“Forbes”  jurnali O`zbekistonni 2022-yilda sayohat qilish uchun eng yaxshi 50talik ro`yxatiga kiritdi. Nashrning  qayd  etishicha, O`zbekistonda YUNESKOning butunjahon merosi ro`yxatiga kiritilgan madaniy meros  obyektlari va qadimiy buyuk ipak yo`li shaharlariga sayohat qilish imkoniyati borligi bilan ahamiyatlidir. Shuningdek, unda  Xiva, Buxoro,  Samarqand va  Toshkent shaharlaridagi tarixiy binolar va sayyohlik salohiyatining o`ziga xos jihatlari mavjud.  Ushbu maqolada yurtimizda sayohat  qilishningaynan qanday afzalliklari borligi va  ayrim  turistik shaharlar  haqida  keng yoritilgan.

XV-asrning oxirida rivojlanayotgan zamonaviy Ispaniya chet elda yangi savdo yo'llarini qidirishga to'liq sodiq bo'ldi. 1492 yilda Kristofer Kolumbning ekspeditsiyasi G'arbiy Afrika dengiz yo'llarida Portugaliya monopoliyasini chetlab o'tib, "Hind orollari" ga erishish umidida moliyalashtirildi.1492 yil 3 avgust kuni kechqurun Kolumb uchta kema bilan Palos de la Fronteradan jo'nab ketdi. 1492 yil 12-oktabrda er ko'rilgan va Kolumb orolni (hozirgi Bagama orollari) San-Salvador deb atagan va u "G'arbiy Hindiston" deb o'ylagan. Birinchi Amerika sayohatidan so'ng Kolumb yana uchta sayohat qildi.Ispanlar va portugallar o'rtasidagi ziddiyatga yo'l qo'ymaslik uchun ta'sirni taqsimlash zarur bo'ldi. 1494 yilda Tordesilla shartnomasi dunyoni ikki kuch o'rtasida bo'lish to'g'risida kelishuvga erishildi.Kolumbdan keyin Amerika qit'asining ispan mustamlakasi konkistadorlar deb nomlangan bir qator askar-tadqiqotchilar tomonidan boshqarilgan. Ispaniya qo'shinlari muhim qurollanish va ot sporti afzalliklaridan tashqari, mahalliy xalqlar, qabilalar va millatlar o'rtasidagi raqobatdan foydalangan.Eng muvaffaqiyatli konkistadorlardan biri Ispaniyaning Aztek imperiyasini bosib olishiga erishgan Hernan Kortes edi. Fransisko Pizarro davrida Ispaniyaning Inka imperiyasini bosib olishi ham bir xil ahamiyatga ega edi. 1565 yilda Filippinda birinchi doimiy ispan posyolkasi tashkil etildi, bu imperiyaga muhim Osiyo postini qo'shdi. Manilla Galleonlari butun Osiyodan, Tinch okeani orqali Meksika sohilidagi Akapulkoga tovarlarni jo'natishdi.

Ushbu maqolada adabiy turizm tushunchasi, uning mohiyati va ahamiyati keng tahlil qilingan. Adabiy turizm – mashhur adiblar hayoti, ijodi, ular yashab, asarlar yozgan maskanlarga sayohat qilish orqali madaniy merosni o‘rganish, kitobxonlik madaniyatini rivojlantirishga xizmat qiluvchi turizm yo‘nalishidir. Maqolada dunyo tajribasida keng ommalashgan adabiy turizm loyihalari, jumladan, Buyuk Britaniya, Fransiya, Rossiya kabi mamlakatlarda tashkil etilgan adabiy sayohatlar misolida tahlil berilgan. Shuningdek, O‘zbekistonda ham adabiy turizmni rivojlantirish imkoniyatlari yoritilgan. Jumladan, Alisher Navoiy, Abdulla Qodiriy, Cho‘lpon, G‘afur G‘ulom kabi ulug‘ ijodkorlarning hayotiga bog‘liq joylarni sayyohlik obyektlariga aylantirish, adabiy-ma’rifiy ekskursiyalar yo‘nalishini yaratish, yoshlar va chet ellik sayyohlar uchun adabiy marafonlar, festivallar tashkil etish zaruriyati ko‘rsatib o‘tilgan. Maqolada, shuningdek, adabiy turizmni rivojlantirishning istiqbollari sifatida quyidagilar ko‘rsatilgan: hududiy adabiy xaritalarni ishlab chiqish, adabiy mehmonxonalar va kutubxonalar bilan integratsiyalashgan sayohat xizmatlarini yo‘lga qo‘yish, zamonaviy texnologiyalar yordamida virtual adabiy ekskursiyalarni yaratish, xalqaro hamkorlik orqali adabiy turizm brendlarini targ‘ib qilish. Adabiy turizmning nafaqat iqtisodiy foyda keltirishi, balki madaniy merosni asrash, milliy o‘zlikni anglash va yosh avlodda kitobxonlikka bo‘lgan qiziqishni oshirishdagi o‘rni alohida ta’kidlangan.

