Tadqiqotlar "chekuvchilar ichishadi va ichuvchilar chekishadi"degan kuzatuvni tasdiqlaydi. Ushbu tadqiqotda biz nikotinga qaramlik va alkogolga qaram bemorlar orasida tashvish va depressiya darajasi o'rtasidagi munosabatni baholaymiz. Tadqiqotda alkogolga qaramlik tashxisi qo'yilgan bemorlarda 75 kishi ishtirok etdi. Ular fagerstrom testidan nikotinga qaramlik, Hamilton tashvish va depressiya shkalasi bo'yicha o'tishdi.

Mazkur maqolada zamonaviy jamiyatda keng tarqalib borayotgan o‘yinga qaramlik hodisasi madaniy deviatsiya sifatida tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida o‘yinga qaramlik shunchaki psixologik muammo emas, balki ijtimoiy va madaniy me’yorlardan og‘ish, ya’ni deviant xatti-harakat ko‘rinishida yuzaga kelayotgani ilmiy asosda izohlanadi. Falsafiy, sotsiologik va madaniyatshunoslik nuqtai nazaridan olib borilgan tahlillar asosida virtual o‘yinlar insonning identitetiga, qadriyat tizimiga va real hayotdagi ijtimoiy roliga qanday salbiy ta’sir qilayotgani ko‘rsatib beriladi.

Zamonaviy texnologiyalarning rivojlanishi bilan virtual olamga qaramlik-bu jamiyat va shaxs salomatligi uchun katta xavf tugʻdiruvchi global muammoga aylanmoqda. Ushbu tadqiqot virtual qaramlikning psixologik xususiyatlarini (masalan, ijtimoiy izolyatsiya, hissiy beqarorlik, internet-baʼzilik sindromi) va ularga taʼsir etuvchi omillarni (yosh, jins, virtual faoliyat turi) Oʻzbekiston kontekstida oʻrganishga qaratilgan. Tadqiqotda 2022–2023 yillarda 400 nafar (15–35 yosh) ishtirokchida oʻtkazilgan soʻrov, klinik psixologlar bilan intervyular va “Internet qaramligi testi” (IAT) asosidagi baholash usullari qoʻllanildi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, respondentlarning 30% klinik darajada qaramlik belgilariga ega, 55% esa oʻrtacha darajadagi alomatlarni bildiradi. Qaramlik darajasi bilan depressiya (r=0.62), kayfiyat oʻzgarishi (r=0.58) va ijtimoiy fobiya (r=0.45) oʻrtasida kuchli bogʻliqlik aniqlandi. Xulosa qilib, virtual muhitning salbiy taʼsirini kamaytirish uchun psixoprofilaktika dasturlarini joriy etish, raqamli madaniyatni shakllantirish va qonuniy tartibga solish tavsiya etiladi.

Ushbu maqolada internet va raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi fonida onlayn qimor o‘yinlarining keng tarqalishi, uning jamiyat, ayniqsa yoshlar ruhiy salomatligi va ijtimoiy barqarorligiga ko‘rsatayotgan salbiy ta’siri tahlil qilinadi. Xalqaro va milliy tadqiqotlar misolida qimor o‘yinlarining psixologik, iqtisodiy va ijtimoiy oqibatlari yoritilgan. Kanada, Ispaniya, Indoneziya va Gana kabi davlatlarda o‘tkazilgan ilmiy izlanishlar natijalari asosida qimorga qaramlikning stress, depressiya va ijtimoiy izolyatsiya bilan uzviy bog‘liqligi ochib beriladi. Shuningdek, O‘zbekistonda onlayn qimor o‘yinlari bilan bog‘liq jinoyatlar statistikasi, moliyaviy yo‘qotishlar, davlat tomonidan ko‘rilayotgan huquqiy va tashkiliy choralar tahlil qilinadi. Maqolada qimor o‘yinlarining turlari, ularning yashirin reklama mexanizmlari va raqamli marketing orqali inson ongiga ta’sir etish usullari ko‘rsatib berilgan. Xulosa qismida qimor o‘yinlariga qarshi kurashni faqat huquqiy emas, balki psixologik va ijtimoiy muammo sifatida ko‘rib chiqish, ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda targ‘ibot ishlarini kuchaytirish zarurligi asoslab berilgan.

