  iqlimlashtirish, turlari  va  sonlari  kamayib ketayotgan  hamda  O’zbekiston  “Qizil  kitob”iga  kiritilgan  baliq  turlarini  himoya qilish  shular  jumlasidandir.

Ushbu tezisda Turkistonni XIX asr oxiri – XX asr  boshlarida nemis sayohatchilari tamonidan o‘rganilishi, Turkiston xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy hayoti haqida ma’lumot berilgan.

O’zbekiston Respublikasi mustaqillika erishganidan so’ng, qo’shni davlatlar va xamdo’st xalqlar bilan yaxshi munosabatda bo’lishga harakat qildi. Davlatlar o’rtasida vujudga kelgan bahs-munozarali holatlarda bir-birining manfaatlari hisobga olingan holda,kuchishlatmar siyosat yurtildi. Ko’pgina muamoli masalalar o’z yechimini topdi,lekin chegara masalalari hali hamon dolzarbligicha qolmoqda.Bu kabi muamolarni hal qilish uchun davlatimizning birinchi prezidenti bo’lmush Islom Abdug’aniyevich Karimov ko’plab ishlar qilgan edi. Joriy yurtboshimiz Shavkat Miromonivich Mirziyoyev  ham mazkur  muamolarga alternariv yechim bo’luvchi islohotlarni olib bormoqda.Ammo muamollar o’zining to’liq yechimiga erisha olmadi.Ushbu tezisda qo’shni davlatlar bilan kelishilgan va imzolangan chegara shartnomalarning mazun-mohiyati  va ahamiyati ochib beriladi.

Tozalash inshootlari texnik-iqtisodiy asoslash jarayonida loyihalashtiriladi. Daryo havzalarida suvni oqizish va sanoat va maishiy chiqindi suvlarni tozalashning tuman sxemalarini joriy etish kapital qo‘yilmalar va ekspluatatsiya xarajatlarini kamaytirish imkonini bermoqda. Maishiy va sanoat oqava suvlarini birgalikda tozalash yuqori tozalash effektiga ega bo'lgan yirik aeratsiya stantsiyalarida amalga oshiriladi. Aeratsiya stantsiyalaridan o'tgan oqava suvlarning sifati 5 mgO dan o'zgaruvchan qattiq moddalar bilan tavsiflanadi

Водно-болотные угодья являются средой обитания для многих видов растений и животных и составляют важную часть пищевой цепи. Высокое плодородие почвы в сочетании со способностью естественным образом фильтровать и хранить воду позволяет людям использовать сельское хозяйство, рыболовство и другие природные ресурсы.

Zarafshon (fors, zar — oltin, afshon — sochuvchi; Mastchoh) Tojikiston  va O’zbekistondagi daryo. Zarafshonning suv toʻplash maydoni ancha baland joylashgan: Dupuli koʻprigidan yuqoridagi qismining oʻrtacha balandligi 3100 metr. Shu tufayli havzasida doimiy qor va muzliklar koʻplab uchraydi. Zarafshon havzasida maydoni 1 ga va undan katta boʻlgan 424 muzlik hisobga olingan, ularning umumiy maydoni 557 km2.

Ichki suvlarga daryolar, ko‘llar, muzliklar, yerosti suvlari kiradi. O‘zbekiston ichki suvlari orasida inson hayoti va xo‘jalik faoliyati uchun eng muhimi daryolardir.

Maqolada vohalarda, xususan Buxoro vohasining iqtisodiy va ijtimoiy geografik xususiyatlari o‘rganilgan. Buxoro vohasida shaharlarining rivojlanishi, jumladan Buxoro, Poykend, Varaxsha, Vardonze, Kogon shaharlari misolida tahlil qilingan. Shuningdek maqolada Buxoro vohasining hozirgi iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishi ham yoritilgan.

Ushbu maqolada chizma geometriya fanining maxsus bo‘limi bo‘lgan sonlar bilan belgilangan proeksiyalarni dastlab xarbiy dengiz ishlarida, geografiya, kartografiya, kadastr fanlarini paydo bo‘lishida bosqichma-bosqich tadbiq qilinishi shuningdek yer sirtini balandlik, chuqurlik tasvirlarini xosil qilishda va yer qurilish maydonlarini tayyorlashda, qishloq-xo‘jaligida yer-maydon  xaritalarini ilmiy nazariy va amaliy asoslarini yaratishi keltirilgan.