O’zbeklarda  islomgacha  bo’lgan  davrda  qadimgi  kultlarga  sig’ingan  holda,  turli  xil  tabiat  injiqliklari  bilan  kurashish  va  xudolarga bag’ishlab,  ularni  ko’nglini  olish  uchun har  xil  marosimlar  o’tkazish  an’anasi  bo’lgan. Biz  mavsumiy   marosim  sifatida  o’rganadigan  tabiat  hodisalari  bilan  bog’liq  marosimlar  aslida  tabiat   bilan  emas,  balki,  insonlarning xo’jalik   mashg’ulotlari  bilan  bog’liqdir. Shulardan  bir  bahorning  oxiri  va   yoz  oylarining  boshida  o’tkaziladigan “Sust xotin” marosimidir.  Dehqonlar  va  chorvadorlarga  bu  mavsumda  yomg’ir  juda  zarur  bo’lgan  va  yomg’ir  yog’may  qolsa,  mahalliy  xalq  yomg’ir  xudosining  jahli   chiqdi  deya  baholagan. Bu  marosim  vaqt  o’tgan  sari,  odamlar  ongining  rivojlanishi  natijasida  yuqolib   ketgan. Bizga  bu  narsa   muhim  emas.  Biz  bu  marosimlar  orqali  xalqimizning qadimgi    e’tiqodi  va  madaniyati  haqida  ma’lumotga  ega  bo’lamiz.

Mazkur maqolada dehqonchilik va chorvachilikda ob havo bilan bog’liq bo’lgan milliy marosimlarimiz haqida fikr-mulohazlar yuritilgan. Shuningdek, dehqonchilik va chorvachilik haqida, uning tarixiy jarayonlari haqida ma’lumotlar keltirilgan.

Mazkur maqolada dehqonchilikda mavsumga va ob-havo  bilan bog‘liq bo‘lgan milliy marosimlarimiz haqida fikr-mulohazlar yuritilgan. Shuningdek, dehqonchilik haqida, uning tarixiy jarayonlari haqida ma’lumotlar  keltirilgan.

This article discusses the ceremonies and their description in folklore music art of Surkhan oasis. Folklore music art will also be covered.

Ozarbayjon nikoh marosimlari asrlar davomida o'ziga xos an'ana va qadriyatlarni saqlab kelgan va bu marosimlar xalqning madaniy hayotining ajralmas qismiga aylangan. Ozarbayjonning nikoh marosimi tarixan ko‘plab ijtimoiy, diniy va etnik ta’sirlar bilan shakllangan. Aksariyat an'analarda musulmonlik, xususan, islom dinining ta’siri sezilarli bo'lsa-da, Ozarbayjonning qadimgi milliy urf-odatlari ham o‘z o‘rniga ega. Bu marosimlar nafaqat nikohdan oldingi tayyorgarlikni, balki juftlikning bir-biriga nisbatan hurmatini, oila va jamiyatda o'z o'rnini topishini ham ifodalaydi.

Musiqiy  folklor namunalari muayyan bir hududda yashovchi aholining turmush tarzidagi urf-odatlar, marosimlar, mehnat jarayonlari bilan uzviy bog‘liq ravishda yuzaga kelgandir. Folklor janrlariga asoslangan o‘zbek musiqa san’ati va madaniyatimiz jahon miqyosida shuhrat qozonib, takomillashib bormoqda. Musiqiy folklor namunalari muayyan bir hududda yashovchi aholining turmush tarzidagi urf-odatlar, marosimlar, mehnat jaraѐnlari bilan uzviy bog‘liq ravishda yuzaga kelgandir. Folklor janrlariga asoslangan o‘zbek musiqa san’ati va madaniyatimiz jahon miqѐsida shuhrat qozonib, takomillashib bormoqda.

Ushbu maqolada Saljuqiylar davridagi to‘y marosimlari, nikoh va oila masalalari haqida ma’lumotlar keltirib o‘tilgan. To‘ylardagi urf-odatlar, an-analar, bordi-keldi masalalari, jamiyatda nikohning ahamiyati, Saljuqiylar davrida nikohlar islom tamoyillari va urf-odatlari doirasida amalga oshirilganligi, sovchilik masalalari, nikohdagi tenglik masalalari, to‘ylardagi harajatlar, jamiyatda ayollarning o‘rni, to‘y marosimlardagi turli xil taomlar, mehmonlarni kutin olish va ularga bo‘lgan e’tibor haqida ma’lumotlar keltirilgan.

