Ma`lumki, o‘zbek xalqi azal-azaldan shakllanib kelgan, hayotimizda chuqur o‘rin egallab, oliy qadriyatlar darajasida e’tirof etiluvchi ijtimoiy institutlar sifatida mahalla va oila alohida ajralib turadi. Ushbu maqolada oila institutining ijtimoiy taraqqiyotidagi oʻrni va oila mustahkamligini taʼminlash omillari haqida so`z yuritilgan.

Ushbu maqolada ijtimoiy ishda oila portretining ahamiyati o‘rganilgan bo‘lib, oila portreti oila tizimining ijtimoiy, psixologik, iqtisodiy va madaniy jihatlarini tahlil qilish orqali oila a’zolarining o‘zaro munosabatlari, roli va funksiyalarini aniqlashga yordam berishi, oila portreti nafaqat oila ichidagi muammolarni aniqlash va ularga samarali yordam ko‘rsatish uchun, balki oilaviy xizmatlar tizimini takomillashtirishda ham muhim vosita ekanligi haqida fikr yuritilgan.  

Maqolada oila tushunchasi, oila huquqining asosiy tamoyillari, ularning ijtimoiy xususiyatlari, oila barqarorligining jamiyat rivojiga ta’siri haqida fikr yuritilgan.

Mazkur maqolada globallashuv davridagi migratsiyaning oila huquqiga ta’siriga e’tibor qaratilgan. Muallif turli mamlakatlarning oila qonunchiligidagi farqlar xalqaro miqyosda oila huquqidagi muammolarni keltirib chiqarishi mumkinligiga e’tibor qaratgan.

Oila jamiyatning quyi asosiy bo'g'inidir. U insonning hayotga kelishi, tarbiyalanishidagi asosiy makon. Oila bir necha kishilarni birgalikda yashash joyi. Oila to‘liq bo'lishi uchun ota-ona va farzandlar bo'lishi shart. Uiarning birortasisiz ham oila bo'lishi mumkin. Lekin bunday oilada yetishmovchilik bo'ladi. Har bir oila ma’lum xonadonga mos bo'ladi.

mazkur maqolada oila huquqi normalarining huquqiy mohiyati va jamiyatdagi ahamiyati yoritib berilgan. Oila – jamiyatning asosiy ijtimoiy birligi sifatida davlat himoyasida bo‘lib, oila huquqi orqali uning barqarorligi, a’zolarining huquq va majburiyatlari, bolalarning manfaatlari va nikoh-huquqiy munosabatlar qonun bilan tartibga solinadi. Maqolada O‘zbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligida oila huquqining tutgan o‘rni, xalqaro huquqiy hujjatlar bilan uyg‘unligi va dolzarb masalalar tahlil qilingan.

Ushbu maqolada oila va shaxslararo munosabatlar tizimi psixologiyasining umumiy xususiyatlari tahlil qilinadi. Oila tizimi o‘zining psixologik, ijtimoiy va emotsional mexanizmlari orqali shaxslararo aloqalarni shakllantiradi va rivojlantiradi. Oila a’zolari o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar va ularning o‘zgarishlari oilaning umumiy tizimiga ta’sir qiladi. Khamraev A., Xolmatova L. va Yoqubova N. kabi mualliflarning asarlari yordamida oilaviy munosabatlarning psixologik mexanizmlari, oilaning o‘zgaruvchan tabiati va shaxslararo aloqalar tahlil qilinadi. Shuningdek, oilaviy tizimda yuzaga keladigan ziddiyatlar, muammolar va ularning yechimlari ham ko‘rib chiqiladi.

bugungi kunda oila jamiyat bag’rida tashkil topib, taraqqiy etib borar ekan, o’zi ana shu jamiyatning kichik bir bo’lagi sifatida namoyon bo’ladi. Jamiyatdagi ijtimoiy iqtisodiy munosabatlar, oila taraqqiyotiga ta’sir etadi. Oilada ta’lim-tarbiya xususiyatlari esa jamiyatda o’z aksini topadi. Ushbu maqolada shaxs ijtimoiylashuvida oilaning o‘rni va ahamiyati, bola tarbiyasidagi ta’siri, va bu jarayonda mahallaning roli xaqida ma’lumotlar keltirilgan.

