Mazkur maqolada raqobatbardosh oliy ta’lim tizimini shakllantirishda innovatsion boshqaruv modellari va ularning nazariy-metodik asoslari tahlil etiladi. Tadqiqotda global ta’lim makonida yuz berayotgan transformatsion jarayonlar, raqamlashtirish, xalqaro reytinglar, ta’lim sifati va boshqaruv samaradorligi o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik ochib beriladi. Shuningdek, oliy ta’lim muassasalarida strategik boshqaruv, adaptiv boshqaruv, loyiha asosida boshqaruv, hamda raqamli boshqaruv modellarining amaliy ahamiyati ilmiy jihatdan asoslanadi.

Mazkur tezisda mahsulot tannarxini shakllantirishda boshqaruv hisobining o‘rni, uning axborotli, analitik va strategik qaror qabul qilishdagi funksiyalari yoritilgan. Tannarxni hisoblashda faqat an’anaviy buxgalteriya yondashuvlariga tayanish korxonaning samaradorligini to‘liq baholash imkonini bermaydi. Boshqaruv hisobi esa tannarxni belgilashda xarajatlarni normativ, rejalashtirilgan va fakt asosida taqqoslash, xarajatlarni tahlil qilish va ularni optimallashtirish orqali korxonaning moliyaviy va strategik samaradorligini oshiradi. Tezisda boshqaruv hisobi orqali mahsulot tannarxi qanday shakllanishi, bunda qaysi usullar va axborotlar asosiy manba bo‘lishi, amaliy tahlillar va takliflar asosida yoritib berilgan.

“LEADERMIND” loyihasi rahbarlar va menejerlarga ularning boshqaruv uslublarini baholash va yaxshilashda yordam beradigan veb-saytni ishlab chiqishga qaratilgan. Platforma foydalanuvchilarga kuchli va zaif tomonlarini aniqlashga yordam berish uchun ilmiy asoslangan boshqaruv usullari, psixologik baholash va trening vositalarini birlashtiradi. U strategik fikrlash, qaror qabul qilish va jamoani samarali boshqarish uchun interfaol resurs bo'lib xizmat qiladi. Keys tadqiqotlari, o'z-o'zini baholash testlari va ekspert tushunchalari orqali LEADERMIND yetakchilikni rivojlantirishga tizimli yondashuvni taqdim etadi. Mutaxassislar, bo’lajak rahbarlar, talabalar va intiluvchan menejerlarga xizmat ko'rsatadi.

Ushbu maqolada O‘zbekiston xo‘jalik yurituvchi subyektlarida strategik boshqaruv hisobi (SBH) tizimining amaldagi holati tahlil qilinadi. Tadqiqot 2021–2024-yillar davrida 50 ta turli tarmoqdagi korxonalar (sanoat, xizmat ko‘rsatish, qishloq xo‘jaligi, transport) misolida olib borildi. Ma’lumotlar tahlili natijasida SBH tizimining samaradorligi 2024-yilda o‘rtacha 61,2 % darajada baholandi, bu 2021-yilga nisbatan 14,5 % o‘sishni ko‘rsatdi. Natijalarga ko‘ra, strategik boshqaruv hisobi tizimini raqamlashtirish, KPI tizimlarini joriy etish va xodimlar malakasini oshirish korxonalar raqobatbardoshligini sezilarli oshiradi.

Ushbu ilmiy maqolada iste’molchilarning xarid qaroriga ta’sir etuvchi innovatsion boshqaruv mexanizmlarining mohiyati, amal qilish tamoyillari va ularning zamonaviy bozor sharoitidagi roli tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida raqamli marketing, sun’iy intellekt asosidagi tavsiya tizimlari, neuromarketing, xulq-atvorga yo‘naltirilgan analitika hamda omnichannel boshqaruv kabi innovatsion yondashuvlarning xarid qaroriga ko‘rsatadigan ta’siri ilmiy asosda baholanadi. Maqolada iste’molchilar xulqini boshqarishda innovatsion mexanizmlarning samaradorligini oshiruvchi omillar, ularning strategik afzalliklari va bozordagi raqobatbardoshlikka ta’siri aniqlab beriladi. Tadqiqot natijalari korxonalar uchun raqamli transformatsiya sharoitida iste’molchilar ehtiyojlarini chuqurroq anglash va boshqaruv qarorlarini optimallashtirishda muhim amaliy ahamiyat kasb etadi.