Mazkur maqolada o’zbek romanchilik an’anasi va o’zbek ijodkorlarining uslublari haqida so’z yuritiladi. O’zbek romanlarida yozuvchining an’anaviy uslublari to’g’risida izohlar keltiriladi. Xususan, o’zbek romanlarida milliy an’anaga aylangan marosimlar va odatlar haqida so’z yuritiladi.

Duo qilish (duo qilish) oʻzbek xalqining til va maʼnaviy hayotiga chuqur singib ketgan diniy va madaniy anʼanalarning ajralmas qismidir. Ushbu tadqiqotda duoning lingvokulturologik xususiyatlari o‘rganiladi, diniy iboralar, iboralar va marosimlar milliy o‘zlikni, dunyoqarash va madaniy qadriyatlarni qanday aks ettirishini tahlil qiladi. Tadqiqot o‘zbek tilidagi duoga oid iboralarning semantik, strukturaviy va pragmatik jihatlarini o‘rganadi, boshqa madaniyatlardagi o‘xshash tushunchalar bilan qiyoslaydi. Shuningdek, tadqiqotda duoning o‘zbek jamiyatidagi tarixiy evolyutsiyasi va uning ijtimoiy muloqot, odob-axloq va shaxslararo munosabatlarga ta’siri haqida so‘z boradi. Topilmalar shuni ko‘rsatadiki, duo ham lingvistik, ham madaniy hodisa bo‘lib, jamoaviy ongni shakllantiradi va ma’naviy an’analarni mustahkamlaydi. Til, din va madaniyatning kesishishini tadqiq qilish orqali ushbu tadqiqot oʻzbek jamiyatida eʼtiqod va sadoqatning tilda namoyon boʻlishini chuqurroq tushunishga xizmat qiladi.

Mazkur maqolada hujjatli kino milliy o‘zlikni ifodalash vositasi sifatida tahlil qilinib, Qoraqalpoq tajribasi misolida etnografik marosimlar, ekologik fojealar va tarixiy merosning aks ettirilishi o‘rganiladi. Tadqiqotda “Juwapkershiligi sheklengen jigitler”, “Ajinyaz”, “Tıǵın”, “Kurort”, “Urı” va “Qońsılar” kabi filmlar misol qilib keltirilib, ular orqali xalqning qadimiy an’analari hamda madaniy ildizlari hujjatlashtirilganligi ko‘rsatiladi. Shuningdek, hujjatli filmlarning yosh avlodda milliy g‘urur va madaniy merosga hurmat tuyg‘usini shakllantirishdagi o‘rni ham yoritilgan. Natijada, Qoraqalpoq hujjatli kino maktabi milliy identitetni mustahkamlash va uni xalqaro miqyosda tanitishda muhim strategik vosita ekanligi ilmiy jihatdan asoslab berilgan.

This article discusses intangible cultural heritage related to economic traditions. In the lifestyle of the people of Ferghana Valley, there are customs, ceremonies and holidays related to ancient philosophical, religious, calendrical concepts and economic traditions. Community life embodies various traditions. They have been inherited from ancestors to generations for centuries. These customs and ceremonies can be divided into such groups as calendar, labor, family and religious. These ancient traditions, incorporating new aspects, have been living in the lifestyle of our people until now.

Mazku maqolada Turkman tabobatining tarixiy ildizlarini o‘rganishga bag‘ishlanadi. Unda qadimgi O‘rta Osiyo tibbiy an’analari, zardushtiylik davriga oid shifobaxsh amaliyotlar, Ibn Sino merosi hamda turkman xalq tabiblari tomonidan qo‘llanilgan o‘simliklar, marosimlar va davolash usullarining shakllanish jarayoni tahlil qilinadi. Tadqiqotda akademik A. N. Kononovning turkiy xalqlar madaniyati bo‘yicha izlanishlari ham, shuningdek, UNESCO tomonidan tasdiqlangan an’anaviy bilimlar manbalari ilmiy asos sifatida qo‘llanadi. Maqola Turkmen tabobatining mintaqaviy o‘ziga xosligini yoritishga xizmat qiladi. Ushbu yondashuv tarixiy jarayonlarning madaniy kontekstini chuqurroq anglashga yordam beradi va zamonaviy etnomeditsina tadqiqotlari uchun mustahkam nazariy asos yaratadi. Shuningdek, an’ana va innovatsiya uyg‘unligining sog‘liqni saqlash amaliyotlariga ta’siri yoritiladi, yana chuqurlikda ko‘rsatiladi.

