Zamonaviy dunyoda oziq-ovqat xavfsizligi, aholining tez sur’atlarda ko‘payishi, ekologik muammolar hamda tabiiy resurslarning cheklanganligi sun’iy ovqat tayyorlash texnologiyalariga bo‘lgan ehtiyojni keskin oshirmoqda. Ushbu maqolada sun’iy ovqat tayyorlash tushunchasi, uning shakllanishi va rivojlanish bosqichlari, hozirgi kunda keng qo‘llanilayotgan zamonaviy yo‘nalishlar, xususan, laboratoriya sharoitida yetishtirilgan go‘sht, o‘simlik asosidagi oqsillar, hujayra madaniyati asosidagi mahsulotlar, 3D-ovqat bosib chiqarish texnologiyalari hamda biotexnologik usullar tahlil qilinadi.

Shirin qalampirni isitilmaydigan issiqxonalarda yetishtirishda navning biologik xususiyatlari, ko‘chat ekishning maqbul muddatlari issiqxonalarning erta bahorgi havo, tuproq harorati va havoning nisbiy namligi tartiboti aniqlandi.

Ushbu maqolada Samarqand  viloyati  Payariq  tumani tipik bo`z tuproqlari sharoitida uzumning qora kishmish  navlari  hosildorligi  sifatiga  Ps-agro o`g`itini   N120K60 fonida maqbul me`yori  berilgan.

This article presents ideas and reflections on the recycling of food waste, which is becoming a global problem not only in Uzbekistan but worldwide.The authors emphasize that food waste management aims to ensure environmental and economic development, thereby further preserving a rich cultural heritage.The article also examines the impact of understanding the solutions to food waste on the stability and prosperity of our Republic.

Ovqat hazm qilish sistemasi inson hayot faoliyatida juda muhim ahamiyatga ega.  Ushbu maqolada inson ovqat hazm qilish a’zolari sistemasi, uning tuzulishi va ishlash mexanizmi haqida fikr yuritilgan.

Ovqat toksikoinfeksiyalari-bakteriya va ularning zaharlari bilan ifloslangan ovqat mahsulotlari iste’rnoli natijasida kelib chiqadigan o‘tkir ichak infeksiyasi boiib, klinikqisqa muddatlijunjikish, harorat ko'tarilishi, gastroenterit belgilari, toksikoz va suvsizlanish belgilari bilan tavsiflanadigan kasallikdir. Etiologiyasi. Toksikoinfeksiyalaming qo‘zg‘atuvchilari enterokoklar, proteus vulgaris, entrotoksin ishiab chiqaradigan stafilokokk va streptokokk shtamlari, spora hosil qiladigan anaeroblar, “Bakterium cereus”, galofil vibrionlar “vibrio parahaemolitucus” va boshqalar hisoblanadi.

Gilosning mineral oziqlanishi bo'yicha mahalliy va xorijiy mualliflarni o'rganish natijalari umumlashtirildi. Ekinlarning tuproq sharoitlariga bo'lgan talablari ko'rsatilgan. Daraxtlarning ozuqa moddalariga bo'lgan ehtiyoji va mineral elementlarning o'simliklarga tushishiga ta'sir qiluvchi omillar aks ettirilgan. Asosiy makro- va optimal kontsentratsiyasi haqida ma'lumot gilos va gilos barglaridagi mikroelementlar taqdim etilgan.

Yosh bolalarda (ayniqsa, yangi tug'ilgan chaqaloqlarda) oshqozon-ichak traktining barcha qismlari uchun umumiy bo'lgan bir qator morfologik belgilar mavjud: 1) ingichka, nozik, quruq, oson shikastlanadigan shilliq qavat; 2) asosan bo'shashgan tolalardan iborat bo'lgan ko'p qon tomir submukozal qatlam; 3) kam rivojlangan elastik va mushak to'qimalari. 4) fermentlar miqdori kam bo'lgan oz miqdorda ovqat hazm qilish shiralarini ajratuvchi bez to'qimalarining past sekretor funktsiyasi. Bu xususiyatlar, agar ikkinchisi bolaning yoshiga mos kelmasa, ovqat hazm qilishni qiyinlashtiradi, oshqozon-ichak traktining to'siq funktsiyasini kamaytiradi va tez-tez kasalliklarga olib keladi, har qanday patologik ta'sirga butun tizimli reaktsiya uchun old shartlarni yaratadi va juda ehtiyotkor bo'lishni talab qiladi.