Fitrat 1916-yili “Oila” nomli falsafiy asarini yozadi. Bu asar fors tilida yozilib, S.Ayniyning aytishicha, Mirza Abdulvohidning mablag'i hisobidan nashr etiladi. Buxoro ma’rifatchilari tarixshunosligida tom ma’nodagi milliy qahramonimiz Abdurauf Fitratning “Oila yoki oila boshqarish tartiblari” kitobi alohida o’rin tutadi. Abdurauf Fitrat oila to’g’risidagi o’z bilimlarini Sharq va G’arb olimlarining ko’plab ilmiy tatqiqotlari bilan tanishib chiqish jarayonida mustahkamlab, nihoyat oila masalasida o’sha davr uchun mukammal yo’riqnomani dunyoga keltirdi. Asarda oilaviy hayot islohotidan bahs yuritilib, adib najot yo'llarini axtaradi.^[1] Oila muqaddas tushuncha hisoblanadi.

Mazkur maqolada jamiyatda gender tengligiga intilish sharoitida oila va nikohning roli muhokama etiladi. Shuningdek, oila institutiga nisbatan gender tenglashtirishni joriy etish muammolari va ularning an’anaviy muqobillari qiyosan o‘rganildi.

Ushbu maqolada biz oilani davlat va jamiyat uchun qadriyat sifatida konstitutsiyaviy va huquqiy mustahkamlash masalalarini ko‘rib chiqamiz. Maqolada oila tushunchasining nazariy va huquqiy asoslari tahlil qilingan.

Ushbu maqolada muallif tomonidan oilaviy qadriyatlar tizimi aosida madaniyatning shakllantirishda uning muhim ahamiyati ko’rib chiqiladi va tahlil qilinad. Shuningdek, eng avvalo oila va nikoh munosabatlarini takomillashtirishning qonuniy bazasi yaratilib, oila jamiyatning ustivor yoʼnalishiga aylantirildi va uni muhofaza qilishga qaratilgan qator qonunlar va qonun osti hujjatlarni ham qabul qilinganligini, shu bilan bir qatorda oila maktablariga ham davlatimiz tomonidan katta etibor qaratilmoqda. Ko’p asrlar davomida oila har qanday tsivilizatsiyalashgan jamiyat ijtimoiy tuzilishining zaruriy tarkibiy qismi bo’lib kelgan. Jamiyat oiladan boshlanadi, shaxsning shakllanishi unda sodir bo’ladi.

Ushbu maqolada oila ijtimoiy hayotning abadiyligini, avlodlarning davomiyligini, tarbiyaning uzluksizligini taʼminlaydigan, kelajak nasl qanday boʻlib yetishishiga oʻz taʼsirini koʻrsatadigan ijtimoiy makon va pedagogik omil vazifasini bajarishi yoritilgan. Inson oilada shakllanadi. Oila muhabbat, hurmat, birdamlik va mehribonlik manbai. Aynan shu qadriyatlarga har bir rivojlangan jamiyat suyanadi.

Mazkur tadqiqotda nikoh motivlari va oila mustahkamligi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikning nazariy jihatlari tahlil qilinadi. Nikohga kirishish motivlari — ijtimoiy, psixologik, iqtisodiy va madaniy omillar asosida shakllanishi ko‘rib chiqiladi hamda ularning oilaviy barqarorlikka ta’siri ilmiy manbalar asosida yoritiladi. Shuningdek, oila mustahkamligini ta’minlovchi omillar va nikoh motivlarining turli nazariy modellari (psixologik, sotsiologik va ijtimoiy-madaniy yondashuvlar) tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida nikoh motivlari va oilaning barqarorligi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni tushuntiruvchi nazariy qarashlar umumlashtiriladi hamda sog‘lom va mustahkam oilani shakllantirishga xizmat qiluvchi muhim omillar aniqlanadi.