Kasbiy ta’lim tashkilotlarida boshqaruv shakllari, strategik boshqaruvning mohiyati, operativ boshqaruvning ahamiyati, innovatsion boshqaruvning samaradorligi kabi masalalar keng yoritilgan.

Maqolada xo‘jalik yurituvchi subyektlar boshqaruv xodimlariga zarur qarorlar qabul qilish uchun ma’lumotlar yetkazib berishning samarali tizimi hisoblangan boshqaruv hisobining mohiyati, uni tashkil qilish xususiyatlari nazariy va ilmiy jihatdan yoritib berilgan. Boshqaruv hisobining rivojlanish bosqichlari tahlil qilinib, shu asosda strategik, taktik va operativ boshqaruv hisobi turlarining shakllanishi asoslangan.

Mazkur ilmiy tezisda tijorat banklarida korporativ boshqaruv tizimini zamonaviy global tendensiyalar asosida takomillashtirish masalalari yoritilgan. Tadqiqotda O‘zbekiston tijorat banklarida boshqaruvning amaldagi holati tahlil qilinib, raqamli texnologiyalar, ESG tamoyillari, xalqaro boshqaruv standartlari (OECD, Basel, IFC) va strategik monitoring vositalari asosida boshqaruvni modernizatsiya qilish yo‘llari asoslab berilgan.

Rivojlangan davlatlar tajribasidan ko‘rishimiz mumkinki, mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi har tomonlama strategik rejalashtirishga bog‘liq. Shu sababli ham nafaqat har bir xo‘jalik yurituvchi subyekt, balki har bir mamlakat ham o‘zgarishlarga moslashuvchan iqtisodiy siyosat olib borishi va uzoq muddatga mo‘ljallangan strategik rivojlanish dasturlari ishlab chiqib, katta yutuqlarga erishmoqda.

Ushbu maqolada ichki ishlar organlarida boshqaruv qarorlarini tashkil etish va uning ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek boshqaruv qarorlarini tashkil etish samaradorligini oshirish  bo‘yicha taklif va tavsiyalar keltiriladi. Maqolaning maqsadi –  Ichki ishlar organlarida boshqaruv qarorlarini tashkil etishni takomillashtirish hamda shunga doir chora-tadbirlarni ishlab chiqishdan iboratdir.

Mazkur maqolada ichki auditning korporativ boshqaruv samaradorligiga ta’siri chuqur tahlil qilingan. Xususan, ichki auditning nazariy asoslari, uning korporativ boshqaruvdagi o‘rni hamda moliyaviy intizomni mustahkamlash, risklarni boshqarish va shaffoflikni ta’minlashdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, ichki auditning samaradorlikka ta’siri va xalqaro tajriba misolida uning strategik boshqaruv vositasi sifatidagi roli ko‘rsatib berilgan. Umuman olganda, ichki audit korporativ boshqaruv tizimida samaradorlikni oshirish, barqaror rivojlanish va investorlar ishonchini ta’minlashda muhim omil sifatida namoyon bo‘ladi.

Mazkur tezis ta’lim muassasalarida kadrlar rotatsiyasini boshqarishni raqamli va analitik yondashuvlar orqali optimallashtirishning nazariy va amaliy jihatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tezisda kadrlar rotatsiyasining boshqaruv samaradorligiga, ta’lim sifatiga, rahbar kadrlarning strategik qaror qabul qilish qobiliyatiga va pedagogik jarayonlarning uzluksizligini ta’minlashga ta’siri tahlil qilinadi. Raqamli monitoring tizimlari va analitik metodlar yordamida subyektiv qarorlarni kamaytirish, kadrlarning malaka, kompetensiya, innovatsion faoliyatini rivojlantirish imkoniyatlari yoritiladi. Shuningdek, boshqaruv jarayonida ilmiy asoslangan va ma’lumotlarga tayangan yondashuvning pedagogik tamoyillari – tizimlilik, shaffoflik, ilmiylik, insonparvarlik va moslashuvchanlik – alohida e’tiborga olinadi. Tadqiqot natijalari kadrlar rotatsiyasini samarali boshqarish orqali ta’lim sifatini doimiy monitoring qilish, resurslardan oqilona foydalanish, innovatsion boshqaruv modelini joriy etish va ta’lim muassasalarini raqamli transformatsiyaga tayyorlash imkonini beradi.