Ushbu maqola XX asrdagi sovet hukumati va islom dini o`rtasidagi murakkab munosabatlarni o`rganadi. Unda sovet hokimiyatining islomga nisbatan qo`llagan siyosati, strategiyasi va munosabatlari, Sovet Ittifoqining dastlabki kunlaridan boshlab, uning yakuniy parchalanishigacha bo`lgan davrdagi dinga bo`lgan munosabatini o`rganadi. Tadqiqot bu siyosatlarning Sovet Ittifoqidagi musulmon jamoalariga ta’sirini ta’kidlab, postsovet davridagi davomiy oqibatlarini o`rganadi. Sovet tarixining ko`pincha e’tibordan chetda qoladigan ushbu jihatiga oydinlik kiritib, ushbu maqola totalitar tuzumdagi davlat va din o`rtasidagi murakkab dinamikani chuqurroq tushunishga yordam beradi.

Ushbu maqola Islom dinining Markaziy Osiyoda tarqalishining tarixiy yo'li va keyinchalik bu diniy o'zgarishlarni shubha ostiga qo'ygan va unga qarshi chiqqan ta’limotlarning paydo bo'lishini o'rganadi. Turli xil va madaniy jihatdan boy mintaqa bo'lgan Markaziy Osiyo turli yo'llar bilan, jumladan savdo-sotiq, istilo va tinch o'zaro munosabatlar orqali islomning tarqalishiga guvoh bo'ldi. Islom Markaziy Osiyo jamiyatlarida ildiz otishi bilan diniy e’tiqodlarda ham, ijtimoiy tuzilmalarda ham chuqur o'zgarishlarga olib keldi. Ushbu o'zgarishlarga javoban mintaqaning diniy va madaniy tarixining ko'p qirrali xususiyatini aks ettiruvchi bir qator ta’limot va harakatlar paydo bo'ldi. Ushbu maqola Islom dinining tarqalishi va qarama-qarshi rivoyatlarning kuchayishining murakkab o'zaro ta’sirini o'rganib, Markaziy Osiyodagi diniy o'zgarishlar va qarshilik dinamikasini yoritib beradi.

Mazkur maqola turizm sohasi zamonaviy tarmoq sifatida davlat siyosati darajasiga olib chiqilmoqda. Bu soha  dunyoda muhim taraqqiyot omili boʻlib qolmoqda. Bu soha keng doirada tashkil etilgan va turizm tashkilotlari, sayohat agentliklari va boshqa turizm kompaniyalari uchun innovatsiyalar katta muhim ahamiyatga ega. Bu maqolada turizm sohasidagi innovatsiyalarni faollashtirish mexanizmini takomillashtirish yo‘nalishlari va ularning ahamiyati, tahlili va takliflari ko‘rsatilgan.  Turizm sohasi ijtimoiy va iqtisodiy tarqalgan mamlakatlar uchun katta ahamiyatga ega. Turizm mamlakatning iqtisodiyoti va ijtimoiy hayotiga to‘liq ta’sir qiladi. Turizm sohasi, ish o‘rinlari yaratish, transport tizimini rivojlantirish, madaniyatni o‘zgartirish va mamlakatlararo aloqalar o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish imkoniyatlarini beradi. Innovatsion faollik turizm sohasini rivojlantirishning kengayishiga olib keladi. Yangi texnologiyalar, marketing usullari, xizmatlar va turli turdagi turli sohalarda innovatsiyalar turizm sohasining rivojlanishida muhim ahamiyatga ega. Bu innovatsiyalar turistlarga ko‘rsatilayotgan xizmatlar va taqdim etilayotgan imkoniyatlarda kengayishga olib keladi va turizm sohasining yanada rivojlanishiga olib keladi. Shuningdek, turizm sohasidagi innovatsion faollik mamlakatning xalqaro savdo aloqalarini rivojlantirish, yangi bozorlarga kirishni oshirish va mamlakat iqtisodiyotiga yangiliklar kiritish imkonini yaratadi.Nazariy jihatdan, turizm sohasi rivojlanishi va undagi innovatsion faollik mamlakatning iqtisodiyoti va ijtimoiy hayotiga to‘liq ta'sir qiladi va uning rivojlanishi uchun innovatsion faollik muhim ahamiyatga ega.