Ushbu maqolani yozishdan ko‘zlangan asosiy maqsad hozirgi paytda hayotimizning ajralmas bir bo‘lagiga aylanib borayotgan elektron vositalar, jumladan axborot texnologiyalarining bizga va ayniqsa voyaga yetmagan bolalarga ko‘rsatayotgan bilvosita yaxshi va yomon ta’sirlarini muhokama qilishdan iborat. Aslida zamonaviy bu qurilmalar yaratilib insonlarlar hayotida juda katta tub burilish yasab yubordi, jumladan ta’lim sohasida tutgan o‘rnini beqiyos deb hisoblasak adashmagan bo‘lamiz, shu bilan birga insonlarning bu qurilmalarga qaramlik darajasi kundan kunga ortib bormoqda. Shuningdek ushbu ishda doimiy ravishda bu qurilmalardan foydalanish ortidan paydo bo‘layotgan salbiy ta’sirlar va oqibatlari haqida ham so‘z yuritamiz.

Ushbu maqolada internet va ijtimoiy tarmoqlarning yoshlar psixologiyasiga ko‘rsatadigan ta’siri har tomonlama tahlil qilinadi. Bugungi kunda ijtimoiy tarmoqlar yoshlar hayotining ajralmas qismiga aylangan bo‘lib, ular nafaqat muloqot vositasi, balki shaxsiy indentifikatsiya, dunyoqarash va ijtimoiy me’yorlarning shakllanishida muhim rol o‘ynamoqda. Zamonaviy texnologiyalar, ayniqsa, ijtimoiy tarmoqlarning keng tarqalishi yoshlarning ruhiy holati, ijtimoiylashuvi va shaxsiy rivojlanishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Tadqiqotda ijtimoiy tarmoqlarga qaramlik, muloqotdagi o‘zgarishlar, yolg‘izlik hissi, depressiya, o‘ziga bo‘lgan ishonchning pasayishi kabi psixologik holatlar o‘rganiladi.

Mazkur maqolada Oʻzbekiston yoshlari orasida raqamli qaramlik (smartfon, ijtimoiy tarmoqlar va onlayn oʻyinlarga haddan tashqari bogʻlanish) ning psixologik oqibatlari nazariy jihatdan tahlil etiladi. Raqamli qaramlikning depressiya, tashvish, uyqu buzilishi, ijtimoiy izolyatsiya va akademik muvaffaqiyatsizlikka taʼsiri oʻrganiladi. Tadqiqot xalqaro empirik maʼlumotlar va Oʻzbekiston sharoitidagi statistik koʻrsatkichlarga asoslanadi. Natijada, raqamli gigiyena taʼlimini joriy etish, oilaviy va maktab nazoratini kuchaytirish hamda professional psixologik yordamni rivojlantirish zarurligi taʼkidlanadi.

Ushbu maqolada o‘yin (asosan, raqamli kompyuter va mobil o‘yinlar)ga bo‘lgan qaramlikning jamiyatga, individga hamda insoniy ong va ma’naviyatga ta’siri ijtimoiy va falsafiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Masalaning mohiyati, sabab va oqibatlari, shuningdek, uni yengish yo‘llari muhokama qilinadi.

Ushbu maqolada o‘yin (asosan, raqamli kompyuter va mobil o‘yinlar)ga bo‘lgan qaramlikning jamiyatga, individga hamda insoniy ong va ma’naviyatga ta’siri ijtimoiy va falsafiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Masalaning mohiyati, sabab va oqibatlari, shuningdek, uni yengish yo‘llari muhokama qilinadi.

Mazkur maqolada raqamli davr sharoitida mobil telefonlar va ijtimoiy tarmoqlarning shaxs psixologiyasiga ta’siri ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Virtual muloqotning kengayishi, o‘z-o‘zini baholashdagi o‘zgarishlar, psixologik qaramlik, diqqat va uyqu buzilishlari kabi muammolar yoritilgan. Shuningdek, raqamli texnologiyalarning ijobiy jihatlari va ulardan ongli foydalanish masalalari ko‘rib chiqilgan.

Opiatga qaramlikni xronizatsiya qilish, alkogolizmga qo'shilish yoki aylantirish bo'yicha statistika umidsizlikka uchraydi. Affektiv buzilishlar giyohvandlikning barcha bosqichlarida majburiy ravishda mavjud bo'lib, chekinishdan keyingi sindrom bosqichida opioidlarga patologik jalb qilish doirasida bemorlarning faol behushlikka qaytishiga, kursni yomonlashishiga va remissiyani kamaytirishga olib keladi.