Mazkur tadqiqot ender inklyuziv korporativ boshqaruv tizimini shakllantirishda loyihaviy yondashuvning nazariy asoslari yoritilgan. Mavjud adabiyotlar va xalqaro tajribalar tahlili asosida aniqlanishicha, loyihaviy yondashuv — ayollarning rahbarlik lavozimlariga ko‘tarilishida tizimli va strategik yechim sifatida qaralmoqda. An’anaviy boshqaruv modellari gender tafovutlarini qisqartirishda yetarlicha samarali bo‘lmayotgan bir paytda, loyiha asosidagi transformatsion liderlik modeli orqali ayollarni tayyorlash, rivojlantirish va tizimga integratsiyalashning yangi mexanizmlari ishlab chiqilmoqda.

Zamonaviy korxona faoliyatini samarali tashkil etish va uni raqobatbardosh holda rivojlantirish uchun puxta va strategik boshqaruv tizimi muhim ahamiyat kasb etadi. Bunday tizimda moliyaviy boshqaruv markaziy o‘rinni egallaydi, moliyaviy resurslardan oqilona foydalanish, risklarni tahlil qilish va korxonaning barqaror o‘sishini ta’minlash aynan shu funksional bo‘lim zimmasiga yuklatiladi. Ayniqsa, moliyaviy direktorning roli nafaqat kundalik moliyaviy operatsiyalarni nazorat qilish, balki korxonaning umumiy rivojlanish strategiyasini shakllantirishda ham katta ahamiyatga ega.

Mazkur ilmiy tezisda zamonaviy ta’lim tizimida yuz berayotgan institutsional o‘zgarishlar sharoitida ta’lim muassasasi direktorining faoliyati strategik loyiha menejeri sifatida tahlil qilinadi. Ta’lim standartlarini joriy etish, raqamlashtirish, o‘quv mazmunini yangilash hamda jamiyat va ota-onalar tomonidan ta’lim sifatiga qo‘yilayotgan talablarning ortishi maktab rahbaridan yangi boshqaruv yondashuvlarini talab etmoqda. Tadqiqotda maktabni loyihaga asoslangan boshqarish modeli, direktorning loyiha jamoasidagi funksiyalari, boshqaruv samaradorligiga ta’siri ilmiy adabiyotlar asosida yoritiladi.

Ushbu maqolada to‘qimachilik mahsulotlari eksportini boshqarishda strategik rejalashtirish va risklarni kamaytirish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari mintaqaviy menejment nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Eksport faoliyati global bozordagi o‘zgaruvchan talab, valyuta tebranishlari, logistika muammolari va siyosiy omillar ta’sirida yuqori xavf darajasiga ega bo‘lgan jarayon hisoblanadi. Shu bois, maqolada risklarni identifikatsiya qilish, ularni tahlil qilish va boshqarishning strategik yondashuvlari ishlab chiqiladi. Tadqiqot O‘zbekiston to‘qimachilik tarmog‘ida, xususan, Namangan viloyati misolida o‘tkazilgan bo‘lib, unda eksportni rejalashtirishda institutsional barqarorlik, klaster integratsiyasi, moliyaviy sug‘urtalash tizimlari va logistika xavfini diversifikatsiyalash tamoyillarining ahamiyati ko‘rsatib beriladi. Shuningdek, xalqaro tashkilotlar (UNCTAD, OECD, ITC) tavsiyalari asosida O‘zbekistonda eksport boshqaruvining strategik modelini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqiladi. Maqola natijalari mintaqaviy eksport siyosatini yanada puxta rejalashtirish, risklarni kamaytirish va to‘qimachilik korxonalarining raqobatbardoshligini oshirish uchun amaliy ahamiyat kasb etadi