Ushbu maqolada, Maktabgacha ta’lim tashkilotlari bilan oila jamiyatni bir birlariga bog‘liq jihatlari haqida so’z yuritilgan. Oila va maktabgacha ta’lim o’rtasidagi hamkorlikning ahamiyati va maktabgacha ta’lim tashkilotlari va oila o‘rtasidagi hamkorlikning asosiy maqsadlari ko’rsatib o’tilgan.

Muallif ushbu maqolasida oila institutini jamiyatdagi eng muhim hodisalardan biri sifatida tahlil qiladi. O‘zbekiston Respublikasida oila instituti yosh avlod tarbiyasidagi jamiyatning muhim institutlaridan biri sanaladi. Binobarin, oila farovonligi jamiyat farovonligi kabi davlat siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biridir.

Barchaga ma'lumki, ta'lim-tarbiya jarayonida oilaning, ota-onaning o‘rni, mahalla hamda ta'lim muassasalari o‘rni va ahamiyati beqiyos. Ayniqsa tarbiya sohasida oila o‘rni juda muhim. Ya'niki yoritmoqchi bo‘lgan ushbu maqolada aynan shu ta'lim va tarbiya borasida oila, mahalla hamda ta'lim muassasalari o‘rni hamda hamkorligi o‘rganilgan va yoritilgan.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi huzuridagi fatvo markazi faoliyatini o‘rganish va mustaqillik yillarida O‘zbekiston musulmonlari idorasi Fatvo bo‘limi faoliyati va rivojlanish tendensiyalari Fatvo markazi tomonidan chiqarilayotgan oila masalasiga doir fatvolar har bir oilalarni tinchligiga kata hissa qo‘shmoqda. Oila har bir jamiyat va davlatning ajralmas qismi hisoblanadi.Oila mustahkam, tinch, halol va pok bo‘lsa, jamiyat ham osoyishta, mustahkam, farovon bo‘ladi.Islom dinimizda hossatan muqaddas Qur’oni Karim va hadisi nabaviylarda ham uning muqaddas ekanligi ta’kidlangan. Shu sababdan uning tinch va osoyishta ekanligi avvalo kelajak avlod farzandlarimizning istiqbollari uchun muhim hisoblanadi.

Mazkur maqolada Maktabgacha ta’lim tahskilotlari tarbiyachilarining oila bilan   hamkorligi haqida yozilgan bo’lib, unda bolalar bog‘chasi xodimlarini oila bilan hamkorlikdagi ishlaridan eng keng tarqalgan shakl va usullari to’g’risidagi psixolog olimlar tomonidan olib borilgan ilmiy tadqiqotlari hamda ilmiy qarashlari taxlil qilingan.

Oila birligi har qanday sog'lom jamiyatning poydevorida yotadi. Oila ichida ijtimoiy nizolar oila a'zolarining turli qarashlari, ustuvorliklari va ehtiyojlari tufayli yuzaga kelishi mumkin. Bunday nizolar hal qilinmagan holda, munosabatlarga putur etkazishi va oilaviy birdamlikka putur etkazishi mumkin. Shu sababli, oilalar ijtimoiy nizolarni bartaraf etish uchun konstruktiv yondashuvlarni ishlab chiqishlari juda muhimdir. Ushbu maqolada oilalarga nizolarni tinch yo'l bilan oldini olish va hal qilishda yordam beradigan ijtimoiy fan tadqiqotlariga asoslangan bir nechta pedagogik tamoyillar bayon etilgan.