Mazkur maqolada ijtimoiy gadjetlardan foydalanishning inson psixologiyasiga ta’siri masalasi yoritiladi. Bugungi kunda raqamli texnologiyalar, xususan, smartfon va boshqa mobil qurilmalardan keng foydalanish yoshlarning hayot tarziga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Ayniqsa, talabalar orasida gadjetlardan haddan tashqari foydalanish diqqat tarqoqligi, uyqu buzilishi, hissiy zo‘riqish hamda ijtimoiy qaramlik kabi muammolarni yuzaga keltirishi mumkin.

Ushbu maqolada internet texnologiyalarining zamonaviy jamiyat hayotidagi o‘rni, uning ijobiy va salbiy jihatlari ilmiy asosda tahlil qilinadi. Internetning ta’lim, iqtisodiyot, fan va ijtimoiy munosabatlar rivojiga qo‘shayotgan hissasi bilan bir qatorda, undan noto‘g‘ri foydalanish natijasida yuzaga kelayotgan muammolar — internetga qaramlik, axborot xavfsizligi, yoshlar tarbiyasiga salbiy ta’sir kabi masalalar yoritib beriladi. Shuningdek, internetdan samarali va ongli foydalanish yo‘llari bo‘yicha xulosalar keltiriladi.

Ushbu maqola zamonaviy yoshlar orasida kuzatilayotgan “Maugli sindromi”ning psixologik-psixiatrik tabiatini klinik nuqtayi nazardan tahlil qilishga bag‘ishlangan. Internetga haddan tashqari qaramlik, ijtimoiy izolyatsiya va oilaviy-emotsional beqarorlik natijasida shakllanayotgan mazkur sindrom, shaxsning identiteti, ijtimoiy rol va axloqiy qadriyatlarni qabul qilishida jiddiy buzilishlarga olib kelmoqda. Maqolada ushbu sindromning klinik simptomatikasi, diagnostika mezonlari, psixodinamik va nevropsixologik yondashuvlar asosida tavsifi beriladi. Shuningdek, yoshlar psixologiyasida bu holatga nisbatan qo‘llanilayotgan zamonaviy psixokorrektsion metodlar – kognitiv-xulqiy terapiya, art-terapiya va interaktiv guruh mashg‘ulotlari samaradorligi tajriba asosida baholanadi. Muallif, yoshlar ongida ijtimoiy moslashuv va axloqiy qadriyatlarni qayta shakllantirish orqali Maugli sindromini yumshatish, shaxsiy identitetni mustahkamlash va psixologik reabilitatsiya yo‘llarini asoslashga harakat qiladi. Mazkur tadqiqot psixologiya va ta’lim sohasi mutaxassislari, ijtimoiy ishchilar hamda ota-onalar uchun amaliy va nazariy ahamiyatga ega.

So‘ngi yillarda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi bolalar hayotning ajralmas qismiga aylandi. Smartfon, planshet, kompyuter va boshqa gadjetlardan foydalanish bolalar uchun axbarot olish, o‘rganish va muloqot qilish imkoniyatlarini kengaytirishda, ularning xaddan tashqari qo‘llanilishi, ayrim salbiy oqibatlarni ham keltirib chiqarmoqda. Ushbu maqolada gadjetlarga qaramlik tushunchasi,uning bolalar kognitiv (bilish) qobiliyatlariga ta’siri, asosiy muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari yoritilib berilgan.

Ushbu maqolada bulutli texnologiyalarning asosiy xususiyatlari,ular taqdim etadigan afzalliklari va ulardan foydalamishda yuzaga kelishi mumkin bo’lgan kamchiliklar tahlil qilinadi .Bulutli texnologiyalar zamonaviy axborot texnologiyalari infratuzilmasining muhim qismi sifatida korxonalar va shaxslar uchun katta imkonyatlar yaratadi. shu bilan birga, xavfsizlik, qaramlik va internetga bog’liqlik kabi muammolar ushbu texnologiyalarni joriy etishda e’tiborga olinishi lozim bo’lgan jihatlardan biridir.

