Ushbu maqolada Muhammad Rizo Ogahiyning she’riyati hamda uning adabiyot olamida tutgan o‘rni haqida ma’lumotlar berilgan. Muhammad Rizo Ogahiy  turkiy tilda ko‘p va xo‘p ijod qilgan shoirlar orasida Alisher Navoiydan keyin turuvchi buyuk shoir, tarjimon, tarixchi olimdir. Ushbu maqolada ayni adabiyot olamida yuksak o‘rin tutgan Muhammad Rizo Ogahiyning “Ta’viz ul-oshiqin”  (oshiqlar tumori)  devonidagi ayrim g ‘azallar tahlili hamda ularda ishlatilgan she’riy san’atlar haqida so‘z boradi.

Dunyo bo’ylab juda ko’p olimlar buyuk bobokalonlarimiz Mir Alisher Navoiy, Abu Ali ibn Sino, Muhammad Bobur, Husayin boyqaro va yana ko’plab shoirlarimiz haqida tadqiqot ishlari olib borishgan.

Mazkur maqolada XIX asr Xorazm adabiy-madaniy muhitining yirik namoyandasi Muhammad Rizo Ogahiyning hayoti va ko‘p qirrali ijodiy merosi yoritiladi. Unda shoirning ta’lim olishi, ilmga chanqoqligi, mumtoz she’riyatdagi o‘rni, tarjimonlik faoliyati hamda tarixnavislik xizmatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, Ogahiy merosining o‘zbek adabiyoti va tarixshunosligidagi ahamiyati ilmiy manbalar asosida baholanadi.

XIX asr o‘zbek mumtoz adabiyotida serqirra ijodkor sifatida tanilgan Muhammad Rizo Ogahiy g‘azallari badiiy tafakkur va poetik mahoratning yuksak namunasi hisoblanadi. Mazkur maqolada shoirning “Ta’viz ul-oshiqin” (“Oshiqlar tumori”) nomli devonidan tanlab olingan g‘azal baytlari asosida badiiy tasvir vositalarining qo‘llanish xususiyatlari ilmiy jihatdan tahlil etiladi. Tadqiqot davomida istiora, tashbih, takrir va tazod kabi she’riy san’atlarning g‘azal mazmunini boyitishdagi o‘rni ochib berilib, ular orqali ifodalangan ramziy va estetik ma’nolar yoritiladi. Tahlillar Ogahiy g‘azallarining mumtoz she’riyat taraqqiyotidagi ahamiyatini asoslashga xizmat qiladi.

Ushbu maqolada XIX asr oʻzbek adabiyotining yirik vakili, shoir, tarjimon va tarixchi Muhammad Rizo Ogahiy gʻazallarining badiiy xususiyatlari tahlil qilinadi. Ogahiy ijodi mumtoz oʻzbek poeziyasining yuksak namunalaridan biri boʻlib, uning sheʼrlari o‘ziga xos obrazlilik, badiiy sanʼatlar va maʼnoli ifoda vositalari bilan ajralib turadi. Shuningdek, maqolada Ogahiy gʻazallarining uslubiy jihatlari va uning Alisher Navoiy, Fuzuliy, Mashrab kabi shoirlar bilan adabiy bogʻliqligi yoritiladi.

Ushbu maqolada XIX asr o‘zbek adabiyotining zabardast namoyandasi Muhammad Rizo Ogahiyning "Rahm et" radifli g‘azali baytma-bayt tahlil qilinadi. Tadqiqotda har bir baytning mazmuniy qatlamlari, badiiy san’atlar (tazod, tashbih, talmih, tajnis) va shoirning ruhiy-estetik olami kengaytirilgan sharhlar orqali ochib berilgan. Maqola mumtoz she’riyat muxlislari, adabiyotshunos olimlar va talabalar uchun mo‘ljallangan.

The formation of our spirituality dates back to the time of primitive people.  The spirituality of a nation, its language, religion, literature, and art are its riches.  Our land is the land of our ancestors, who shed the light of knowledge on the world, we are their spiritual successors, we must be their worthy children, their worthy successors.  The main purpose of the article is the role of literature in the development of our spirituality, and today we want to prove it to you through this article.  Ahmad Yassavi, Najmiddin Kubro, Alisher Navoi, Babur, Ogahi, Muqumi, Lutfi, Atoi, Uvaysi, Mashrab, Nodira, Dilshodi Barno.  about their contributions to the development of our literature and their literary heritage.

Maqolada Muhammad Rizo Ogahiy (1809–1874) nasriy tarixiy asarlarida fe’l aspektualligining (perfectiv/imperfectiv, punktativ/durativ, iterativ/habituativ) stilistik va narrativ vazifalari tilshunoslik nuqtayi nazaridan chuqur tahlil qilinadi. “Riyoz ud-davla”, “Zubdat ut-tavorix”, “Gulshani davlat” va “Shohidi iqbol” asarlaridan olingan 30 dan ortiq real matn misollari asosida fe’l aspektlari quyidagi stilistik maqsadlarga xizmat qilishi isbotlanadi: dramatik kulminatsiya yaratish, vaqt oqimini sekinlashtirish yoki tezlashtirish, psixologik ichki holatni ochish, matnning musiqiyligini ta’minlash.

Mazkur maqolada XIX asr o‘zbek adabiy tilining yirik namoyandalaridan biri Muhammad Rizo Ogahiy asarlaridagi arabcha va forscha o‘zlashma so‘zlarning semantik va pragmatik jihatdan ifoda vositasi sifatidagi o‘rni tahlil qilinadi. O‘zlashmalar poetik matnda qanday vazifalarni bajarishi, ularning stilistik yuklamalari va kommunikativ qiymati yoritiladi. Tahlil davomida Ogahiy tiliga xos bo‘lgan uslubiy xususiyatlar va tarixiy-lisoniy kontekstda o‘zlashmalarning tutgan o‘rni ko‘rib chiqiladi.