Mazkur maqolada oila psixologiyasining mohiyati, uning inson hayotidagi o‘rni hamda oilaviy munosabatlarda ruhiy uyg‘unlik va o‘zaro hurmatning ahamiyati yoritilgan. Oila jamiyatning eng muhim bo‘g‘ini bo‘lib, undagi muomala, mehr va tushunish darajasi shaxsning psixologik holatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Tadqiqot davomida psixologik moslik, muomala madaniyati va hamjihatlik kabi omillar oilaviy barqarorlikni ta’minlashdagi asosiy vositalardan biri sifatida tahlil qilindi. Shuningdek, maqolada oilada kelib chiqadigan konfliktlarni oldini olish va sog‘lom muloqotni shakllantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar keltirilgan.

Oila borki nizo bo`ladi va barchamizga ma`lumki urush- janjalsiz oilalarning bo`lishi amrimahol. Xalqimizda bir gap bor: oshsiz uy bo‘lishi mumkin, lekin nizosiz uy bo‘lmaydi deb. Shunday ekan, bu arzimas shirin tashvishlarni nizolarga aylantirishdan ko`ra, uni yaxshilikka yo`yib ketish eng to`g`ri yo`ldir. Bu maqola orqali biz oilalarda yuzaga keladigan turli xil nizolarni va ularning turlarini ko`rib chiqishimiz mumkin bo`ladi. Agar kelishmovchiliklar hal qilib bo'lmaydigan bo'lib qolsa va boshqa oila a'zolari taraf olishsa yoki nizoni sahna ortida qo'zg'atsa, muammolar yanada kuchayishi mumkin. Tomonlar nizo borligini qanchalik tez anglab olsalar, shunchalik tezroq muammolarni hal qila boshlaydilar. Nizolarni bartaraf etishda oila boshlari va yosh oila egalari asosiy rolni bajarishadi.

Ushbu tezis ishida oila psixologiyasi va gender tadqiqotlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik, ularning zamonaviy jamiyatdagi ahamiyati hamda oilaviy munosabatlar tizimiga ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi — oilaviy rollarni shakllanishida gender stereotiplarining psixologik omillarini aniqlash va ularning ijtimoiy-madaniy kontekstdagi o‘zgaruvchanligini o‘rganishdir. Ishda empirik va nazariy usullar uyg‘un qo‘llanilib, turli yoshdagi oilaviy juftliklar hamda turmush o‘rtoqlar o‘rtasidagi psixologik iqlim, kommunikatsiya strategiyalari va gender rollarining ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari oila psixologiyasi sohasi mutaxassislari uchun muhim amaliy tavsiyalar berishga, shuningdek, gender tenglik tamoyillarini mustahkamlashga xizmat qiladi

Ushbu maqolada maktabgacha ta'lim muasasasining maqsadi: bolalarni o'qitish, tarbiyalash, qarab turish va parvarish qilish jarayonida paydo bo'ladigan tomonlarning huquqlari, majburiyatlari va javobgarligini sezilari amalga oshiruvchi ta'lim - tarbiya jarayonini olib borishdir. Maktabgacha ta'lim tuassasasi maktabgacha ta'lim ustaviga muvofiq bo'lgan zarur shart-sharoitlarni ta'minlaydi. Bola tarbiyasida maktabgacha ta'lim, oila va jamiyatning o'rni hususida so‘z yuritildi. Ushbu maqola orqali, bola tarbiyasiga maktabgacha ta'lim, oila va jamiyatning o'rni qay darajada ekanligi haqida ma'lumot olasiz.  

Oila muammosi azaldan insoniyatning diqqat markazida bo'lib kelgan. Chunki oila mustahkamligi jamiyat faravonligining asosiy negizidir. Shu sababli Respublikamiz rahbariyati har bir xonadonning tinchligini, oilalarda farzandlarning baxtli, barkamol o'sishini taminlashga qaratilgan qator tadbirlarni amalga oshirmoqda.