Mazkur ilmiy maqolada yoshlar turizmini rivojlantirishda raqamli texnologiyalar va onlayn platformalarning tutgan o‘rni keng qamrovda tahlil qilinadi. Bugungi kunda turistlarning, ayniqsa, yosh avlodning sayohatga oid qaror qabul qilish jarayonida internet resurslari, mobil ilovalar, ijtimoiy tarmoqlar va bron qilish tizimlaridan foydalanish darajasi keskin ortib bormoqda. Tadqiqotda onlayn platformalarning yoshlar orasida turizmga bo‘lgan qiziqishni oshirish, xarajatlarni optimallashtirish, sayohat xavfsizligini ta’minlash va tajriba almashish imkoniyatlarini kengaytirishga qo‘shayotgan hissasi ilmiy-nazariy asoslangan holda yoritiladi. Shuningdek, O‘zbekistonda yoshlar turizmini rivojlantirish bo‘yicha mavjud raqamli infratuzilma, davlat siyosati va bozor mexanizmlarining o‘zaro uyg‘unligi tahlil qilinadi. Tadqiqot yakunida onlayn platformalardan samarali foydalanish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.

 Mazkur maqolada O‘zbekistonda sayohat turizmini rivojlantirish masalalari yoritilgan. Mamlakatning boy tarixiy-madaniy merosi, geografik qulay joylashuvi, milliy urf-odatlari va zamonaviy infratuzilma imkoniyatlari tahlil qilingan. Sayyohlar oqimi bo‘yicha statistik ma’lumotlar asosida turizm sohasi rivojining hozirgi holati va istiqbollari o‘rganilgan. SWOT tahlil metodidan foydalanib, kuchli va zaif tomonlar, mavjud imkoniyatlar hamda ehtimoliy tahdidlar aniqlangan. Maqolada turizm sohasini strategik rivojlantirish uchun zarur tavsiyalar va ilmiy-ommabop tahlillar keltirilgan.

Ushbu maqolada ingliz diplomati va savdogari A.Jenkinson hayoti, Rossiyaga ingliz elchisi sifatida kelishi, Moskva kompaniyasiga asos solinishi  hamda Turkiston (Buxoro va Xiva xonligi), Fors va Rossiyaning boshqa hududlariga sayohatlari haqida bilib olamiz.

Turizm deganda jismoniy shaxsning doimiy istiqomat joyidan sog‘lomlashtirish, ma’rifiy, kasbiy-amaliy yoki boshqa maqsadlarda borilgan joyda (mamlakatda) haq to‘lanadigan faoliyat bilan shug‘ullanmagan holda uzog‘i bilan bir yil muddatga jo‘nab ketishi (sayohat qilishi) tushuniladi. Jizzax viloyatida turistik faoliyatni amalga oshiruvchi firma va tashkilotlar soni 11 tani  tashkil qilib, 2020 yilda ular tomonidan 18,5 ming nafar tashrif buyuruvchiga  xizmat ko‘rsatildi.