Mazkur maqolada XIX asr oxiri - XX asr boshlarida Xorazm adabiy muhitida ijod qilgan Ahmad Tabibiyning Muhammad Rizo Ogahiy gʻazali asosida yaratilgan “Tagʻoful” radifli musaddasi tahlil etilgan. Maqolada musaddasning badiiy-gʻoyaviy xususiyatlari, aruz tizimidagi oʻrni, qofiya va radif tizimi, badiiy san’atlar qoʻllanishi keng yoritilgan. Tahlil natijasida Tabibiy ijodining Xorazm adabiy muhitidagi oʻrni va uning mumtoz adabiyot an’analarini davom ettirishdagi hissasi ochib berilgan.

Ushbu maqolada she’riyatimizning yirik vakillaridan biri Muhammad Rizo Ogahiyning ijodida ishq mavzusiga alohida to‘xtalib o‘tildi.Ogahiy lirikasida ishq talqini “Yorima ayting” radifli g‘azali orqali ko‘rib chiqildi.                

Mazkur maqolada XIX asr oxiri - XX asr boshlarida Xorazm adabiy muhitida ijod qilgan Ahmad Tabibiyning Muhammad Rizo Ogahiy gʻazali asosida yaratilgan “Tagʻoful” radifli musaddasi tahlil etilgan. Maqolada musaddasning badiiy-gʻoyaviy xususiyatlari, aruz tizimidagi oʻrni, qofiya va radif tizimi, badiiy san’atlar qoʻllanishi keng yoritilgan. Tahlil natijasida Tabibiy ijodining Xorazm adabiy muhitidagi oʻrni va uning mumtoz adabiyot an’analarini davom ettirishdagi hissasi ochib berilgan.

Ushbu maqolada Muhammad Rizo Ogahiyning "Bu oqshom mahvashim ruxsori oy birla taloshibdur" radifli g‘azali atroflicha tadqiq etilgan. Tadqiqotda shoirning koinot hodisalari va inson go‘zalligi o‘rtasidagi badiiy muvozanatni yaratish mahorati baytma-bayt tahlil qilinadi. G‘azalda qo‘llanilgan mubolag‘a, husni ta’lil, tashxis va talmeh kabi badiiy san’atlar shoirning o‘ziga xos uslubi prizmasidan yoritib berilgan. Maqola mumtoz she’riyat muxlislari, adabiyotshunoslar va filologiya yo‘nalishi talabalari uchun mo‘ljallangan bo‘lib, Ogahiy lirikasidagi poetik obrazlar tizimini anglashga xizmat qiladi.

Sharqning qomusiy olimlarimiz asarlarida ta’lim-tarbiya, shaxs kamoloti borasidagi fikrlari bilan birga bilim egallash, ilm olish yo’llari xususida qator ilmiy ma’lumotlar keltiriladi. Jumladan, Imom al-Buhoriy, Abu Nasr-Farobiy, Abu Ali Ibn Sino, Abu Rayhon Beruniy, Burhoniddin Zarnujiy, Mahmud Qoshqariy, Yusuf Hos Xojib, Umar Xayyom, Abu Hamid Fazzoliy, Alisher Navoiy, Muhammad Rizo Ogahiy, Abdulla Avloniy kabi olim va mutaffakirlarning asarlarida yuqoridagi muammo yuzasidan atroflicha ma’lumotlar keltiriladi.

ushbu maqolada ta’lim jarayonida interfaol metodlar, innovatsion yondashuvlar hamda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini qo‘llash orqali o‘quvchilarning bilim darajasini oshirish, amaliy ko‘nikma va malakalarini shakllantirish masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, texnologiya ta’limi darslarini tashkil etishda o‘qituvchining kasbiy kompetensiyasi, ijodkorligi va pedagogik mahoratining o‘rni ochib berilgan.

Maqolada Ogahiy ijodini o‘rganishda enterfaol metodlardan xususan, “Muammoli ta’lim”, metodidan foydalanildi. Qolaversa uning lirikasidagi tabiat tasviri, xususan, uning “Navro‘z” va “Qish” g‘azallari tahlili bo‘yicha tavsiyalar va uni umumta’lim maktablarida o‘qitish usullari haqida ham ma’lumot beriladi.

“Mahbub ul-qulub” Alisher Navoiyning umri so‘nggida yaratgan yirik nasriy asaridir. “Mahbub ul-qulub” (“Ko‘ngillarning sevgani”) shoirning hayotdan olgan tajribalariga, taassurotlariga, ijtimoiy-siyosiy, axloqiy-ta’limiy qarashlariga yakun yasab, turli ijtimoiy guruh, tabaqalarni tasnif va ta’rif etadi, ularning burchi va vazifalarini yoritib beradi. Bu guruh va tabaqalarga ta’rif berar ekan, ba’zilarning faoliyatini, xulq-atvoridagi illat va kamchiliklarni fosh etadi. O‘z oldiga Navoiy bu tabaqa va guruhlarni ezgulikka yo‘llashni maqsad qilib qo‘yadi. Navoiyning maqsadiga ko‘ra bu asar ijtimoiy-axloqiy masalalar va odob-axloq bo‘yicha bir dasturamal bo‘lishi, hayotni tuzatishga yordam bermog‘i lozim edi.