Maqolada psixikaning filogenez rivojlanishi, sodda sezgirlikdan murakkab ong jarayonlarigacha bo‘lgan bosqichlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda Darvin, Pavlov, Anokhin, Lorenz va Tinbergenning nazariyalari asos qilib olingan. Instinktlar, idrok, perceptiv va intellektual psixika bosqichlari, shuningdek nerv tizimi murakkablashuvi bilan bog‘liqligi ko‘rsatib o‘tilgan.

Uzoq vaqt davomida "psixika" va "ong" tushunchalari farqlanmagan va aslida sinonim sifatida ishlatilgan. A.N. Leontiev ta'kidlaganidek, "aqliy va ongli identifikatsiyadan xalos bo'lish uchun asrlar kerak bo'ldi" [1. S. 166]. Shunga qaramay, hozir ham ko'pincha "ong" atamasini ancha kengroq ma'noda ishlatish mumkin, bu "psixika" atamasini tushunishga teng. Bu "ongdagi aks ettirish", "ongda sodir bo'ladigan jarayonlar" yoki "ongni yo'naltirish", "ong holati" kabi iboralarni qo'llashda eng aniq namoyon bo'ladi.

Psixologiya voqelikning alohida bir sohasi bo’lgan psixik hayot sohasini o’rganadi. Har kimga ma’lum hodisalar -  sezgilarimiz, idrok, tasavvurlarimiz, fikr, his, intilishlarimiz va shunga o’xshash hodisalar psixika hodisalari jumlasidandir. Psixik hayot hodisalari juda xilma-xil, ammo bir-biri bilan o’zaro bog’langan bo’ladi. Psixologiyaning vazifasi ana shu munosabat va bog’lanishlarning qonuniyatlarini ochib berishdir. Psixologiya fanining ma’lumotlaridan amaliy maqsadda va, avvalo, ta’lim-tarbiya ishida va, shuningdek, ishlab chiqarishda, mehnatni tashkil etish va ixchamlashtirishda, tibbiyotda, san’at va shunga o’xshash sohalarda foydalanmoq uchun psixikaning taraqqiyot qonunlarini bilish kerak.

Ushbu tezisda inson psixikasining paydo bo‘lishi va uning rivojlanishi yoritilgan. Yana psixika murakkab muommalardan biri ekanligi, uning mohiyati, rivojlanish bosqichlari, kimlar tomonidan o‘rganganligi, kimlar qanday ishlar va taqqiqotlar olib borganligi, rivojlanishiga ta’sir qiluvchi omillar ham keltirib o‘tilgan. Ontogenezning ham psixologiyadagi ahamiyati juda katta. Ontogenezning vazifalari va ahamiyati, psixikaga ta’siri, tabiat qonunlaridagi mohiyati, uning xususiyatlari ham maqola davomida yoritib berilgan.

Ushbu maqolada psixikaning filogenez taraqqiyoti va instinkt tushunchasi ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Psixika - hayvonlar va insonning ruhiy faoliyati va xatti-harakatlarini boshqaruvchi murakkab tizim sifatida ko‘riladi. Maqolada filogenez nuqtai nazardan psixikaning biologik evolyutsiya jarayoni, turli hayvon turlarida psixik jarayonlarning rivojlanishi, instinkt va irsiy xatti-harakatlarning shakllanishi tahlil qilinadi.

Maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining psixikasining shakllanish bosqichlari, ularning yoshga xos individual va emotsional xususiyatlari hamda psixologik rivojlanish dinamikasi tahlil qilinadi. Shuningdek, o‘qituvchi faoliyatining o‘quvchi shaxsining intellektual, hissiy va ijtimoiy yetukligiga ta’siri yoritiladi.

Ushbu maqola inson psixikasining ontogenez jarayonida rivojlanish bosqichlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Maqolada yangi tug‘ilgan chaqaloqdan o‘smirlik davrigacha bo‘lgan psixik rivojlanish bosqichlari, ularning xususiyatlari, yetakchi faoliyati va rivojlanish vazifalari tahlil qilingan. Shuningdek, psixikaning biologik, ijtimoiy va shaxsiy omillar ta’sirida shakllanishi ko‘rsatib o‘tilgan. Ish psixologiya va pedagogika sohalarida psixik rivojlanishni chuqur tushunish va tadqiq etish uchun ilmiy-amaliy asos sifatida xizmat qiladi.