Tibbiy turizm — davolanish maqsadida chet elga sayohat qilish amaliyotidir. So‘nggi  yillarda  tibbiy  turizm  jahon miqyosida jadal rivojlanib, sog‘liqni saqlash xizmatlarini eksport qiluvchi mamlakatlar iqtisodiyotida muhim o‘rin egallay boshladi.Ushbu maqolada tibbiy turizmning global tendensiyalari, rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar o‘rtasidagi sog‘liqni saqlash xizmatlari  almashinuvi,  va  bemorlar  uchun  yuzaga  kelayotgan  yangi  imkoniyatlar yoritiladi.Tibbiy turizmning afzalliklari, iqtisodiy va ijtimoiy ta’siri, hamda kelajakda bu  sohaning qanday yo‘nalishlarda rivojlanishi tahlil qilinadi.Ammo soʻnggi yillarda bu tushuncha rivojlangan mamlakatlardan arzonroq tibbiy xizmatlar olish maqsadida rivojlanayotgan davlatlarga sayohat qiluvchilarga nisbatan ham qoʻllanilmoqda.

Maqolada asosan turizm turizm tashkilotlari orqali turizm marshrutlari va uning yunalishlari yoritiladi. Turizmning juda koʻp turlari va shakllari mavjud ichki, xalqaro, havaskorlik turizmi, uyushgan turizm, yaqin joyga sayohat, uzoqqa sayohat, tarixiy madaniy turizm,diniy turizm,bilim saviyasini kengaytirish maqsadidagi turizm, toqqa chiqish, suv turizmi, avtoturizm, piyoda yuriladigan turizm, sport turizmi va boshqalar keltirib o’tilgan.

Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarni badiiy adabiyot bilan tanishtirish oʻz mazmuni va tashkiliy-pedagogik aspektlariga koʻra integrativ xususiyatga ega ekanligi, bu oʻrinda badiiy adabiyot bolalarni aqlan, axloqan va estetik tarbiyalashning qudratli, ta’sirchan quroli sifatida xizmat qiladi, u bola nutqini rivojlantirish va ertaklar olamiga sayohat bolalar tasavvurini, ularning xayolot olamini, fantaziyasini rivojlantirishi, bu borada tarbiyachilarni maktabgacha yoshdagi bolalarni badiiy asarlar bilan tanishtirishga doir faoliyatini tashkil etish muhim ahamiyatga ega ekanligi  haqida  soʻz yuritiladi.

Tadqiqot ingliz va o‘zbek tillarida xordiq faoliyatini ifodalovchi leksik-semantik guruhlarning qiyosiy tahliliga bag‘ishlangan. Ushbu jarayonda leksik-semantik maydon nazariyasi, komponent tahlil, freym semantikasi, kollokatsion tahlil hamda kontseptual metafora yondashuvlari uyg‘unlashtirildi. Ingliz tilida leisure maydoni sport, sayohat, ko‘ngilochar industriya va raqamli hordiq bilan chambarchas bog‘langan keng paradigmatik tarmoqqa ega ekani; o‘zbek tilida xordiq konsepti esa mehnat sikliga tutash restoratov mazmunga, oila va hamjihatlik qadriyatlariga yaqinlashishi ko‘rsatildi. “Leisure time/activities/centre” kabi barqaror kollokatsiyalar ingliz tilida institutsional va iste’mol diskurslari bilan interfeys hosil qilsa, o‘zbek tilida “dam olish maskani”, “hordiq chiqarish”, “istirohat bog‘i” kabi birikmalar ijtimoiy-amaliy kontekstda yuqori frekans namoyon etadi. Tarjimashunoslik nuqtai nazaridan “holiday/vacation—ta’til”, “recreation—rekreatsiya/dam olish”, “leisure centre—sport-sog‘lomlashtirish markazi/istirohat markazi” ekvivalentlarining registr, janr va madaniy presuppozitsiya bo‘yicha farqlari asoslab berildi. Natijalar o‘qitish, tarjima, leksikografiya va til siyosati uchun amaliy xulosalar taklif etadi.