Ushbu tadqiqot Lahordagi yoshlar madaniyatida virtual hamjamiyatlar ta’sirida yuz berayotgan o‘zgarishlarni aniqlashga qaratilgan. Tadqiqotda virtual muhitning madaniy qadriyatlar va turmush tarziga ta’siri hamda an’anaviy hamjamiyatlar duch kelayotgan ijtimoiy xatarlar tahlil qilindi. Tadqiqot jarayonida triangulyatsiya yondashuvi qo‘llanilib, ma’lumotlar kvota tanlash usuli orqali davlat va xususiy oliy ta’lim muassasalaridan yig‘ildi. Olingan natijalarga ko‘ra, virtual hamjamiyatlar yoshlar orasida moddiy va ma’naviy madaniyat shakllarining o‘zgarishida muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda. Virtual makon asta-sekin real ijtimoiy muhitning o‘rnini bosib bormoqda. Ijtimoiy tarmoqlardan ortiqcha foydalanish, ayniqsa, oila institutiga va ta’lim jarayoniga sezilarli salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Yoshlar onlayn muhitdagi g‘oya va qarashlarga tez moslashmoqda. Shunga qaramay, diniy e’tiqodlar masalasida real hamjamiyatlarning ta’siri virtual muhitga nisbatan ustunroq ekanligi aniqlangan. Tadqiqot xulosalariga ko‘ra, ijtimoiy tarmoqlarga qaramlik yoshlar ijtimoiy munosabatlarining tabiiy shakllarini izdan chiqarmoqda.

Global iqlim o‘zgarishi O‘zbekistonning agrar sektoriga bevosita tahdid soluvchi fundamental ekologik va iqtisodiy muammolarni keltirib chiqardi. Markaziy Osiyo mintaqasi uchun xos bo‘lgan suv resurslariga yuqori qaramlik va iqlimiy zarbalar natijasida kuchayayotgan cho‘llanish hamda yer degradatsiyasi agrar ishlab chiqarish barqarorligiga jiddiy xavf tug‘dirmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va Yer kodeksi yerga nisbatan umummilliy boylik sifatida qarashni, uni davlat muhofazasiga olishni va yerdan oqilona foydalanishni talab qiladi. Bu qonuniy asos iqlimga moslashuv choralarini qonunchilik darajasida mustahkamlashga zamin yaratadi.

Ushbu maqolada dori vositalariga qaramlikning psixologik sabab va oqibatlari batafsil tahlil qilingan. Ushbu muammo nafaqat bizning mamlakatta, qolaversa butun jahondagi global muammo. Bugungi kunda psixotrop moddalar istemolini oldini olish dolzarb masalalardan biri. Qaramlikni keltirib chiqaruvchi asosiy omillar – stress, depressiya, ijtimoiy bosim va ruhiy travmalar kabi bir qancha holatlar ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, dori vositalariga qaramlikning shaxsiy, oilaviy va ijtimoiy hayotga salbiy ta’siri, jumladan sog‘liq muammolari, moliyaviy inqiroz va ijtimoiy izolyatsiya kabi oqibatlari muhokama qilingan. Maqola dori vositalariga qaramlikni oldini olish va davolash usullariga ham e’tibor berilgan va sog‘lom turmush tarzi, psixoterapiya va reabilitatsiya markazlarining ahamiyatini ta’kidlab o’tilgan. Ushbu ish dori vositalarining nazoratsiz iste’moli bilan bog‘liq muammolarga e’tiborni qaratishga va ularni hal qilish yo‘llarini izlashga va bu chora tadbirlarning qanchalik ahamiyatli ekanligiga urg’u berilgan.

Mazkur maqolada raqamli muhitning o‘smirlar psixologik rivojlanishiga ko‘rsatadigan ta’siri ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. O‘smirlik davrining psixologik xususiyatlari, raqamli texnologiyalarning ruhiy holatga ijobiy va salbiy ta’sirlari hamda yuzaga kelayotgan psixologik xavflar yoritilgan. Shuningdek, o‘smirlarning raqamli muhitga moslashuv mexanizmlari va psixologik profilaktika yo‘llari asoslab berilgan. Maqola natijalari o‘smirlarning ruhiy salomatligini saqlash va raqamli muhitdan samarali foydalanishni ta’minlashga xizmat qiladi.

Inklyuziv ta'lim tizimida quyidagi maqsad va vazifalarning hal etilishi talab etiladi, ta'lim muassasasida imkoniyati cheklangan bolalar va usmirlarning ta'lim olishlari uchun zaruriy psixologik - pedagogik, korreksion sharoitlarni yaratish , ularning imkoniyatiga yunaltirilgan umumta'lim dasturlari va korreksion ishlarni amalga oshirish orqali ruxiy rivojlanishi , ijtimoiy moslashtirishni amalga oshirish.

mazkur tadqiqot yoshlar orasida addiktiv xulq (qaramlik xulqi) shakllanishida psixologik himoya mexanizmlarining o‘rni va ularning psixoprofilaktik jarayonlardagi ahamiyatini tahlil qiladi. Tadqiqotning maqsadi — yoshlarning disfunktsional himoya mexanizmlarini (reaktiv shakllanish, inkor etish, rasyonalizatsiya) aniqlash hamda psixoprofilaktik yondashuv orqali ularni konstruktiv shakllarga (sublimatsiya, intellektualizatsiya) o‘tkazishdir.