Ushbu ilmiy maqolada bolalarda oshqozon-ichak yo‘lining anatomik rivojlanish bosqichlari, ularning morfologik, funksional va fiziologik xususiyatlari hamda dispepsiya sindromining shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar tahlil qilindi. Tadqiqotda oshqozon, ichak, jigar, me’da osti bezi va boshqa ovqat hazm qilish tizimi a’zolarining yoshga xos tuzilma o‘zgarishlari, shuningdek, ularning o‘zaro anatomik aloqalari ilmiy asosda yoritilgan. Maqolada bolalarda ovqat hazm qilish tizimi yetilmaganligi, ferment tizimlarining to‘liq shakllanmaganligi, mikrobiotsenozning o‘zgarishi va noto‘g‘ri ovqatlanish natijasida yuzaga keladigan dispeptik holatlar sabablari chuqur tahlil qilinadi. Dispepsiya sindromining fiziologik va patologik turlari, ularning klinik ko‘rinishlari, shuningdek, anatomo-funksional asoslari keltirilgan. Mazkur maqola bolalar anatomiya va pediatriya yo‘nalishidagi mutaxassislar, shuningdek, tibbiyot oliygohlari talabalari uchun amaliy va nazariy ahamiyatga ega bo‘lib, dispepsiya sindromining oldini olish va to‘g‘ri tashxislashda muhim ilmiy manba hisoblanadi.

This article describes the specific aspects of phenylketonuria. Phenylketonuria is a rare genetic disorder that most people have never heard of. But for those who encounter it, it can change their entire lives. Imagine that you cannot eat regularly because your body cannot cope with the breakdown of a certain protein. Sounds like science fiction? Unfortunately, this is a harsh reality for some people. But don't be discouraged! Medicine does not stand still, and modern approaches to the treatment of phenylketonuria offer hope to many patients.

Ushbu maqolada bodringning ozuqaviy qiymati va dorivor xususiyatlari muhokama qilinadi. Bodring suv va turli xil oziqaviy moddalarga boy past kaloriyali sabzavot hisoblanadi. Ularda C va K vitaminlari, kaliy, marganets va xun tolasi mavjud. Bodring organizmni namlash, hujayralarni erkin radikallarning shikastlanishidan himoya qilish, yallig'lanishni kamaytirish va ovqat hazm qilishni yaxshilash kabi bir qator sog'liq uchun foydali xususiyatlarga ega. Ular, shuningdek, sovutish ta'siriga ega va terini yangilovchi sifatida keng qo'llaniladi. Bodringning ozuqaviy qiymati va shifobaxsh xususiyatlarini tushunish ularni sog'lom va muvozanatli ovqatlanishning muhim tarkibiy qismi sifatida ishlatishga imkon beradi, bu esa salomatlik va farovonlikni saqlashga yordam beradi.

Dunyo miqyosida fosfolipidlar asosan oziq ovqat va biotexnologiya sohalarida ishlatiladi.Fosfolipidlarni sintez qilishda asosan oziq ovqat, farmasevtika, tiibiyot ishlarida qo’llanilishi uchun ajratib olinadi. Bu mahsulot inson hayotida muhim bo’lgan moddalardan biridir.  

Oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish texnologiyasida xom ashyo sifati va tarkibi, ishlab chiqarish jarayonlarining samaradorligi, ekologik xavfsizligi, ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarning belgilangan standartlarga muvofiqligi, sanitariya – gigiyena talablariga muvofiqligi katta ahamiyatga ega. Yuqoridagi barcha masalalarni hal qilish oziq – ovqat xom ashyosi va tayyor mahsulotlarni o‘rganish usullarini bilishni talab qiladi. Bu esa o‘z navbatida oziq-ovqat tizimlarini tahlil qilishning yangi tamoyillari va usullarini ishlab chiqishni, shuningdek, alohida moddalarning tuzilishini, ularning funktsiyalarini va boshqa komponentlar bilan aloqalarini o‘rnatishni o‘z ichiga oladi. Har qanday oziq-ovqat mahsulotini o‘rganish murakkab tahliliy vazifadir.