Ushbu maqolada agroturizm  ekskursiyasining mazmuni va mohiyati, ekskursiya xizmatining funksiyalari, xususiyatlari va ekskursiya xizmatini tasniflash,  ekskursiya xizmatini tayyorlash texnologiyasi, ekskursiya ob’ektlarini tanlash va baholash, ekskursiya xizmati marshrutini tuzish va sinov ekskursiyasini o‘tkazish tartibi yoritib berilgan. Shuningdek, agroturizm  ekskursiyasi  xizmatida ob’ektlarni ko‘rsatish usullari, ekskursiya ob’ektlarini hikoya qilish usullari, ekskursiyani xizmatining tashkiliy masalalari    turizmning maxsus turlariga ekskursiya tashkil qilish, ekskursiya marshrutida ekskursantlarning xavfsizligini ta’minlash, ekskursiya marshrutida birinchi tibbiy yordamni ko‘rsatish qoidasi keltirilgan.

Globallashuv jarayonlari kuchayib borayotgan zamonaviy dunyoda turli tillardagi atoqli nomlarning to'g'ri va izchil yozilishi xalqaro muloqotning muhim qismiga aylangan. O'zbekiston fuqarolari tobora ko'proq xalqaro arenada faoliyat ko'rsatmoqda: 2023-yilda 15 mingdan ortiq o'zbek talabalari chet elda ta'lim oldi, 45 mingdan ortiq fuqaro xorijiy kompaniyalarda ish faoliyati bilan band, yiliga 2,5 million nafar fuqaro xorijga sayohat qiladi [1]. Biroq, o'zbek nomlarining xalqaro hujjatlarda noto'g'ri va turlicha yozilishi jiddiy muammolar tug'dirmoqda. O'zbekiston Respublikasi IIV tomonidan 2024-2025-yillarda o'tkazilgan monitoring natijalari shuni ko'rsatdiki, fuqarolarning 32,4% nomlarning turlicha yozilishi tufayli viza rad etilishi, bank operatsiyalari bloklanganligi, ta'lim hujjatlari nostrifikatsiya qilinmaganligi kabi qiyinchiliklarga duch kelgan va bu yiliga taxminan 650-750 million so'm iqtisodiy zarar keltirib chiqarmoqda [2].

Turizm sohasidagi raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi hamda unga ta’sir qiluvchi ichki va tashqi omillar va ushbu tadqiqotning ahamiyati uni shakllantirishning shart-sharoitlari va omillari shuningdek, turizm faoliyatini axborot bilan ta’minlashning  rivojlanishi uchun muhim masalalar ko‘rib chiqilgan.

Har bir naqsh ortida hikoya bor. Ba’zan u tarixning jimjit guvohi, ba’zan esa inson ruhiyatining eng chuqur qatlamlariga sayohat. Ushbu maqola naqsh va shakllarning inson tafakkuriga ta’sirini, ularning san’at va falsafa bilan uyg‘unligini o‘rganadi. Naqshlar bizni anglashga, his qilishga va tushunishga undaydi – ular faqat bezak emas, balki ong ostimizga ta’sir qiluvchi vizual til. Tadqiqot san’atning o‘zlikni idrok etishdagi rolini yoritib, naqshlarning ruhiyatimizga qanday ohang solishini tahlil qiladi.

Mazkur maqolda transport xizmatlarining turizm sohasidagi o`rni Transport har qanday mamlakat iqtisodiyotining eng muhim qismlaridan biridir. Ko'p yillar oldin, odam turli xil vositalarni ishlatib, odamlarni, shuningdek yuklarni tashardi. G'ildirak va boshqa transport turlarining paydo bo'lishi bilan vagon, parovoz kabi transport turlari paydo bo'la boshladi. Bu odam uzoq masofalarga tezroq sayohat qila boshladi. Hozirgi vaqtda yuqori darajada rivojlangan iqtisodiy va ijtimoiy bazaga ega transport - bulardan biri davlat iqtisodiyotining mexanizm turlariga kiradi.

Biznes turizm zamonaviy global iqtisodiyotning muhim segmentlaridan biri bo‘lib, kompaniyalar va korporatsiyalar faoliyatida strategik ahamiyatga ega. Ushbu tezisda biznes turizmning rivojlanish tendensiyalari, MICE (Meetings, Incentives, Conferences, Exhibitions) segmentining iqtisodiy va madaniy ahamiyati, shuningdek, uning turizm infratuzilmasiga qo‘shgan hissasi tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, MICE faoliyati iqtisodiy o‘sishga, ishchi kuchi sifatini oshirishga va mamlakatning global brendini shakllantirishga xizmat qiladi.