Ushbu maqolada raqamli texnologiyalar, xususan, smartfonlar, planshetlar va internet tarmoqlaridan ortiqcha foydalanish natijasida yuzaga kelayotgan raqamli autizm holatining psixologik oqibatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda bolalar va o‘smirlar ongida yuz berayotgan ijtimoiy izolyatsiya, e’tibor va emotsional aloqa buzilishlari, shuningdek, kognitiv faoliyatning susayishi holatlari yoritilgan. Raqamli autizmning rivojlanishiga olib keluvchi omillar, uning oldini olish yo‘llari hamda psixologik korreksiya usullari tahliliy tarzda ko‘rib chiqiladi. Maqolada oila, maktab va psixologlarning o‘zaro hamkorligi raqamli autizmning oldini olishdagi muhim omil sifatida baholanadi..

Mazkur maqolada zamonaviy texnologiyalar, xususan internet, ijtimoiy tarmoqlar va virtual olamning o‘smirlar hayotidagi o‘rni, ularning ijobiy imkoniyatlari bilan bir qatorda, salbiy oqibatlari chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqotda internet va kompyuter o‘yinlariga qaramlikning shakllanish sabablari, bosqichlari hamda o‘smirlar ruhiyati, xulq-atvori va ijtimoiy moslashuviga ko‘rsatadigan ta’siri yoritib berilgan. Xorijiy tajribalar misolida AQSh, Finlandiya va Xitoyda internetga qaramlikning kasallik sifatida tan olinishi va unga qarshi ko‘rilayotgan chora-tadbirlar tahlil qilinadi. Shuningdek, maqolada ota-onalar, pedagoglar va yaqin ijtimoiy muhitning o‘smirlarni virtual qaramlikdan himoya qilishdagi mas’uliyati alohida ta’kidlanadi. Ijtimoiy tarmoqlardagi axborot oqimining inson ruhiyatiga salbiy ta’siri, doimiy yangiliklar iste’molining tushkunlik va xavotir holatlarini kuchaytirishi mutaxassislar fikrlari asosida asoslab beriladi. Kompyuter o‘yinlariga qaramlikning psixologik va patofiziologik mexanizmlari, uning shaxs yemirilishiga olib keluvchi oqibatlari ilmiy nuqtayi nazardan yoritiladi. Maqola yakunida o‘smirlarni virtual olam zararlaridan himoya qilishda ota-ona nazorati, xavfsizlik sozlamalari, sog‘lom muloqot, sport va ijodiy faoliyatni rag‘batlantirish muhim profilaktik omillar sifatida ko‘rsatib o‘tiladi. Ushbu ish o‘smirlar, ota-onalar va pedagoglar uchun amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, virtual qaramlikning oldini olish bo‘yicha tavsiyalar beradi.

Epidemiologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, qon zardobidagi past testosteron nafaqat 2-tur diabet bilan og‘rigan erkaklarda keng tarqalgan, balki kelajakda diabet xavfi va o‘limning ortishi haqida bashorat qiladi. Ekzogen testosteron bilan davolash yog‘ massasini doimiy ravishda kamaytiradi, yog‘siz massani oshiradi va ba’zi tadqiqotlar insulin qarshiligini yaxshilaydi, ammo hozirda mavjud bo‘lgan randomizatsiyalangan nazorat ostidagi sinovlar (RNOS) ning ko‘pchiligi doimiy glikemik foyda keltirishi haqida xabar bermaydi. Qandli diabet bilan og‘rigan erkaklarda testosteronni davolashning androgen yetishmovchiligi kabi klinik ko‘rinishlarga ta’siri o‘zgaruvchan va jinsiy disfunktsiyaga ta’siri diabetsiz erkaklarga nisbatan zaiflashishi mumkin. Gipotalamus-gipofiz-moyak o‘qining tizimli kasalligi bo‘lmagan keksa erkaklarda testosteron bilan davolashning uzoq muddatli xavfi noma’lum. Hozirgi RNOS lar kichik o‘lchamlari, qisqa muddatliligi va asosan androgen etishmovchiligi belgilari mavjudligi uchun maxsus tanlanmagan, nisbatan yaxshi asosiy glikemik nazoratga ega bo‘lgan erkaklarni ro‘yxatga olishlari sababli aniq emas.