Tadqiqotlarga ko’ra dunyo aholisining 815 million nafari och qolayotganini aytsak , ularning
13 % rivojlangan davlatlarda yashaydi. Hozirgi kunda besh yoshgacha bo’lgan bolalar
o’rtasidagi o’lim 45 % ni tashkil qilyapti buning sababi shuki to’yib ovqat yemaslik. To’yib
ovqat yemaslik natijsida har yili 3,1 nafar bola vafot etmoqda. 2025 – yilga borganda 2 mlr
kishi ochlikdan olamdan o’tadi degan malumot ham yo’q emas.

Tuproq unumdorligini va salomatligini  tiklash hamda oshirishda qo’llaniladigan zamonaviy biotexnologik usullar tahlil qilinadi. An’anaviy qishloq xo’jaligi usullarini salbiy oqibatlarini bartaraf etishda biologik yondashuvlar: Mikrobial inokulyantlar, Organik o’g’itlar,Tozalash usullarining asosiy afzalliklari ularning ekologik barqarorligi, atrof muhitga zararsizligi, kimyoviy moddalarga qaramlikni kamaytirishi va uzoq muddatda iqtisodiy samaradorligi ta’kidlanadi.

Maqolada biostimulyatorlarning  ovqat hazm qilish tizimining proteolitik va amilolitik fermentlarning faollashuviga ta’siri tufayli oqsil va uglevodlar gidrolizini tegishli darajada oshirishiga  oid natijalar keltirilgan. Jumladan, 9-18 oylik qoramollarning ratsioniga biostimulyatorlarni qo’llash ovqat hazm qilish mexanizmini optimalllashtirish orqali oraliq metabolizmni yaxshilashga yordam berishi aniqlandi. Qonning biokimyoviy taxlili o’tkazilib, biostimulyatorlarning immun tizimiga ta’sir mexanizmlari o’rganildi.

Tadqiqotlarga ko’ra dunyo aholisining 815 million nafari och qolayotganini aytsak, ularning 13 % rivojlangan davlatlarda yashaydi. Hozirgi kunda besh yoshgacha bo’lgan bolalar o’rtasidagi o’lim 45 % ni tashkil qilyapti buning sababi shuki to’yib ovqat yemaslik. To’yib ovqat yemaslik natijsida har yili 3,1 nafar bola vafot etmoqda. 2025 – yilga borganda 2 mln kishi ochlikdan olamdan o’tadi degan malumot ham yo’q emas.

Ovqatdan zaharlanish bugungi kunda jahon hamjamiyatida sog‘liqni saqlash sohasidagi eng muhim muammolardan biri hisoblanadi. JSSTning ma’lumotlariga ko‘ra, dunyoda har yili 600 millionga yaqin inson ovqatdan zaharlanishdan jabrlanadi. Mazkur maqolada oziq-ovqatdagi toksinlar ta’sirida yuzaga keladigan nevrologik sindromlarning klinik ifodalanishi 28 nafar bemorda o‘rganiladi. Ovqat toksikoinfeksiyasi natijasida kuzatiladigan nevrologik sindromlar anamnez to‘plash, topik diagnostika, laborator va instrumental tekshiruvlar orqali amaliy tahlil qilindi. Tadqiqotda kuzatuvga olingan bemorlarning barchasida umumiy ahvol yomonlashishi va asosiy nevrologik buzilishlardan diplopiya, ptoz, anizokoriya, midriaz va boshqalar aniqlandi. Ovqatdan zaharlanishlar nafaqat gastroenterologik muammolar, balki turli nevrologik sindromlar bilan ham kechadi. Bu holatlarning erta aniqlanishi, tezkor va kompleks yondashuv asosida davolanishi og‘ir asoratlarni oldini olishda muhim rol o‘ynaydi.