Turizm sohasining rivojlanishi mamlakatlar uchun iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy foyda keltiradi. U transport, mehmonxona xizmatlari, oziq-ovqat, san’at va madaniyat sohalariga ta’sir qiladi. O‘zi uchun yangi imkoniyatlar yaratadi, lekin shu bilan birga ekologik va madaniy ta’sirlar ham bo‘lishi mumkin. O‘zbekiston kabi mamlakatlarda turizm sohasi rivojlanishi uchun ko‘plab imkoniyatlar mavjud. Yangi turistik infratuzilma, ekskursiyalar va madaniy tadbirlar orqali xalqaro sayyohlarni jalb qilish mumkin. Turizm sohasi – bu odamlarning dam olish, yangi joylar va madaniyatlarni o‘rganish, ish, tibbiy yordam yoki boshqa maqsadlar bilan sayohat qilishini o‘z ichiga olgan faoliyatlar majmuidir. U iqtisodiyotning muhim tarmog‘i bo‘lib, ko‘plab mamlakatlar uchun daromad manbai hisoblanadi.

Bugungi kunda qadimiy obidalar, muqaddas ziyoratgohlar, tarixiy va madaniy yodgorliklar
bilan bir qatorda, betakror madaniyati va an’analari, xushmanzara tabiati hamda fayzli
go‘shalari bilan sayyohlarni o‘ziga jalb etayotgan O‘zbekiston turizm industriyasi hamda
infratuzilmasi yanada rivojlanmoqda. Buni Jahon Sayohat va Turizm Kengashi (WTTC)
tomonidan turizm sanoatining iqtisodiy natijalari bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqotlarda
O‘zbekiston turizm sohasi jadal taraqqiy topayotgan besh davlatning biri sifatida qayd etilgani
misolida yaqqol ko‘rish mumkin.

Mazkur maqolada rekreatsion turizmning ta’lim muassasalaridagi talabalarning jamoaviy faoliyatini faollashtirish, sog‘lom ijtimoiy-psixologik muhitni shakllantirish va sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishdagi pedagogik ahamiyati tahlil qilingan. Unda talabalarning o‘zaro muloqotini mustahkamlovchi, jamoada sog‘lom muhitni rivojlantiruvchi rekreatsion faoliyat turlari (sayohatlar, sport yurishlari, tog‘ sayllari va ekologik ekskursiyalar) orqali sog‘lom jamoaviy muhit yaratishning samarali usullari yoritilgan.

Turizm sohasi bugungi kunda dunyodagi eng katta sanoat turi hisoblanadi. Turizm hozirda dunyo bo’ylab har yili bir yarim milliarddan ortiq kishini sayohat qildirib, sohaning pul aylanmasi 1 trillion dollardan oshib ketgan. Turizmdan keladigan daromad dunyodagi ayrim davlatlarning yalpi ichki maxsulotida 50-60 foizni tashkil qiladi. Mazkur maqolada agroturizmning iqtisodiy rivojlanishdagi ahamiyati, mamlakatimizda agroturizm sohasini rivojlantirish bo’yicha amalga oshirilayotgan ishlar tahlil etilgan. Rivojlangan xorijiy davlatlarning huquqiy qiyosiy tahlillari hamda ilg’or tajribasi asosida yurtimizda agroturizmni rivojlantirish bo’yicha takliflar keltirilgan.

Xalqaro turizm — bu odamlarning o‘z yashash mamlakatidan tashqarida, boshqa mamlakatlarga sayohat qilish faoliyatini ifodalaydi. Xalqaro turizmda sayyohlar o‘zining turli maqsadlari (dam olish, biznes, madaniyat, tibbiyot va boshqalar) uchun boshqa davlatlarga boradilar. Bu turizm turi nafaqat sayyohlarning harakatini, balki ikki mamlakat o‘rtasidagi iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy aloqalarni ham o‘z ichiga oladi.Xalqaro turizmning asosiy xususiyatlari quyidagilardan iborat.