Shunday holatlar mavjudki, bunda bola atrofidagi olamni, uning shaxsiy ichki dunyosiga da'vo qiladigan insonlar yashaydigan noqulay, adovatli joy deb biladi. U o'zi bilan o’zi bo’lib qoladi va hech kim bilan, hatto tengdoshlari bilan muloqot qilishni istamaydi. Agar bola odamovi bo'lib o’ssa, ota-ona darhol, kechiktirmasdan harakatga tushishi kerak. Vaziyat nafaqat o'z-o'zidan o'zgarmaydi, balki, yoshi ulg’aygan sari faqat chuqurlashadi.

Mazkur maqolada inson psixikasining mazmuni, shakllanish omillari, psixik jarayonlarning rivojlanishi hamda psixologiya fanining inson hayotidagi o’rni keng yoritiladi. Maqola psixologiya fanini o’rganayotgan talabalar, pedagoglar, ota-onalar va ruhiy jarayonlarga qiziqadigan shaxslar uchun foydalidir. Maqolada psixik salomatlikning ahamiyati va zamonaviy jamiyatdagi psixologik bilimlarning zarurligi asoslab berilgan

Ushbu maqolada Psixologiya fanining tarixi, ushbu sohadagi olimlarning qarashlari, psixologiya fani tarmoqlari, bugungi kundagi psixologiya fanining ahamiyati borasida ma’lumotlar keltirilgan.

Ushbu tezisda psixologiya fanining predmeti va maqsadi ilmiy-nazariy asosda keng yoritilgan. Inson psixikasining tabiati, uning rivojlanish qonuniyatlari, psixik jarayonlarning tuzilishi, shaxsning psixologik xususiyatlari hamda psixologiya fanining metodologik asoslari haqida chuqur tahliliy fikrlar bayon etilgan.

Ushbu maqolada ong va uning xossalari tushunchasi batafsil yoritilgan. Ong: atrof - muhit va o‘z - o‘zini anglash qobilyati, shaxsiy tajribalar, fikrlar, sezgilar, xotira va irodadan tashkil topgan murakkab psixologik jarayon. U inson miyasining oliy funksiyasi bo‘lib, insonni o‘zini va dunyoni idrok etish, tahlil qilish, maqsadli harakat qilish imkonini beradi.

Ushbu maqolada sportchilarning psixologik holatlarini o‘rganish va korreksiyalashning mashg‘ulotlarga ta’siri, hamda natijadorligi haqida so‘z yuritiladi.

Ushbu maqolada psixologiyaning boshqa fanlar bilan aloqadorligi ilmiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Maqolada psixologiya va biologiya, nevrologiya, pedagogika, sotsiologiya, tibbiyot va iqtisodiyot kabi fanlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqliklar yoritilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, psixologiyaning boshqa fanlar bilan integratsiyasi inson xatti-harakatini tushunish, ta’lim jarayonini optimallashtirish, kasbiy faoliyat va ijtimoiy jarayonlarni samarali boshqarish imkonini beradi.

Maktab psixologining hamma o‘quvchi bilan ishlashga vaqti yetmasligi, asosan, muammosi og‘ir o‘quvchilar bilangina ishlashini hisobga olsak, psixologiya fani o‘tilishi boshqa o‘quvchilarning psixologik bilimlarga bo‘lgan chanqog‘ini qondiradi. Maktabda o‘tiladigan fanlar bilimni oshirishga qaratilgan bo‘ladi. Psixologiya fanining joriy etilishi nafaqat o‘smirning psixika haqidagi bilimlarini kengaytirishi, balki o‘z-o‘ziga yordam vositasi bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

Ushbu maqolada ilmiy izlanishlar va amaliy tajriba asosida  ijtimoiy tarmoqlarning yoshlarning ijtimoiy konikmalariga ta’siri xususiyatlarining turli jihatlari ko'rib chiqiladi.

Ushbu maqolada psixikaning ontogenez davomida rivojlanish bosqichlari ilmiy yondashuvlar orqali tahlil qilinadi. Maqolada homiladorlik davridan boshlab, chaqaloqlik, bolalik, o‘smirlik, voyaga yetish va qarish davrlarigacha bo‘lgan psixik jarayonlar, ularning kognitiv, hissiy va ijtimoiy salohiyatga ta’siri yoritilgan.