Ushbu tezisda o‘zbek va ingliz tillarida motam bilan bog‘liq leksik vositalarning lingvistik xususiyatlari, ularning semantik, stilistik va pragmatik jihatlari chog‘ishtirma tahlil qilinadi. Tezisda motam bilan bog‘liq so‘z va iboralar milliy mentalitet, madaniy tafakkur va an’analar doirasida o‘rganilib, har ikkala til tizimidagi o‘ziga xos xususiyatlar aniqlanadi. O‘zbek va ingliz tillaridagi motam leksikasi turli madaniyatlarning psixolingvistik va etnolingvistik omillar asosida shakllanganligi tahlil qilinadi. Shuningdek, tezisda motam marosimlarining til vositasidagi aks ettirilish shakllari ham ko‘rib chiqilib, bu boradagi umumiy va farqli jihatlar ochib beriladi.

Maqola Qibla Orolbo‘yi va Amudaryo o‘ng sohili hududida antik davr shahar qurilishining murakkab ekologik, diniy va iqtisodiy asoslarini yoritadi. Mazkur hududdagi arxitekturaviy dizayn, urbanistik funksiyalar, zardushtiylik va boshqa diniy g‘oyalar asosida shakllangan makonlar tahlil qilinadi. Sug‘orish, mahsulot yetishtirish, diniy marosimlar o‘tkazish, aholi joylashuvi va mahalliy resurslardan foydalanish orqali shakllangan shahar hayoti zamonaviy arxeologik, antropologik va geofazoviy tadqiqotlar asosida o‘rganiladi.

Maqolada qoraqalpoq xalqi madaniyatida nonning kultlik ahamiyati, uning tarixiy kelib chiqishi, an’anaviy marosimlar va urf-odatlardagi ramziy ma’nosi haqida so‘z yuritiladi. Nonning ijtimoiy-ma’naviy hayotning eng muhim elementi, madaniy va diniy qadriyatlar ifodasi sifatidagi o‘rni, shuningdek, xalqning hamjihatligi va avlodlar davomiyligini aks ettiruvchi turli marosimlarda foydalanilishiga alohida e’tibor qaratilgan. Ilmiy tadqiqotni olib borishda qoraqalpoqlarning moddiy va ma’naviy madaniyatidagi nonga bog‘liq irim va taqiqlar mavzuning obyekti bo‘lsa, qoraqalpoqlarning kundalik turmushi, an’ana, urf-odat va tarbiya usullari ilmiy maqolaning predmeti qilib olindi.

Maqolada globallashuv jarayonlarining o‘ziga hos hususiyatlari, ma’naviy-ma’rifiy tarbiyaning uzluksizligi, ta’lim va globallashuvning o‘zaro aloqadorligi mavjudligi aytilgan. Shuningdek yurtimiz va dunyo olimlarining globallashuv haqidagi qarashlarini hisobga olgan holda kategorik tahlili keltirilgan.

Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining tasavvur jarayonini shakllantirishda etnopedagogikaning psixologik-pedagogik va madaniy-ma’naviy ahamiyati tahlil qilinadi. Xususan, xalq og‘zaki ijodi, urf-odatlar, qadimiy marosimlar, afsonaviy obrazlar orqali bolalarda obrazli fikrlash, ijodkorlik, emotsional sezgirlik, madaniy identifikatsiya kabi psixik xususiyatlarni rivojlantirish imkoniyatlari yoritiladi. Maqolada shuningdek, etnopedagogik yondashuvlar asosida metodik vositalarning didaktik samaradorligi, tasavvur bilan bog‘liq faoliyat turlarining bola shaxsiyati shakllanishiga ta’siri empirik va nazariy asosda bayon etiladi. 

Mazku maqolada Turkman tabobatining tarixiy ildizlarini o‘rganishga bag‘ishlanadi. Unda qadimgi O‘rta Osiyo tibbiy an’analari, zardushtiylik davriga oid shifobaxsh amaliyotlar, Ibn Sino merosi hamda turkman xalq tabiblari tomonidan qo‘llanilgan o‘simliklar, marosimlar va davolash usullarining shakllanish jarayoni tahlil qilinadi. Tadqiqotda akademik A. N. Kononovning turkiy xalqlar madaniyati bo‘yicha izlanishlari ham, shuningdek, UNESCO tomonidan tasdiqlangan an’anaviy bilimlar manbalari ilmiy asos sifatida qo‘llanadi. Maqola Turkmen tabobatining mintaqaviy o‘ziga xosligini yoritishga xizmat qiladi. Ushbu yondashuv tarixiy jarayonlarning madaniy kontekstini chuqurroq anglashga yordam beradi va zamonaviy etnomeditsina tadqiqotlari uchun mustahkam nazariy asos yaratadi. Shuningdek, an’ana va innovatsiya uyg‘unligining sog‘liqni saqlash amaliyotlariga ta’siri yoritiladi, yana chuqurlikda ko‘rsatiladi.