Tabiiy oziqlantirish-bu uzoq evolyutsiya jarayonida shakllangan va mustahkamlangan bolani oziqlantirishning eng yaxshi usuli hisoblanadi. Shubhasiz, ona suti bilan oziqlanish barcha organlar va tizimlarning, shu jumladan mikroekologik tizimlarning normal rivojlanishining kalitidir. Uning etishmasligi yoki to'liq yo'qligi bilan ochiq biotoplarning, shu jumladan og'iz bo'shlig'i va ichakning mikro-biotsenozlari mikrofloraning tarkibi, biokimyoviy jarayonlarning yo'nalishi bilan farq qiladi, bu disbiyozning rivojlanishiga olib kelishi, periodontal kasalliklarning paydo bo'lishiga hissa qo'shishi va ovqat hazm qilish jarayonlariga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Shu bilan birga, tabiiy oziqlantirish uchun ma'lum cheklovlar mavjud, ulardan biri ona sutining opportunistik bakteriyalari bilan boyitilganligidir.

Parazitar kasalliklar maktab yoshidagi bolalar orasida eng ko‘p uchraydigan yuqumli kasalliklar qatoriga kiradi. Ayniqsa, gelmintozlar (askaridoz, enterobioz, giardioz va boshqalar) bolalarning jismoniy va aqliy rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, immunitetning pasayishi, kamqonlik, ovqat hazm qilish tizimi buzilishlari hamda o‘qish faoliyatining sustlashishiga olib keladi. Shu sababli maktab bolalari orasida parazitar kasalliklarni oldini olish dolzarb tibbiy-ijtimoiy muammo hisoblanadi.

Oziq-ovqat sanoatining rivojlanishida o'simliklar biomassasining ahamiyati juda katta. O'simliklar biomassasi- bu o'simliklardan olinadigan organik moddalar to'plami bo'lib, ularning oziq- ovqat mahsulotlari, xom-ashyolar energiya va boshqa ko'plab sohalarda ishlatilishi mumkin. Quyidagi jihatlar orqali o'simliklar biomassasining oziq-ovqat sanoatiga bo'lgan ta'siri va ahamiyatini ko'rib chiqishi mumkin.

Mazkur maqolada paxtani qayta ishlash jarayonida hosil bo‘ladigan sanoat changlari tarkibi, ularning chorva hayvonlari organizmiga ta’siri hamda kasalliklar rivojlanish mexanizmlari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Paxtachilik mahsulotlarini qayta ishlash jarayonida ajraladigan changlar tarkibida sellyuloza tolalari, mikroorganizmlar, pestitsid qoldiqlari va organik allergenlar mavjud bo‘lib, ular nafas olish tizimi, ovqat hazm qilish a’zolari, metabolik jarayonlar va immun tizim funksiyasiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu bilan birga, maqolada changlardan himoyalanish choralari, chorvachilikka yaqin hududlarda ekologik me’yorlarga rioya qilish zaruriyati muhokama qilingan.

Qishloq xo'jaligi moddiy ishlab chiqarish sohalaridan biri bo'lib, u dehqonchilik va chorvachilik mahsulotlarini yetishtirish bilan shug'ullanadi - aholini oziq-ovqat mahsulotlari va xalq xo'jaligining bir necha tarmoqlarini xomashyo bilan ta'minlaydi. Biz tadqoqtimizning maqsadi madaniy o’simliklar orasida uchraydigan begona o’tlarni o’rganish, nomlash ularning morfologiyasi  bilan tanishishdir.

Ushbu maqolada Qishloq xo‘jaligida yetishtirilgan paxta tolalarini saqlash usullari va moy olish texnologiyalari, paxtachilikda urug‘chilik tizimini rivojlantirish hamda paxta hosildorligini oshirishning usullari, yog‘ – moy ishlab chiqarish oziq – ovqat sanoatining eng salmoqli sohasi bo‘lib, olingan yog‘ni, sanoat chiqindilarini qayta ishlab turli xil moyli mahsulotlar (margarin, glitserin, yog‘ kislota, sovun) ham tayyorlanishi haqida ma‘lumotlar keltirilgan.

Dunyoda sodir bo’layotgan oziq-ovqat muammosini bartaraf etish, aholi sonining ortib borishi sababli mahsulot ishlab chiqarish hajmini ko’paytirishga, ochiq dalalarda qishloq xo‘jaligi ekinlarining yuqori hosilli, kasalliklarga chidamli nav va duragaylarini tanlash yaratish hamda yetishtirish texnologiyasini takomillashtirishni taqozo etadi.