Hozirgi vaqtda etnopsixologiya turli etnik guruhlar vakillari oʻrtasidagi psixologik farqlarni va ularning jamiyat darajasidagi madaniy, ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik oʻzgaruvchilar bilan aloqalarini oʻrganadi. Zamonaviy sharoitda etnopsixologiyada etnik nizolarning psixologik sabablarini o‘rganish, ularni hal etishning samarali yo‘llarini izlash, shuningdek, milliy nizolarning o‘sish manbalarini aniqlashga alohida e’tibor qaratilmoqda. o'z-o'zini anglash, uning turli ijtimoiy va milliy muhitda rivojlanishi muhim ahamiyatga egadir.

Ushbu maqolada psixologiyaning boshqa fanlar bilan aloqadorligi ilmiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Maqolada psixologiya va biologiya, nevrologiya, pedagogika, sotsiologiya, tibbiyot va iqtisodiyot kabi fanlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqliklar yoritilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, psixologiyaning boshqa fanlar bilan integratsiyasi inson xatti-harakatini tushunish, ta’lim jarayonini optimallashtirish, kasbiy faoliyat va ijtimoiy jarayonlarni samarali boshqarish imkonini beradi.

Bog‘cha yoshidan boshlab bolaning bundan keyingi butun shaxsiy hayoti davomida tarkib topa boradigan individual xususiyatlari ham yuzaga kela boshlaydi. Ana shu sababli ham insonning har tomonlama kamol topa borishi va xususan, psixik jihatdan o‘sishi ko‘p jihatdan Bog‘cha yoshidagi davrida olgan ta’lim -tarbiyasiga bog‘liqdir, Mazkur maqolada bog‘cha yoshidagi bolalar psixik rivojlanishiga oida psixolog olimlarning ilmiy qarashlari taxlil qilingan bo‘lib, xulosa va tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Maqolada sotsiogenetik nazariya, uning shakllanishi, mazmuni, asosiy tamoyillari va inson psixikasining rivojlanishidagi ahamiyati ilmiy tahlil etilgan. Nazariyaning asoschilari sifatida L.S. Vygotskiy, A.N. Leontyev, S.L. Rubinshteyn va boshqa psixologlar qarashlari o‘rganilgan. Sotsiogenetik nazariyaning asosiy g‘oyasi – shaxsning psixik rivoji ijtimoiy munosabatlar, muloqot va faoliyat jarayonida shakllanishi ekanligi ilmiy misollar bilan yoritilgan.

ushbu maqolada maxsus maktabda daktil nutqini oʻqitish-tadqiqot usuli sifatida foydalanish uchun kerakli shart-sharoitlar yaratish  va ulardan foydalanishning samarali usullarini tanlash haqida ma’lumotlar berilgan.

Bul  maqalada jámiyet tártibine qarsı jınayatlar toparına kiriwshi biyzarılıq jınayatlarıniń sebepleri, shárt-shárayatlarí hám profilaktikasí túsinigi, olardıń túrleri, puqaralardıń huqıq hám erkinliklerine qáwip salıw dárejesi hár tárepleme úyreniledi, sonday-aq bul jınayatlar yuridik analiz etiledi.

Ushbu maqolada oliy nerv faoliyati tushunchasi, uning shakllanishi, xususiyatlari va insonning psixik faoliyatidagi roli keng yoritilgan. Maqolada oliy nerv faoliyatining fiziologik va psixologik asoslari, turlari, shuningdek, ta’lim va tarbiyada qo‘llanilishi tahlil qilinadi.Olimlarning oliy nerv faoliyatiga o’zlarining nazariyalari va qarashlari keltitilgan.

Ushbu maqolada ta’lim jarayonida psixologik bilimlarning o‘qituvchi faoliyatidagi o‘rni, ularning o‘quvchi shaxsini rivojlantirishdagi ahamiyati hamda pedagogik samaradorlikni oshirishdagi roli yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida psixologik-pedagogik yondashuvlarni rivojlantirishga oid davlat qarorlariga tayanilgan holda, zamonaviy ta’limda pedagog va psixolog hamkorligining dolzarbligi ko‘rsatib berilgan.