This article deals with the linguo-cultural analysis of English and Karakalpak cultures and reveals the cultural values and societal norms.

Amudaryoning o'ng sohili — qadimgi Baqtriya va Sug'diyona chegara hududi — miloddan avvalgi  IV asrdan milodiy IV asrgacha davom etgan ko'p asrlik davrda siyosiy, iqtisodiy va madaniy taraqqiyotning geopolitik markaziga aylangan. Tarmita, Kampirtepa, Xalchayan va Dalvarzintepa kabi yodgorliklar arxeologik qazilmalar natijasida sahna san'ati tarixi bo'yicha boy manba bazasiga aylangan. Mazkur maqolada o'ng sohil shaharlari misoli orqali teatr va sahnaviy san'atning vujudga kelishi, rivojlanishi va o'ziga xos xususiyatlari ilmiy-tarixiy metodlar yordamida tahlil etiladi. Amudaryoning o'ng sohili, antik manbalar tilida Oks daryosining shimoliy-sharqiy qirg'og'i, Baqtriyaning markaziy va shimoliy tumanlari bilan geografik jihatdan mos tushadi. Mil. av. IV asrdan mil. IV asrigacha bo'lgan sakkiz asrlik davr ichida ushbu hudud ketma-ket to'rtta yirik siyosiy tuzum — Ahmoniylar saltanatining so'nggi davri, Iskandar imperiyasi va Selevkiylar hukmronligi, Yunon-Baqtriya podsholigi va nihoyat Kushon imperiyasi — ta'sirida bo'ldi. Har bir siyosiy tuzum o'ziga xos teatr-tomosha madaniyatini olib keldi: ellinistik davrda yunon tragediyasi va komediyasi institutlashgan shakllarda yoyilgan bo'lsa, kushon davrida buddaviy marosimlar bilan uyg'unlashgan mahalliy sahnaviy an'analar gullab-yashnadi. [1, B. 3-18] 

Mazkur maqolada Surxon vohasining folklor musiqa madaniyati va folklor musiqa san’atida marosimlarning nazariy asoslari haqida fikr-mulohazalar yuritiladi.

Mazkur maqola o’zbek xalqining qadriyatlaridan biri bo’lgan ism, ism tanlash, ismlarning ma’nolar, qo’yilish o’rinlari hamda sabablarini sharhlashga bag’ishlangan. Ismlarning turli irimlar, marosimlar, makon, zamon bilan bog’liq jihatlari misollar orqali izohlangan.

Bu maqolada o’zbek xalqi urf odatlarining  shakllanishi va ular insoniyat tomonidan rivojlanishi haqida so’z boradi . O’zbek xalqining urf odatlari nafaqat oilada balkim har bir sohada o’z aksini topgandir .O’zbek xalqi boshqa xalq va elatlardan marosimlari va an’analari bilan alohida ajralib turadi .

Ushbu tezisda Islom dinining muhim ruknlaridan biri bo‘lgan Haj ibodatining mohiyati, uning ado etilish tartiblari, rasmiy va diniy talablar hamda zamonaviy sharoitlarda Haj ziyoratini tashkil etish jarayonlari yoritiladi. Tadqiqotda Hajning tarixiy asoslari, bosqichma-bosqich bajariladigan amallari, Hojilar uchun qo‘yilgan shartlar, shuningdek O‘zbekistonda Haj safarini tashkillashtirishda amalga oshirilayotgan islohotlar haqida ilmiy tahlil beriladi. Mazkur ish Haj ibodatining ijtimoiy, ma’naviy ahamiyati va musulmon jamiyatidagi o‘rni bilan bog‘liq xulosalarni o‘z ichiga oladi.

Xorazm hududida islom dini kirib kelgunga qadar mavjud bo‘lgan turli diniy e’tiqodlar, mahalliy urf-odatlar va bugungi kunda ham ulardan saqlanib qolgan ba’zi elementlar tarixiy adabiyot va birlamchi manbalar asosida tahlil etilgan.