Ushbu maqolada mahalliy davlat hokimiyat organlarida raqamli transformatsiya jarayonlarini samarali boshqarish masalalari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Maqolada raqamli boshqaruv tizimining asosiy tamoyillari, davlat xizmatlarini elektron shaklga o‘tkazishning afzalliklari va murakkabliklari, shuningdek, raqamli transformatsiya loyihalarini rejalashtirish, amalga oshirish va monitoring qilish bosqichlari yoritilgan. Shuningdek, loyiha menejmenti metodologiyalari (Agile, PRINCE2, PMBOK va boshqalar) mahalliy davlat boshqaruvi sharoitlariga moslashtirish yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Raqamli transformatsiya jarayonida axborot xavfsizligi, kadrlar salohiyatini oshirish va aholi bilan interaktiv muloqotni kuchaytirish muhim omil sifatida ta’kidlanadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, mahalliy hokimiyatlarda raqamli boshqaruv madaniyatini shakllantirish, loyiha menejmenti kompetensiyalarini rivojlantirish va “raqamli ekotizim” yaratish orqali davlat xizmatlari sifatini sezilarli darajada yaxshilash mumkinligi asoslab beriladi.

Maqolada O‘zbekistonda kichik va o‘rta biznes (KOB)ni qo‘llab-quvvatlash masalalari, iqtisodiy islohotlar jarayonida amalga oshirilayotgan strategik chora-tadbirlar hamda samarali boshqaruv yondashuvlari tahlil qilinadi. Shuningdek, biznes muhitini yaxshilash, tadbirkorlik subyektlarini moliyaviy va institutsional jihatdan qo‘llab-quvvatlash, innovatsion boshqaruv tizimlarini joriy etish bo‘yicha takliflar ilgari suriladi.

Ushbu maqolada zamonaviy menejment nazariyalari asosida korxona boshqaruvini tizimlashtirish strategiyalari tahlil etiladi. Tizimlashtirish orqali korxona ichki va tashqi omillarini uyg‘unlashtirish, resurslardan samarali foydalanish, boshqaruv qarorlarini optimallashtirish va raqobatbardoshlikni oshirish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Maqolada tizimli yondashuvning nazariy asoslari, strategik rejalashtirish mexanizmlari, tashkiliy tuzilma va boshqaruv madaniyati o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqliklar ilmiy-nazariy jihatdan yoritiladi. Shuningdek, muvaffaqiyatli boshqaruv tizimini shakllantirishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining o‘rni va ahamiyati ham tahlil qilinadi.

Korporativ boshqaruv (karparativ boshqaruv) — bu kompaniya yoki tashkilotning strategik va operatsion faoliyatini boshqarish tizimi bo'lib, uning asosiy maqsadi kompaniyaning uzoq muddatli muvaffaqiyatini ta'minlash, shaffoflikni oshirish, manfaatdor tomonlar (aktsionerlar, xodimlar, mijozlar, hamkorlar va boshqalar) manfaatlarini himoya qilish va barqaror rivojlanishni qo'llab-quvvatlashdir. Karparativ boshqaruvning asosiy elementlari. Boshqaruv organlari. Direktorlar kengashi (Board of Directors) — kompaniyaning strategik boshqaruvi uchun javobgar bo'lib, u kompaniyaning uzoq muddatli rivojlanish yo'nalishlarini belgilaydi.

Mazkur maqolada hududiy investitsiya jarayonlarini boshqarish samaradorligiga ta’sir etuvchi asosiy cheklovlar tizimli yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda hududlar kesimida investitsiya oqimlarining notekis taqsimlanishi, institutsional nomuvofiqlik, boshqaruv vakolatlarining markazlashuvi, axborot assimetriyasi hamda strategik rejalashtirishning yetarli darajada rivojlanmaganligi asosiy muammo sifatida aniqlanadi. Ushbu cheklovlarning hududiy iqtisodiy rivojlanish sur’atlariga, investitsiya jozibadorligiga va resurslardan foydalanish samaradorligiga ta’siri mantiqiy va sabab–oqibat bog‘liqligi asosida yoritib beriladi.

Ushbu maqola “raqamli davlat” strategiyasini amalga oshirish jarayonida yuzaga keladigan menejment muammolarini tahlil qiladi. Tadqiqotda davlat boshqaruvida raqamli transformatsiyaning samaradorligini oshirishga to‘sqinlik qiluvchi omillar: kadrlar malakasi, texnologik infratuzilma, resurslarni taqsimlash va strategik rejalashtirishdagi cheklovlar o‘rganilgan. Shuningdek, muammolarni bartaraf etish uchun innovatsion menejment va strategik yondashuvlarni qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Zamonaviy ishlab chiqarish korxonalarida xarajatlar hisobini yuritish tizimining tanlanishi narx belgilash, rentabellikni tahlil qilish va strategik qarorlar qabul qilishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada direct costing (o‘zgaruvchan xarajatlar) va absorption costing (to‘liq yutuvchi xarajatlar) tizimlarining nazariy asoslari, amaliy qo‘llanilishi va afzalliklari tahlil qilinadi. Adabiyotlar sharhi va empirik tadqiqotlar bu tizimlarning boshqaruv va moliyaviy hisobotdagi rolini yoritadi. PULP AND PAPER MCHJ misolida olib borilgan solishtirma tahlil har ikkala tizimning iqtisodiy asoslanganligini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, direct costing qisqa muddatli boshqaruv qarorlarini qabul qilishda va narx siyosatida samarali bo‘lsa, absorption costing tizimi moliyaviy hisobot va soliq hisoboti yuritishda zarurdir. Maqola O‘zbekistonning ishlab chiqarish sektorida ushbu tizimlarni gibrid shaklda qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar bilan yakunlanadi.

Globallashuv jarayonlarining jadallashuvi jahon bozorida raqobat muhitini keskin kuchaytirib, kompaniyalar oldiga boshqaruv tizimlarini takomillashtirish bilan bog‘liq yangi talablarni qo‘ymoqda. Xalqaro kapital, texnologiya va axborot oqimlarining erkin harakati sharoitida kompaniyalarning barqaror rivojlanishi ko‘p jihatdan samarali korporativ boshqaruv tizimiga bog‘liq bo‘lib qolmoqda. Ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlar, jumladan O‘zbekiston kompaniyalari uchun xalqaro raqobatbardoshlikni oshirishda korporativ boshqaruv muhim strategik omil sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Zamonaviy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish sharoitida bandlik siyosati faqat davlat tomonidan amalga oshiriladigan chora-tadbirlar majmui sifatida emas, balki murakkab boshqaruv tizimi sifatida shakllanmoqda. Anʼanaviy yondashuvlarda bandlik siyosati koʻproq natijaviy kategoriya — yaʼni ish oʻrinlari soni, ishsizlik darajasi yoki bandlik koʻrsatkichlari orqali baholanadi. Biroq zamonaviy ilmiy yondashuvlar bandlik siyosatini jarayon sifatida, yaʼni boshqariladigan tizim, institutlararo munosabatlar va mexanizmlar majmui sifatida talqin qilish zaruratini yuzaga keltirmoqda (OECD, 2020; ILO, 2020). Yoshlar bandligi bu jarayonda alohida strategik segment sifatida namoyon boʻladi. Yoshlar mehnat bozorining eng dinamik, ammo eng zaif qatlamlaridan biri boʻlib, ularning bandligi iqtisodiy barqarorlik, ijtimoiy integratsiya va inson kapitalini rivojlantirish bilan bevosita bogʻliqdir (Becker, 1993; Heckman, 2006). Shu sababli yoshlar bandligi siyosatini faqat ijtimoiy muammo sifatida emas, balki alohida boshqaruv obyekti sifatida koʻrib chiqish zarurati yuzaga keladi.